(DVT.vn) - Về Hội Lim, gặp liền anh, liền chị, cảm nhận sự mến khách của người Kinh Bắc - nét văn hóa độc đáo ấy có sức cuốn hút lạ kì.
Trong kho tàng văn hóa dân gian đồ sộ của Việt Nam, quan họ Bắc Ninh là một tài sản đặc sắc nay lại trở nên vô giá khi được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới.
Không hẹn mà nên, cứ đến ngày 13 tháng Giêng hằng năm, người người đổ về Bắc Ninh trẩy Hội Lim, và sự mến khách của người quan họ vẫn chân tình, mộc mạc như xưa.
Ngày 13 tháng Giêng mới là chính hội, nhưng từ sớm 12, trên đồi Lim đã tưng bừng các lán hát quan họ của các câu lạc bộ (CLB), các xã trong tỉnh Bắc Ninh cùng nhiều trò chơi dân gian như đu tiên, tổ tôm điếm, đánh cờ người… Dưới hồ, các liền anh, liền chị giong thuyền hát giao duyên, đối đáp.
Một không gian lễ hội trải rộng khắp thị trấn Lim và nhiều xã lân cận, đâu đâu cũng nghe dặt dìu những làn điệu quan họ như níu chân du khách “người ơi người ở đừng về”, lại như hẹn hò giao ước “đến hẹn lại lên”, tất cả tạo nên một không gian văn hóa riêng, chỉ có ở vùng Kinh Bắc.
Cũng như các lễ hội truyền thống khác, Hội Lim cũng có những hoạt động nghi lễ trang nghiêm, thành kính để tôn vinh công đức các anh hùng có công với đất nước, quê hương mà ở đây là đám rước của các làng, kết thúc phần lễ rước là vào lễ khai hội. Đến Hội Lim, khách trẩy hội ai cũng háo hức muốn nghe, muốn xem các liền anh, liền chị hát quan họ, một đặc trưng cơ bản của lễ hội này.
Các liền chị duyên dáng, thâm trầm trong áo mớ ba mớ bảy, đầu chít khăn mỏ quạ, một tay cầm nón quai thao, một tay bưng cơi trầu têm cánh phượng mời khách, chỉ thế thôi đã khiến say lòng du khách.
Điểm làm nên nét đặc sắc của dân ca quan họ không chỉ ở sự mến khách thật lòng, mà còn ở những lời đối đáp tinh tế của các liền anh, liền chị, lối ứng xử từ tốn, khiêm nhường. Tất cả đã ăn sâu vào nết ăn, nết ở của người quan họ, tạo thành nếp sống, đạo đức đáng quý.
Hơn ba nghìn liền anh, liền chị tập trung để lập kỷ lục Guinness. Ảnh: daidoanket.vn
Về với Hội Lim, gặp gỡ, giao lưu với các liền anh, liền chị của CLB Quan họ huyện Tiên Du lần đầu đã cảm nhận được sự mến khách của người Kinh Bắc. Mới gặp đó mà như người thân lâu ngày.
Trước sự “ngoại đạo”của chúng tôi, liền anh Trần Văn Hùng, 64 tuổi, một trong những thành viên sáng lập CLB, ân cần giải thích cho chúng tôi về những tục lệ của người quan họ để chúng tôi không bỡ ngỡ. Sự đối xử lịch lãm, tinh tế của người quan họ đã tạo nên nét văn hóa và sự cuốn hút lạ kì cho cả chủ và khách.
Liền chị Nguyễn Thị Bé không cần mi-crô, hát ngay tặng đoàn chúng tôi ba làn điệu quan họ cổ và giải thích, hát quan họ cổ không có nhạc đệm, hoặc nếu có, thì chỉ có sáo trúc và đàn bầu. Cáí hay của quan họ nằm ở những làn điệu và ca từ.
Liền chị Nguyễn Thị Bé tỏ ra lo lắng vì ngày nay quan họ cổ bị mai một nhiều, thay vào đó là những bài cải biên hát cùng nhiều nhạc cụ. Chúng tôi quan sát và thấy ngay trong ngày hội có một số lán hát dùng nhạc đệm, phần giai điệu thì vẫn giữ, còn phần lời thì “muôn hình vạn trạng”.
Để gìn giữ, bảo tồn và truyền lại cho đời sau các giá trị văn hóa cổ không phải ai khác mà chính là các liền anh, liền chị của các CLB quan họ trong tỉnh Bắc Ninh. Có liền anh tuổi đã thất thập nhưng niềm đam mê quan họ thì không bao giờ có tuổi và trên hết là ở họ luôn đau đáu một điều làm sao để vốn quan họ cổ không bị mai một.
Niềm đam mê quan họ của người Bắc Ninh đã “lây” sang cả những người vùng khác. Liền anh Nguyễn Minh Đoàn, người xã Xuân Nộn, Đông Anh nhưng “trót” say quan họ từ nhỏ, khi về hưu ông tham gia CLB ngay từ những ngày đầu và gắn bó cho đến nay.
Nhận bằng xác lập kỷ lục Việt Nam. Ảnh: xaluan.com
Nét độc đáo của Hội Lim năm nay là việc lập kỷ lục “nhiều người mặc trang phục quan họ và cùng hát dân ca quan họ Bắc Ninh nhất”. Đúng 9 giờ sáng ngày khai hội, hơn ba nghìn liền anh, liền chị đã diễu hành và lên đồi Lim tham gia đồng ca. Ba bài quan họ được biểu diễn gồm:
Khách đến chơi nhà, Mời nước mời trầu và
Giã bạn. Sau đó là nghi thức tiếp nhận chứng chỉ kỷ lục mới của Guinness Việt Nam.
Ý tưởng trên được Hội Những người yêu dân ca quan họ Bắc Ninh đưa ra và được Sở VH,TT&DL Bắc Ninh chấp nhận. Trước đó, trong đợt bầu chọn Vịnh Hạ Long trở thành kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới, tổ chức này cũng đã lập kỷ lục với việc tổ chức cho 500 liền anh, liền chị hát quan họ để vận động nhắn tin.
Năm nay, Hội Những người yêu dân ca quan họ Bắc Ninh ra khuyến cáo, các nghệ nhân tham gia biểu diễn tại các sân khấu tuyệt đối không nhận tiền từ tay du khách khi đang hát hoặc đựng tiền bằng nón khi biểu diễn quan họ trên thuyền. Điều này đã góp phần làm nên một nét văn hóa đẹp trong ngày hội năm nay.
Một ngày chưa đủ để hiểu hết giá trị văn hóa dân gian cũng như tập tục sinh hoạt của người Kinh Bắc, nhưng đọng lại trong tôi khi giã bạn là tấm lòng nồng hậu của người dân miền quan họ. Nhất định năm sau tôi sẽ tìm về cái nôi của miền văn hóa ấy.
Phạm Thu Hà