Ông Nguyễn Văn Thụ - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam cho biết: “Chúng ta tự hào rằng, chúng ta đã làm được hàng cơ khí xuất khẩu. Tỷ trọng xuất khẩu của 2006 là hơn 1 tỷ USD, nhưng đến 2007 chúng ta đã đạt 2,1 tỷ USD. Năm 2008 – năm mà chúng ta tưởng khó khăn, cả thế giới khủng hoảng thì chúng ta vẫn xuất khẩu được 2,8 tỷ USD. Năm 2009 cũng xuất khẩu được khoảng 2 tỷ USD. Trước đây chúng ta nghĩ đến cơ khí xuất khẩu là không tưởng, bây giờ thì chúng ta đã xuất khẩu tiền tỷ các sản phẩm cơ khí, trong đó có các mặt hàng kết cấu thép, thiết bị đồng bộ, hàng máy nông cụ, máy công cụ và một số mặt hàng khác như dây cáp điện và thiết bị điện…”
Bên cạnh đó, ngành cũng được đánh giá cao sau quá trình 3 năm hội nhập là công nghiệp xây dựng. Bởi đây là ngành tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật, phát triển nhanh khi vốn đầu tư đổ nhiều vào nền kinh tế nên chịu tác động của những biến động về đầu tư nhiều nhất. Chỉ sau 1 năm gia nhập WTO, năm 2007, lượng vốn đầu tư và nền kinh tế tương đối lớn nên mặc dù gặp nhiều khó khăn về giá cả nguyên vật liệu xây dựng tăng mạnh, giải ngân vốn chậm nhưng ngành Xây dựng vẫn đạt mức tăng trưởng cao nhất trong vòng 5 năm trước đó, đạt 12% theo giá trị gia tăng.
Tuy nhiên, một lĩnh vực trong ngành công nghiệp có tác động đến mọi mặt của nền kinh tế và đời sống xã hội trong tiến trình hội nhập lại không phát triển tương xứng, đó là lĩnh vực điện năng. Có rất nhiều dự án ở trong tình trạng chờ đầu tư hoặc chưa được đầu tư vì thiếu điện. Đó là chưa kể đến việc nhiều dự án đã và đang đầu tư thiếu điện cho sản xuất kinh doanh. Điều này thể hiện rõ công tác chuẩn bị cho hội nhập của ta còn yếu, đặc biệt trong hoạch định chiến lược phát triển nguồn điện phù hợp với tăng trưởng kinh tế sau hội nhập.
Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho biết, hiệu quả ngành sản xuất công nghiệp chưa được cải thiện rõ nét, trong khi đây là lĩnh vực được kỳ vọng sẽ có tác động tích cực từ WTO. Các ngành có tỷ suất lợi nhuận cao nhất là những ngành thay thế nhập khẩu (như in ấn, máy móc, thiết bị điện, hóa chất, thiết bị giao thông) và khai khoáng phi kim loại. Còn các ngành định hướng xuất khẩu, nhất là các ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may, da giày, đồ gỗ có tỷ suất lợi nhuận rất thấp.
Ông Nguyễn Tôn Quyền - Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Chế biến lâm sản, cho biết: “Ngành gỗ vẫn chủ yếu là gia công, nhập nguyên liệu chế biến, chưa chủ động được nguồn nguyên liệu…”.
Ngành Công nghiệp Chế biến cũng là ngành cũng là ngành chịu tác động của hội nhập kinh tế quốc tế nhiều nhất do có định hướng xuất khẩu cao. Năm 2009, ngành công nghiệp chế biến phục vụ thị trường trong nước gặp rất nhiều khó khăn và chịu sức ép cạnh tranh khốc liệt của hàng nhập khẩu tràn vào sau khi thuế suất nhập khẩu nhiều mặt hàng giảm theo lộ trình cam kết WTO như lĩnh vực sản xuất thép, phân bón, hóa chất… Trong khi đó, các ngành sản xuất hàng xuất khẩu phải đối mặt với cầu nhập khẩu của các nước đối tác thương mại của VN giảm do tác động của khủng hoảng và suy giảm kinh tế toàn cầu.
Nhóm ngành sản xuất thực phẩm và sản xuất đồ uống chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, khi tốc độ tăng trưởng năm 2009 giảm 63% so với năm 2008. Điều này cho thấy vẫn chưa có sự chuyển biến rõ rệt trong việc cải tiến công nghệ, đa dạng hóa và nâng cao giá trị tăng thêm cho hàng hóa Việt Nam.
Ông Lương Văn Tự - nguyên Trưởng đoàn Đàm phán về việc Việt Nam gia nhập WTO, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê, Ca cao Việt Nam, cho biết: “Cà phê là mặt hàng xuất khẩu mang tính quốc tế từ nhiều năm, tuy nhiên sau 3 năm WTO vẫn chủ yếu là xuất khẩu thô, chưa có sự quan tâm đầu tư chế biến thành sản phẩm tinh, nên cho giá trị thấp…”
Có rất nhiều nguyên nhân tác động đến hiệu quả của việc gia nhập WTO chưa được như mong muốn. Từ những con số tăng trưởng của một số lĩnh vực công nghiệp có tỷ lệ bảo hộ cao như sản xuất lắp ráp điều hòa nhiệt độ, ô tô, xe máy… đã phản ánh một thực tế là các ngành định hướng xuất khẩu của ta còn chủ yếu làm gia công, chịu áp lực cạnh tranh lớn và phụ thuộc lớn vào đầu vào nhập khẩu./.
Nguyên Long