>> Sự lắt léo của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2009
>> Giáo dục: Công khai thông tin, kiểm định chất lượng
>> Từ dối trá đến “kinh doanh giáo dục”
Giáo sư - Viện sĩ Phạm Minh Hạc
(nguồn: giadinh.net)
Không thể ghép, hay gộp 2 kỳ thi
Ở nước ta, chủ trương đổi mới công tác thi cử, xem xét để đánh giá kỳ thi tốt nghiệp THPT và thi tuyển vào CĐ, ĐH tại thời điểm này là nên làm và phải làm, vì nó ảnh hưởng tới chất lượng giáo dục phổ thông, nhất là THPT và tác động tới việc đào tạo nguồn nhân lực của các trường ĐH và CĐ.
Mấy chục năm qua chúng ta đã thực hiện đánh giá học sinh, đổi mới thi cử theo nhiều cách. Nếu bây giờ có điều kiện, nên tổng kết lại xem các thời kỳ chúng ta tổ chức thi tốt nghiệp ở PT, và thi tuyển sinh ĐH, cái gì tốt, cái gì cần rút kinh nghiệm, cái gì còn hợp thời, cái gì cần thay đổi.
Khi làm việc này cần phải tính toán kỹ những điều kiện đặc biệt của nước ta, về lịch sử, văn hóa, truyền thống giáo dục.
Nói ghép hay gộp hai kỳ thi làm một, tôi thấy không chính xác lắm, vì mỗi kỳ thi có tính chất riêng của nó. Thi cuối cấp THPT để chứng nhận các em có đạt chuẩn kiến thức lớp 12 không, còn thi tuyển vào CĐ, ĐH là xem các thí sinh có đạt tiêu chuẩn theo đặc điểm đào tạo của trường đó hay không.
Tiêu chuẩn này lại phụ thuộc vào chỉ tiêu đào tạo và yêu cầu trình độ đào tạo mà trường ĐH đó cần để đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực của thị trường. Tính chất khác nhau như thế nên không thể ghép hai kỳ thi đó vào để "đổi mới" được.
Trong vòng 30 năm qua, nhiều nước trên thế giới đều tiến hành thử các cách thi tốt nghiệp phổ thông và thi tuyển vào cao đẳng, đại học. Hai kỳ thi này đều được các nước hết sức coi trọng, nhưng mỗi nước làm theo một cách khác nhau.
Tôi lấy hai ví dụ: Giáo dục Pháp rất coi trọng kỳ thi tốt nghiệp THPT, trong khi học sinh THPT ở Mỹ nhìn chung chỉ cần có đủ tín chỉ các môn học chính là được nhận bằng tốt nghiệp.
Về bậc ĐH, CĐ, nước Pháp có trường cho phép học sinh tự ghi danh như ĐH Tổng hợp. Còn các trường chuyên nghiệp như ĐH Sư phạm Paris, ĐH Bách Khoa, ĐH Mỏ thì chỉ tuyển những học sinh đã học xong “lớp 14” - tức là học sinh tốt nghiệp THPT phải học thêm 1 năm toán đại cương, 1 năm toán chuyên ngành thì mới được tham gia thi tuyển.
Như vậy là các trường tuyển rất khác nhau, nhưng tựu chung lại đều là tính tự trị. Với lịch sử hàng trăm năm xây dựng các trường ĐH tự trị, các nước phương Tây đặc biệt coi trọng sự tự tuyển sinh cho trường họ, để đào tạo ra những người đúng ngành nghề mà thị trường yêu cầu.
Cần 3 - 5 năm để tạo chế độ thi cử mới
Ở nước ta, tôi cho rằng cấp THPT có thể cải cách kỳ thi tốt nghiệp trở thành kỳ thi kiểm tra cuối cấp theo chuẩn kiến thức của Bộ GD và ĐT.
Trong những năm đầu tiên có thể giao cho các sở GD và ĐT tỉnh, t/p tổ chức, sau một số năm thì giao trực tiếp các trường tự làm. Các em đạt trình độ trung bình trở lên, ví dụ là 5/10 - thì được cấp giấy chứng nhận tốt nghiệp THPT, trong đó ghi rõ: Học sinh A, đã tốt nghiệp THPT tại trường X, tỉnh/ thành phố Y, loại giỏi/ khá/ trung bình.
Sau khi kiểm tra đạt trình độ tốt nghiệp của trường mình, học sinh có thể tham
gia kỳ thi ĐH do trường đó tự tuyển (nguồn: tvu.edu)
Sự định danh cụ thể ngay trong giấy chứng nhận tốt nghiệp đó rất công bằng vì học sinh từng nơi có mức độ thụ hưởng giáo dục khác nhau. Rõ ràng, yêu cầu học sinh học ở Lào Cai đạt trình độ tốt nghiệp sẽ khác yêu cầu học sinh ở Hà Nội cần có để đạt trình độ tốt nghiệp, vì giáo dục luôn gắn với điều kiện kinh tế- xã hội địa phương.
Có người nói rằng làm như thế thì các trường sẽ ra đề quá dễ, hoặc dễ xảy ra tiêu cực cho học sinh của mình đỗ hết. Nếu các trường chạy theo bệnh thành tích thì chất lượng thật sự của học sinh sẽ dễ dàng so sánh với các trường cùng khu vực và các trường khác khi thí sinh thi đại học, cao đẳng. Điều này xã hội đánh giá được ngay, không trường nào liều lĩnh tự hạ uy tín của trường mình như vậy được.
Sau 8 năm thực hiện thi chung đề, chung đợt, chung kết quả xét tuyển, đến thời điểm này, theo tôi ngành GD và ĐT cần có sự tổng kết để thấy cái được, cái mất, cái hay, cái dở của hình thức thi theo "3 chung". Sớm có chủ trương cho các trường ĐH được tự chủ tuyển sinh, nhưng đồng thời phải có những chính sách ngăn chặn, hạn chế được nạn các “lò luyện thi” của các trường ĐH từng hoành hành, làm mưa làm gió như trước đây.
Với hệ thống rất đông các trường THPT và hơn 400 trường ĐH, CĐ…học sinh Việt Nam có trình độ, điều kiện rất khác nhau, ngành GD và ĐT phải tính thời gian từ làm thử tới làm thật từng bước.
Theo tôi, nếu chúng ta làm có lộ trình, tính toán phù hợp với các nhóm trường, các địa phương (chứ không phải làm rụp một cái trong toàn quốc), thì trong 3 tới 5 năm sẽ cho kết quả rõ rệt, ổn định. Đến lúc đó, có thể gọi là đã chuyển sang một chế độ mới của việc thi cuối cấp THPT và tuyển sinh vào CĐ, ĐH.
Đồng thời, dù tổ chức thi thế nào, thì tuyển sinh vào ĐH và CĐ, vẫn phải chú ý tới học sinh những dân tộc thiểu số, vùng khó khăn, và con em gia đình chính sách.
Nguyên Nhung (ghi)
