Các nhà sản xuất điện thoại di động ước tính, trên thế giới có khoảng chục tỉ chiếc điện thoại đang được lưu hành. Nếu tính bình quân một chiếc điện thoại nặng 200g, trái đất đang “cõng” 1,4 triệu tấn vật liệu với những chất độc hại, hoặc khó phân hủy như: nhựa (có trong vỏ máy, dây cắm), chì (mainboard), thủy ngân (pin), đồng (mainboard, dây cắm) và hàng trăm hóa chất khác. Những chất độc hại trên đều có “tuổi thọ” hàng trăm năm.
Tưởng rằng ít…
Tại Việt Nam, hiện có khoảng 110 triệu thuê bao cố định và di động, nghĩa là có 110 triệu chiếc máy điện thoại đang hoạt động, cộng với số máy cũ được bán tại các cửa hàng ước chừng vài chục triệu chiếc, vấn đề rác điện thoại không phải là chuyện nhỏ. Với tuổi thọ bình quân của một máy điện thoại là hai năm, về mặt lý thuyết, mỗi năm kho rác điện tử tại Việt Nam tiếp nhận khoảng 50 triệu máy.
“Vài năm trở lại đây, mỗi năm Việt Nam nhập khẩu khoảng 10 triệu máy điện thoại, chỉ có 30% là lượng khách hàng mới, còn lại là người dùng thay đổi máy mới. Lượng máy cũ sẽ được các đại lý thu gom để mua bán hàng cũ, lấy linh kiện (khoảng 70%), chỉ có khoảng 30% lượng máy đi vào bãi rác, tương đương khoảng 2 triệu chiếc”, ông Bùi Hữu Thuận, giám đốc công ty An Ba (chuyên về bảo hành điện thoại di động) ước tính.
Như vậy, lượng rác thải điện thoại của Việt Nam mỗi năm khoảng 400 tấn. Nếu một chiếc máy điện thoại di động nặng 100g, thì có tới 10g chì (trên mainboard), 25g thủy ngân (trong viên pin), 40g nhựa có trong vỏ máy và dây sạc pin, còn lại là đồng và các hoạt chất khác.
Rác từ những chiếc điện thoại cũ...
Nên chưa quan tâm
Vì cho rằng, lượng rác điện thoại di động còn quá ít nếu so với những mặt hàng điện tử khác, nên việc tái chế, hoặc xử lý đặc biệt dành những chiếc điện thoại cũ, từ điện thoại để bàn cho đến điện thoại di động, chưa được các nhà sản xuất và cộng đồng quan tâm.
Gần đây, hãng điện thoại di động Nokia đã triển khai chương trình thu gom điện thoại cũ, và các linh kiện hư để có kế hoạch tái chế, nhằm tiết kiệm để sản xuất những chiếc điện thoại mới. Theo Nokia, đến nay đã thu gom khoảng 10.000 máy cùng phụ kiện. Chương trình thu gom này kéo dài đến cuối tháng 7.2009. Cũng có nguồn tin cho rằng, Sony Ericsson đã có kế hoạch thu gom điện thoại cũ tại Việt Nam, nhưng đến giờ vẫn chưa thấy triển khai.
Ông Nguyễn Thanh Bình, một đầu mối thu gom điện thoại cũ (Q.10, TP.HCM) cho biết, cái gọi là rác điện thoại chưa được cộng đồng quan tâm là do lượng hàng cũ thải ra còn quá ít. Những chiếc điện thoại cũ (kể cả điện thoại cố định) được đội quân ve chai thu gom, sau đó được rã ra để chọn linh kiện, từ con CPU, mainboard, màn hình, vỏ, sạc pin…
Chỉ bỏ đi những gì không còn xài được. Những linh kiện còn dùng được sẽ bỏ lại cho các tiệm sửa chữa. Lượng hàng không dùng được bán cho ve chai không đáng kể”, ông Bình giải thích. Chủ một nhãn hiệu điện thoại di động cho biết, lượng máy thu lại từ khâu bảo hành mỗi năm không đáng kể, khoảng vài ngàn chiếc. Những chiếc máy này được trả về nhà sản xuất để đổi hàng mới, nên hàng cũ không còn tồn ở Việt Nam.
Nhiều nhà nhập khẩu và đặt hàng điện thoại OEM tại Việt Nam cũng quan tâm tới nguồn rác này, nhưng vì sản phẩm của họ còn mới quá, nên chưa có kế hoạch thu gom cũng như những chính sách tái chế.
Khi giá máy càng rẻ thì vòng đời sản phẩm càng ngắn lại, nghĩa là lượng rác tăng lên theo tỷ lệ thuận. Cùng với những mặt hàng điện tử khác, lượng rác thải ngày càng tăng. Chỉ tiếc là, chính các cơ quan có trách nhiệm trong lĩnh vực này cũng chưa quan tâm đến rác điện tử, nên chưa thấy kế hoạch cụ thể xử lý loại rác này.
Theo Gia Vinh