Nông sản là thế mạnh của Hậu Giang nhưng hiện chưa được các doanh nghiệp quan tâm ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm Tổng kết năm 2011 vừa qua, ngành Nông nghiệp Hậu Giang đã nhận định: Số lượng nông sản được tiêu thụ thông qua hợp đồng còn rất nhỏ, chỉ có một vài doanh nghiệp ký kết hợp đồng tiêu thụ với nông dân. Trong khi đó, các sản phẩm chủ lực như mía, lúa được thu mua theo hợp đồng lại thường xuyên rơi vào tình trạng " bẻ kèo”. Trước tình hình trên ngành nông nghiệp Hậu Giang cho rằng: Mối liên kết "4 nhà” của tỉnh còn khá lỏng lẻo. Các "nhà” chưa gắn kết được với nhau. Doanh nghiệp chỉ biết khai thác, ít quan tâm đầu tư cho vùng nguyên liệu, kể cả những sản phẩm rất dễ thu mua như lúa, mía, cây ăn trái, thủy sản... Vì vậy thời gian, qua người dân không yên tâm, tin tưởng để đầu tư tiếp tục sản xuất. Bên cạnh đó vấn đề xử lý vi phạm hợp đồng còn rất khó khăn, chưa có chế tài hợp lý, thậm chí không có cơ quan thẩm quyền nào đứng ra xử lý.
Mặc dù thời gian qua, Công ty Cổ phần Mía đường Cần Thơ (Casuco) nỗ lực trong việc đầu tư cho nguồn nguyên liệu mía, thực hiện nhiều chính sách, chăm lo quan tâm đến người trồng mía nhưng theo tính toán của Công ty thì hàng năm, sản lượng mía thu mua theo hợp đồng chỉ đạt khoảng 70 - 80 %. Số còn lại, người dân tự ý phá vỡ hợp đồng để bán cho thương lái.
Chủ tịch Liên minh hợp tác xã (HTX) Hậu Giang, Hà Văn Biên nhấn mạnh: Thời gian qua hợp đồng bao tiêu nông sản mang tính pháp lý thấp, chưa ràng buộc rõ ràng giữa kẻ bán và người mua. Trong khi đó, vai trò liên đới giữa các "nhà” lại thiếu chặt chẽ chưa mang tính đồng bộ. Nhà nước khó xử lý khi xảy ra vi phạm hợp đồng giữa các bên, vì thế trong thời gian qua còn xảy ra tình trạng phá vỡ hợp đồng.
Cần tổ chức lại sản xuất Mặc dù Hậu Giang đã quy hoạch xây dựng được các vùng nguyên liệu nông sản chủ lực như: Vùng lúa chất lượng cao 32.000 ha; vùng mía nguyên liệu 10.300 ha; Vùng cây ăn trái đặc sản 2.500 ha... Tuy nhiên, số lượng nông sản tại các vùng nguyên liệu này chưa có sự gắn kết với nhà tiêu thụ, chế biến trong và ngoài tỉnh lại rất khiêm tốn. Chỉ có vùng mía nguyên liệu ở huyện Phụng Hiệp, Long Mỹ, thành phố Vị Thanh đã được các Công ty Casuco, Long Mỹ Phát ký kết hợp đồng thu mua. Còn một số loại nông sản đặc trưng của Hậu Giang như, khóm Cầu Đúc, bưởi năm roi Phú Hữu, lúa HG 2...Thậm chí lúa đạt tiêu chuẩn Global GAP mà đầu ra vẫn cứ bấp bênh.
Một trong những nguyên nhân trên là do các ngành chức năng chưa làm tốt công tác quảng bá, khẳng định nhãn hiệu, thương hiệu của các sản phẩm đặc sản của tỉnh nhà trên thương trường. Quy mô canh tác của nông dân còn nhỏ lẻ cũng là nguyên nhân khiến các doanh nghiệp ít mặn mà. Đơn cử, như diện tích 10 ha lúa đạt chuẩn GloBal GAP ở HTX Nông nghiệp Phước Trung (huyện Châu Thành A), với sản lượng 100 tấn lúa/vụ là quá ít so với nhu cầu tiêu thụ thường xuyên của doanh nghiệp cung cấp cho người tiêu dùng trong và ngoài nước.
Ông Hà Văn Biên, Chủ tịch Liên Minh HTX tỉnh cho biết, mấu chốt của vấn đề liên kết 4 nhà chính là việc tổ chức lại sản xuất trong dân. Thông qua việc tổ chức lại sản xuất để các nhà liên kết lại với nhau, nhằm mở rộng quy mô canh tác nông sản theo chuẩn hàng hóa nhất định như Viet GAP hay Global GAP. Bên cạnh đó công tác quảng bá, xây dựng nhãn hiệu, thương hiệu sản phẩm cũng cần phải chú trọng. Có như thế sản lượng lẫn chất lượng nông sản mới đáp ứng được yêu cầu. Khi doanh nghiệp có nhu cầu thì người dân phải đáp ứng kịp thời sản lượng hàng hóa, cung ứng cho mọi thị trường, chứ không chỉ giới hạn ở chợ quê.
Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Mía đường Cần Thơ, Nguyễn Thành Long cho rằng: Diện tích trồng mía của nông dân Hậu Giang cũng như khu vực ĐBSCL còn nhỏ lẻ, chưa tập trung. Vì vậy Công ty còn gặp khó trong việc ký kết hợp đồng tiêu thụ. Thời gian tới Hậu Giang cần phải tổ chức, quy hoạch lại vùng nguyên liệu mía, có như vậy Công ty mới dễ dàng thực hiện hợp đồng bao tiêu trên diện tích lớn. Ngoài ra, cần tạo hành lang pháp lý cho khâu sản xuất với tiêu thụ, đồng thời đảm nhận chức năng xử lý khi có tranh chấp hợp đồng xảy ra giữa các bên.
Trong chuyến khảo sát về tình hình sản xuất của nông dân huyện Châu Thành và thị xã Ngã Bảy, Chủ tịch UBND tỉnh Hậu Giang Trần Công Chánh cho biết: Sắp tới UBND tỉnh sẽ có buổi làm việc với các ngành chức năng để tháo gỡ những khó khăn cho nông dân. Đặc biệt, trong mối liên kết 4 "nhà” cần phải gắn kết hơn nữa. Đồng thời tỉnh sẽ chỉ đạo các huyện thị, thành phố tổ chức các buổi tọa đàm, đối thoại trực tiếp với người dân về vai trò của Nhà nước với nông dân. Đồng thời sẽ có chính sách cụ thể trong quá trình sản xuất, để sản phẩm người dân làm ra có nơi tiêu thụ ổn định. Đối với doanh nghiệp khi thực hiện bao tiêu sản phẩm, phải có trách nhiệm đối với nhà nông để cùng phát triển...
Tiến Quân