GS Nguyễn Thiện Đạo, chia sẽ cảm xúc của một người con từng sống xa Tổ quốc trong ngày Tết Độc lập: Ngày Quốc khánh 2/9 và trước đó là Cách mạng tháng Tám 19/8 là những sự kiện trọng đại, là các mốc lịch sử quan trọng của đất nước, dân tộc. Mọi người Việt Nam dù ở chân trời góc biển nào, dù quan điểm còn khác biệt, không ai không nhớ đến ngày trên quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, và cái tên Việt Nam lần đầu tiên có trên bản đồ thế giới. Là một người con xa Tổ quốc gần 60 năm, mỗi khi đến tết độc lập lòng tôi lại bồi hồi, xúc động. Gắn kết với phong trào yêu nước tại Pháp ngay từ khi mới sang, hiện tôi vẫn là Ủy viên ban Chủ tịch Hội người Việt Nam yêu nước nhiều năm qua. Tiếp thu truyền thống yêu nước từ gia đình và bà con kiều bào tại Pháp, tôi thấy rất vinh dự khi được kế tiếp phong trào yêu nước từ Hội những người An Nam yêu nước tại Pháp do Bác Hồ sáng lập năm 1919.
- Đây cũng là cảm xúc chung của đông đảo bà con kiều bào ta tại Pháp?
- Ngay từ những ngày đầu tiên sang Pháp, không chỉ ngày Quốc khánh 2/9 mà các ngày lễ lớn của dân tộc đều được bà con kiều bào tổ chức rất long trọng, đặc biệt sau khi Việt Nam có Đại sứ quán tại Pháp. Không chỉ bà con kiều bào ta mà còn có nhiều nhạc sĩ Pháp, những đảng viên đảng Cộng sản, đảng cánh tả ở Pháp tham gia các sự kiện ủng hộ Việt Nam, nhất là trong những tháng năm chống Mỹ.
Tôi từng tham gia nhiều sự kiện kỷ niệm Quốc khánh tại cả Việt Nam và Pháp, và dù quy mô tổ chức khác nhau, ở Việt Nam chỉ huy dàn nhạc hàng chục, hàng trăm người với hàng nghìn khán giả còn ở Pháp chủ yếu với các anh chị em nghiệp dư và cộng đồng nhưng tâm trạng thiết tha, lòng tự hào dân tộc thì vẫn là một.
- Sợi chỉ đỏ xuyên suốt các tác phẩm của GS là gì?
- Có thể nói, hầu hết trong số 88 tác phẩm mà tôi sáng tác từ độc tấu tới giao hưởng đều xuất phát từ tình cảm, từ nguồn gốc dân tộc mà ra. Tác phẩm mà tôi ưng ý nhất là bản giao hưởng Hồn thiêng sông núi công diễn nhân kỷ niệm Quốc khánh năm 2009. Hào khí và trữ tình là hai yếu tố xuyên suốt trong quá trình sáng tác. Hai yếu tố này tồn tại suốt chiều dài lịch sử của dân tộc từ thời kỳ Hùng Vương cho đến thời đại Hồ Chí Minh.
Có lẽ phải đợi tới những năm gần đây tôi mới lĩnh hội được điều này. Tôi nghĩ rằng, để đến với nhân loại là đến với dân tộc đích thực, vì nhân loại chính là tinh hoa nhất của dân tộc. Đối với Việt Nam, dân tộc đích thực chính là hào khí hài hòa với chất trữ tình trong sáng. Động lực mạnh nhất trong sáng tác của tôi chính là lòng yêu nước và có lẽ là một thứ cụ thể hơn, tình yêu say đắm văn hóa dân tộc.
- GS có lời nhắn nhủ gì với các bạn trẻ Việt Nam?
- Thế giới đang mở rộng rất nhiều. Vì thế, các bạn trẻ phải biết chọn lọc khi tiếp xúc với bên ngoài, không nên mơ hồ, lúc nào cũng phải luôn luôn tỉnh táo và cần cù học hỏi. Tất cả mọi vấn đề đều có hai mặt của nó, và phải sáng suốt để chọn lựa, đánh giá mặt nào tốt, mặt nào có những điểm chưa tốt.
Trong lúc này, điều cần thiết phải học hỏi nhất có lẽ là dân trí, đi ra ngoài học hỏi xem dân trí là gì, dân trí thể hiện như thế nào và làm thế nào nâng cao dân trí trong nước. Trong đó, văn hóa đóng vai trò hết sức quan trọng. Theo tôi, phong trào học tập và làm theo đạo đức Hồ Chí Minh hiện nay là rất đúng đắn. Tôi tin tưởng rằng giới trẻ Việt Nam sẽ nối tiếp lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc cũng như chất trữ tình thấm sâu trong mỗi người dân suốt chiều dài lịch sử.
Hướng tới kỷ niệm Đại lễ 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, bằng tâm huyết của mình, GS Nguyễn Thiện Đạo hoàn thành tác phẩm Hồn đất Việt, vở opera sử thi đi suốt chiều dài lịch sử từ thời Hùng Vương dựng nước đến thời đại Hồ Chí Minh. Ngoài ra, ông và một số tác giả khác cũng hoàn thành bản giao hưởng Rồng bay khai nhạc cho đại dàn nhạc dân tộc Việt Nam dự kiến trình diễn vào ngày 7/10.
Chi Hà – Tuệ Linh (thực hiện)