Tại các chợ này, hàng Trung Quốc chiếm tuyệt đối và người mua có thể dễ dàng mua được những sản phẩm ngoại với nhiều mẫu mã, chủng loại cùng mức giá vô cùng rẻ. Ngược lại, khách hàng mỏi mắt cũng không kiếm đâu bóng dáng hàng Việt, bởi từ cái kim, sợi chỉ đến những mặt hàng may mặc, điện máy... đều là hàng “made in China”.
Gom hàng chuẩn bị tết
Mới ngoài 7 giờ, bên trong chợ trung tâm Móng Cái đã sôi động, nhộn nhịp và dần “tăng nhiệt” bởi lượng người và hàng bán-mua mỗi lúc một tăng.
Chợ có bốn tầng, tổng diện tích hơn 20.000m2 và suốt từ tầng 1 đến tầng 4 có gần 900 quầy hàng, trong đó phần lớn bán hàng Trung Quốc. Ông Lâm Văn Chí, trưởng ban quản lý chợ Móng Cái, cho biết hàng ở chợ chủ yếu là hàng gia dụng, tiêu dùng nhưng nhiều nhất vẫn là các mặt hàng quần áo, chăn, drap, giày dép, đồ điện tử... từ bên kia biên giới đưa sang.
Ông Chí thừa nhận bốn chợ lớn ở đây có đến 2.500 quầy kinh doanh, nhưng số quầy đăng ký có bán hàng VN chỉ chưa đến 900 và chắc chắn con số thực tế còn ít hơn. Các quầy hàng VN này chủ yếu bán các mặt hàng thực phẩm tươi sống, hàng tạp hóa, mắm muối, cá khô, thậm chí nhiều quầy đăng ký nhưng chỉ lèo tèo vài món hàng Việt, còn lại hầu hết là hàng Trung Quốc.
Tương tự tại khu vực cửa khẩu Tân Thanh (Lạng Sơn) chúng tôi ghi nhận hàng Trung Quốc có rất nhiều chủng loại. Chủ cửa hàng Ngát Tới chuyên kinh doanh đồ dùng gia đình, đồ điện ở chợ Hữu Nghị - Sài Gòn (Tân Thanh) cho biết hàng Trung Quốc gần đây bán chậm nhưng nhiều chủ hàng đã âm thầm lấy hàng để chuẩn bị bán tết. “Hàng ở đây bán chậm, nhưng chịu khó đưa về quê chắc vẫn chạy như thường. Tết mà. Các loại đèn trang trí, bát đũa nhập về không kịp bán”, chủ cửa hàng Ngát Tới khẳng định.
Tại Tân Thanh, Móng Cái hoạt động phục vụ tết bắt đầu rục rịch. A.Quyền (người Đông Hưng, Trung Quốc), chủ quầy số 385 chợ Móng Cái, cho biết đã đặt hàng công ty chính hãng các loại quần áo cao cấp để chuẩn bị bán tết. “Tết đến người Việt cũng như người Trung Quốc ai chẳng cần quần áo mới để mặc. Hàng Trung Quốc vừa đẹp, vừa tốt, giá lại rẻ, bán đâu chẳng được...” - A. Quyền bộc bạch. Cũng như A.Quyền, chủ quầy giày dép bên cạnh tiết lộ đang gom rất nhiều giày dép thời trang để bán dịp tết sắp tới. “Bình thường ngày bán được 20 đôi thì dịp tết cứ phải 50 đôi/ngày là ít. Chuẩn bị từ bây giờ là vừa rồi”.
Từ Mộc Bài chảy về TP.HCM
Cũng tương tự các khu trung tâm thương mại, chợ ở biên giới phía Bắc, tại cửa khẩu Mộc Bài (Tây Ninh) hàng hóa hầu hết là hàng ngoại. Trong đó dòng sản phẩm bình dân được nhập khẩu chủ yếu từ Trung Quốc, Thái Lan... Dòng sản phẩm cao cấp chủ yếu nhập khẩu từ Mỹ, Nhật Bản và các nước châu Âu. Các mặt hàng ngoại nhập có mặt tại Mộc Bài gồm: mỹ phẩm, các loại rượu, bia, đồ chơi trẻ em, sữa, đồ nhựa gia dụng, một số mặt hàng thời trang, gạo... So với cùng thời điểm năm 2008, sự “tấn công” của hàng ngoại nhập ồ ạt hơn.
Từ kim khâu đến điện thoại
Ở các chợ khu vực cửa khẩu Tân Thanh, hầu hết các mặt hàng có xuất xứ từ Trung Quốc, từ kim khâu, đèn pin, ống nước, bát đĩa đến tivi LCD, đầu đĩa, máy nghe nhạc, điện thoại cố định, di động...Nhưng chiếm đa số vẫn là quần áo may sẵn, vải vóc. Các mặt hàng may mặc thì đủ loại ngắn dài, trong ngoài, xuân hạ thu đông, dày mỏng với muôn màu sắc, mẫu mã, kích cỡ.
Nhân viên bán hàng tại một siêu thị ở Mộc Bài cho biết ở siêu thị của họ, hàng ngoại nhập (chủ yếu là Trung Quốc) chiếm khoảng 80%, trong khi năm 2008 tỉ lệ hàng ngoại chỉ khoảng 65-70%. Theo khảo sát chung của Ban quản lý khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài tại tám siêu thị đang hoạt động ở đây, 70% hàng hóa trong các siêu thị là hàng ngoại nhập, hàng Việt chỉ chiếm khoảng 30%.
Theo Ban quản lý khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài, hiện có 4.000-5.000 lượt người/ngày đổ vào mua sắm tại các siêu thị miễn thuế ở đây (trong đó chỉ 200-300 lượt người Campuchia, số còn lại là người VN tại Tây Ninh và các vùng lân cận).
Bà Trần Thị Minh, một người chuyên đi Mộc Bài lấy hàng về bán tại TP.HCM, cho biết hiện mỗi tuần bà đi Mộc Bài một lần, lấy 20-30 thùng sữa, 30-40 thùng bia, có cả mỹ phẩm, thực phẩm đóng hộp... về bán lẻ tại cửa hàng tạp hóa của gia đình. “Tranh thủ lấy hàng trữ dần ở thời điểm này, sợ cận tết giá sẽ lên” - bà Minh cho hay.
Do mục đích thành lập các siêu thị bán hàng miễn thuế tại Mộc Bài chủ yếu nhằm xuất khẩu hàng hóa sang Campuchia nên theo quy định hiện hành, người VN chỉ được mua số hàng hóa giá trị tương đương 500.000 đồng/tuần, khi mua hàng phải xuất trình chứng minh nhân dân. Để lách quy định về hạn mức mua sắm đối với người VN, những người đi buôn thường thuê người dân tại Tây Ninh hoặc người dân Campuchia (khách hàng từ Campuchia không bị giới hạn về mức mua sắm, trừ hai mặt hàng rượu, bia) đi mua hàng thay mình. Thù lao cho mỗi lượt mua hàng chỉ 10.000 đồng và mỗi ngày xung quanh khu vực này có hàng trăm người chuyên đi mua hàng thuê.
Lê Văn Tâm - một người dân ở khu vực Gò Dầu (Tây Ninh) thường xuyên lên Mộc Bài mua hàng thuê cho những người chuyên lấy hàng tại Mộc Bài về bán lẻ - cho biết những người thuê anh làm việc này đều chủ yếu mua bia, sữa và rượu vang nhằm phục vụ dịp tết. Trong đó, có “khách” đặt mua hàng trăm thùng bia ngoại mỗi ngày.
Ông Dương Thành Vấn, trưởng phòng kế hoạch và đầu tư của khu kinh tế Mộc Bài, thừa nhận có thực trạng hàng hóa ngoại nhập đang chảy ngược từ Mộc Bài về TP.HCM và các khu vực lân cận khác thông qua việc lách các quy định về hạn mức mua sắm. Trong đó có nguyên nhân do các nhân viên bán hàng của siêu thị vì áp lực đẩy doanh số bán hàng nên tìm cách hợp thức hóa việc mua hàng cho khách.