Các mẫu nước thu được sẽ được gửi đến 3 nơi là Viện Hóa Học (Viện Khoa học Việt Nam), Viện Y học Lao động và Vệ sinh môi trường, và Labo của Trung tâm Y tế dự phòng Hà Nội để xét nghiệm tất cả 120 tiêu chuẩn về nước, đặc biệt chú trọng đến amoni và asen. Sau một tuần sẽ có kết quả.
Sau hai nhà máy này, lần lượt 12 nhà máy nước khác ở Hà Nội cũng sẽ được lấy mẫu và gửi đi phân tích ở nhiều nơi rồi so sánh kết quả.
Chánh thanh tra Sở Y tế Hà Nội Nguyễn Việt Cường cho biết, hằng tháng Sở Y tế vẫn lấy mẫu nước ở các nhà máy nước để kiểm tra và chưa từng phát hiện nước có nhiễm amoni hay asen như thông tin đã nêu. Tuy nhiên, ông cũng không loại trừ khả năng này bởi trong mỗi nhà máy có nhiều giếng khác nhau và việc lấy mẫu nước không bao quát được tất cả.
Ông Trần Quốc Hùng, Phó tổng giám đốc Công ty kinh doanh Nước sạch Hà Nội thì cho biết, bản thân Nhà máy và Sở Y tế vẫn kiểm tra chất lượng định kỳ.
"Có thể hàm lượng amoni và asen cao trong một số mẫu là do đường ống nước dẫn từ đồng hồ đo vào bể chứa của hộ dân hoặc chính bể chứa của hộ dân đã tác động làm thay đổi hàm lượng hai chất này trong nước cấp", ông nói.
Ông Hùng cũng cho rằng việc thử mẫu nước phải được thực hiện theo phương pháp tiêu chuẩn nhất định. "Nếu thử bằng các phương pháp khác thì tiêu chuẩn về nước sẽ khác nhau", ông lập luận.
Trong khi đó, các chuyên gia tiếp tục khẳng định vấn đề nước cấp nhiễm amoni không phải là mới tại Hà Nội.
Tiến sĩ Lê Văn Cát, Phòng hóa môi trường,Viện khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, từ năm 1991, nhóm khảo sát của Đại học Y Hà Nội đã phát hiện không chỉ Hà Nội mà hầu như nguồn nước ngầm ở tất cả các tỉnh ở đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long đều ô nhiễm amoni. Đặc biệt, một số nơi có độ đậm đặc hóa chất này không khác gì ruộng lúa được bón thúc đạm ure lúc sắp trổ bông (tức cao hơn mức cho phép 80 -100 lần).
Theo tiến sĩ Cát, bản thân chất amoni không gây hại trực tiếp cho cơ thể người mà chỉ ảnh hưởng xấu đối với sự sống của các động vật dưới nước như tôm, cá... Trong cơ thể người cũng sản sinh ra các chất này và thường được thải qua thận.
Tuy nhiên, khi nguồn nước nhiễm amoni được lưu cữu trong chum, vại, ở các nhà máy lọc rồi qua đường ống và tới người sử dụng thì nó lại sinh hai chất rất độc, dùng nhiều có thể gây ung thư là là nitrit và nitrat. Nhiều nơi, khi nồng độ chất này quá nhiều, người dân dùng nước luộc thịt, ninh xương xong vẫn thấy xương, thịt còn đỏ như lúc còn sống.
Ông Cát cũng khẳng định, cả 12 nhà máy nước ở Hà Nội (cũ) đều nhiễm hóa chất này. Tuy nhiên, người dân không thể nhận biết nó bằng cảm quan của mình mà phải qua phân tích hóa học mới xác minh được có amoni trong nước hay không. Hiện mỗi ngày có 5-7 người dân mang mẫu nước của gia đình đến để kiểm nghiệm.
Phó giáo sư Cát cho biết, theo tiêu chuẩn đánh giá nguồn nước là sạch hay không thì có 3 loại nước dưới "chuẩn": Thứ nhất, qua cảm quan, những loại nước ngửi có mùi tanh, nếm mặn nhìn đục... thì lại không độc. Còn một loại khác gây độc cấp tính, thường chứa các vi khuẩn gây độc... Tuy nhiên, loại này không nguy hiểm bằng những loại nước gây độc mãn tính, đó là nguồn nước có chứa amoni, kim loại nặng, thuốc trừ sâu. Người sử dụng nguồn nước này lâu dài có thể mắc bệnh như sinh con quái thai, đột biến gen, thần kinh, ung thư...
"80% bệnh tật của con người liên quan đến nguồn nước", tiến sĩ Cát cảnh báo.
Ông cũng cho biết, về nguyên tắc, nước nhiễm amoni có thể xử lý được, tuy nhiên cần có tài chính, công nghệ và quản lý mà cả 3 yếu tố trên nước ta đều thiếu. Cách tốt nhất hiện nay, theo ông, là đưa nước từ Hòa Bình về sử dụng.
Về nguyên nhân dẫn đến việc nguồn nước ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng khác nhiễm amoni nồng đồ cao như vậy, ông giải thích: Từ xa xưa, các vùng Hà Nội, Nam Định, Hưng Yên, Đồng bằng sông Cửu Long... đều là biển, sau đó, phù sa sông bồi lên, rong rêu, cây cỏ mọc lên rồi lại bị phù sa lấp đi. Trong cây có các chất đạm, chất này phân hủy ra nước, sản sinh ra amoni. Vì thế ở những vùng trũng nước nhiễm hóa chất này nhiều hơn ở các vùng trung du và núi cao.
Vấn đề ô nhiễm nước sinh hoạt được xới lại mới đây, sau kết quả tổng hợp của tiến sĩ khoa học Trần Văn Nhị và cộng sự (Viện Công nghệ sinh học -Viện Khoa học công nghệ VN) trong quá trình lấy mẫu thử nước máy tại các khu dân cư trên khắp địa bàn Hà Nội. Theo đó, nước máy tại nhiều nơi có nồng độ amoni vượt mức cho phép hàng chục lần, có nơi nước còn chứa cả asen...
Minh Thùy - Nam Phương