Chi phối dễ dàng
Trong thời gian vừa qua, nhiều nhà đầu tư đã lên tiếng về cơ cấu, qui mô vốn của các mã cổ phiếu tại sàn Hà Nội (HNX). Một số ít doanh nghiệp có mức vốn quá lớn so với số vốn một vài chục tỷ đồng của hầu hết các doanh nghiệp đồng hành trên sàn.
Mức vốn hóa thị trường của các mã ACB, KLS, PVI, PVS, PVX, SHB, SQC, VCG đạt từ vài nghìn tỷ đồng cho tới vài ba chục tỷ đồng mỗi mã. Kế đến nhóm cổ phiếu họ nhà chứng khoán cũng có mức giá trị niêm yết hàng trăm tỷ đồng trở lên.
Cá biệt về trường hợp của mã cổ phiếu SQC, khối lượng cổ phiếu niêm yết lên đến 100 triệu đơn vị, trong đó cổ đông lớn chiếm trên 87% vốn điều lệ của công ty. Vì vậy số lượng cổ phiếu giao dịch thực tế trên tị trường rất thấp, nhưng sự chi phối của SQC lên HNX-Index là rất cao.
Ông Lê Trọng Nghĩa cho biết, chỉ cần giao dịch 100 cổ phiếu SQC trong phiên, với mức giá tăng trần hay giảm sàn là đã khiến HNX-Index vọt lên hay vọt xuống rất bất ngờ, có thể chi phối tăng, giảm tới một vài điểm của HNX-Index.
Ngoài ra, ông Nghĩa đề cập tới việc tính chỉ số theo mức giá giao dịch bình quân cũng đẩy đồ thị HNX-Index vào trạng thái méo mó.
“Có những phiên sàn Hà Nội kết thúc trong xu thế tăng rất mạnh, nhưng sang tới sáng hôm sau bằng phương pháp tính bình quân giá đã khiến HNX-Index đi xuống, trong khi xu hướng thị trường vẫn duy trì được đà đi lên,” ông Nghĩa dẫn chứng.
Tuy nhiên về cách tính chỉ số trên HNX, thì một số nhà đầu tư lại đưa ra quan điểm khác. Ông Nguyễn Trung Thành, nhà đầu tư có ý kiến "sàn HNX giao dịch theo phương thức khớp lệnh liên tục,nên việc tính chỉ số theo mức giá bình quân có lẽ sẽ khách quan hơn và giảm thiểu được hiện tượng làm giá. Nếu không, chỉ với số lượng giao dịch rất nhỏ các ‘tay’ tạo lập thị trường chốt ‘cứng’ tại các giây cuối cùng, với mức giá mà họ muốn trên các mã cổ phiếu blue-chip là có thể xoay tình thế thị trường một cách chóng mặt.”
Cuối cùng câu chuyện đặt ra là tốc độ phát triển về quy mô giao dịch và mãnh lực tài chính của các cá nhân hay nhóm nhà đầu tư lớn trên thị trường có thế đã vượt xa hơn công tác quản lý chính sách, điều hành thị trường của các cơ quan chức năng.
Một minh chứng thực tế có thể dễ dàng nhận thấy, các nhà tạo lập (market maker) bằng cách này hay cách khác phần nào đã và đang dẫn dắt thị trường theo ý chủ quan của họ.
Hướng giải quyết vẫn trong "bàn thảo"
Vấn đề đặt ra, theo ông Nguyễn Hoàng Hải, Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính (VAFI) là việc Trung tâm giao dịch Chứng khoán Hà Nội chuyển lên Sở giao dịch về bản chất quản trị doanh nghiệp không thay đổi nhiều. Ngay cả sự ra đời của Hội đồng quản trị có Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán kiêm giữ chức Chủ tịch Chủ tịch Hội đồng quản trị của HNX, song vai trò của Hội đồng quản trị bị lu mờ, không có sự thay đổi về chất.
“Rốt cuộc, quá trình chuyển từ Trung tâm lên Sở mang nặng tính chất cơ học từ đơn vị hành chính sự nghiệp có thu thành doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, tức là thay đổi phương pháp hạch toán và có tác dụng nâng cấp quy mô của tổ chức cũng như tăng hệ số lương, thưởng của đội ngũ nhân sự lên cao hơn,” ông Hải nhấn mạnh.
Cụ thể, các điều kiện doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội vẫn được áp dụng theo Điều 9 tại Nghị định số 14/2007/NĐ-CP về điều kiện niêm yết chứng khoán tại Trung tâm Giao dịch chứng khoán. Ngoài ra, Nghị định cũng có một số điểm bất cập, như chỉ quy định điều kiện tối thiểu công ty cổ phần có vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng ký niêm yết từ 10 tỷ đồng trở lên tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán. Vì thế cho nên, các doanh nghiệp lớn cỡ nào chăng nữa vẫn có quyền vào sàn HNX nếu họ muốn.
Theo ông Nguyễn Hoàng Hải: “Đã đến lúc cần phải thay đổi bản chất của cả hai sở về cơ chế, nâng cấp quản lý cũng như thúc đẩy chất lượng hàng hóa trên thị trường. Bởi nhìn chung, các chỉ số trên thị trường chứng khoán Việt Nam đang tiến tới trở thành hàn thử biểu của nền kinh tế, biểu hiện là các dấu hiệu của nền kinh tế vĩ mô đã dần được thể hiện vào các chỉ số hàng ngày.”
Không phải là các cấp quản lý không nhận thấy tình trạng HNX-Index chưa thể hiện được chức năng của "chiếc nhiệt kế đo lường sức khỏe” của thị trường. Ông Hoàng Đức Long, Vụ trưởng Vụ pháp chế, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước thừa nhận, chính những ý kiến của các nhà đầu tư đã có tác dụng tạo sức ép, thúc đẩy các cấp quản lý nhanh chóng hoàn thiện cơ chế quản lý phù hợp với tiến trình phát triển của thị trường.
Ông Hoàng Đức Long cũng khẳng định “HNX là sàn của các doanh nghiệp nhỏ khi tính chỉ số phải dựa trên số lượng lớn các công ty niêm yết, chứ không phải phụ thuộc vào một số công ty có vốn hóa thị trường lớn như hiện nay, thì mới có tính chất đại diện và phản ánh xu hướng thị trường đầy đủ, chính xác hơn. Song hiện nay việc chuyển cơ cấu phải thực hiện từng bước, tránh tình trạng gây xáo trộn tâm lý trên thị trường.”
Theo cách tính chỉ số, Ông Hoàng Đức Long chỉ ra, rõ ràng các doanh nghiệp lớn phải tập trung ở một sàn. Ngoài những quy định về qui mô vốn, phải quy định thêm một số yếu tố khác nữa như mức lợi nhuận của doanh nghiệp. Ngoài ra, cũng dần phải có những phương thức giao dịch như nhau giữa hai sở, để tránh tình trạng mỗi bên có phương thức giao dịch khác nhau sẽ tạo ra những độ vênh về giá, tạo kẽ hở cho nhà đầu tư “làm giá” ở mỗi thị trường có khía cạnh khác nhau.
Vì vậy ông Long đưa ra ý kiến, nếu điều chỉnh thì cũng cần phân cấp lại Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh (HoSE), chẳng hạn tạo ra ba “lớp” trên thị trường chứng khoán, như “tầng” nào thì mới được niêm yết trên HoSE. Tiếp đến trên sàn Hà Nội vẫn có thể có 3 sàn, gồm niêm yết, chưa niêm yết và thị trường trái phiếu chuyên biệt. Nhưng đồng thời cơ chế cần phải tạo ra những quyền lợi, khuyến khích vào từng loại sàn giao dịch với các cấp độ khác nhau, có thế mới tạo ra sự phấn đấu của các doanh nghiệp khi quyết định vào sàn nào giao dịch.
Ngoài ra ông Long cho hay: “Hiện nay, có một số ý kiến cho rằng sửa Luật chứng khoán trong chiến lược thị trường tới năm 2020, có thể cho phép sát nhập Sở, không thể để hai sở cạnh tranh như vậy được. Song, có nhiều ý kiến khác thì nên để hai sở nhưng cần phải cơ cấu lại. Cơ cấu của các sở khác nhau thì rõ ràng điều kiện niêm yết cũng khác nhau, đại diện chỉ số cũng khác nhau. Tuy nhiên, vấn đề là để hai sở hay kết hợp một sở, câu hỏi đó hiện nay chưa có câu trả lời”./.
Hạnh Nguyễn (Vietnam+)