Gia đình bà Lục Thị Hiền ở bản Tồng Cổ, xã Yên Đĩnh, huyện Chợ Mới có hơn một ha đất dốc, bạc màu, khi nắng, đất chai cứng không cày cuốc được, khi mưa, đất lại ngậm nước nhão ra nên trồng cây gì cũng khó. Nhờ hướng dẫn của cán bộ Trung tâm khuyến nông - khuyến lâm tỉnh, gia đình bà Hiền cải tạo đất canh tác thành các đường đồng mức, đắp bờ và trồng cây cốt khí để giữ đất màu và ngăn nước. Đồng thời tiến hành trồng xen canh cây ngô, đậu xanh, kết hợp cải tạo nương chè cũ, kết quả thu được rất đáng mừng, trên diện tích đất trước kia thường bị bỏ hoang nay đã xanh mầu các loại cây trồng ngắn ngày.
Gia đình ông Nông Văn Chính ở bản Khuổi Ngoại, xã Trung Hòa, huyện Ngân Sơn cũng có một ha đất dốc, nhiều năm bị xói lở, bạc màu nên không thể trồng được loại cây gì. Cách đây hai năm, được hỗ trợ kỹ thuật để cải tạo đất thành các đường đồng mức, điểm giới hạn các đường đồng mức được ông xếp bờ đá hoặc trồng cây cốt khí làm rào chắn, triển khai trồng xen canh ngô và đậu tương. Kết quả vụ mùa vừa qua, năng suất ngô trên diện tích đất dốc của gia đình ông đạt 35 tạ/ha, năng suất đậu tương đạt gần 20 tạ/ha, cao hơn nhiều so với cây trồng ở các nương rẫy chung quanh. Thấy mô hình của ông Chính có hiệu quả, đồng bào Dao có vườn rẫy đến học tập về làm theo, bước đầu có kết quả đáng mừng.
Thời gian qua, Trung tâm khuyến nông - khuyến lâm tỉnh đã triển khai dự án xây dựng mô hình canh tác nông nghiêp bền vững trên đất dốc tại bốn xã trong tỉnh. Đó là các xã vùng cao nghèo, thiếu đất canh tác, có đông đồng bào Mông, Dao sinh sống. Bốn hoạt động quan trọng đã được dự án thực hiện là khảo sát chọn điểm, chuyển giao kỹ thuật canh tác trên đất dốc, xây dựng mô hình trình diễn và tuyên truyền vận động người dân tộc thiểu số tích cực thực hiện mô hình. Đến nay, qua thực hiện các mô hình với diện tích hàng chục ha cho thấy: Khi được hướng dẫn, người dân tộc thiểu số có thể tự thiết kế nương rẫy bằng thước chữ A. Trên đường đồng mức, nông dân trồng cây phân xanh đa tác dụng, xếp kè đá, đắp bờ giữ đất, bước đầu đã có tác dụng hạn chế xói mòn đất và đã thu được một lượng phân xanh tại chỗ có tác dụng cải tạo đất làm nương rẫy cố định để canh tác lâu dài, bền vững. Khi mô hình thành công, chính quyền nhiều xã trong tỉnh đưa nông dân đến tham quan, tìm hiểu kỹ thuật để tạo nương rẫy cố định trên đất dốc.
Hiện tại, tỉnh Bắc Cạn vẫn còn hàng nghìn ha đất nông nghiệp là đất dốc, trong khi đó người dân tộc thiểu số thiếu đất nhưng lại chưa biết cách canh tác trên đất dốc. Vì vậy, thành công của mô hình được kỳ vọng sẽ chấm dứt tình trạng du canh ở một số địa phương, giúp người dân ổn định sản xuất tại chỗ, qua đó sẽ góp phần tích cực để xóa đói, giảm nghèo trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong tỉnh.
THẾ BÌNH