Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò ví dặm

VOV Online - 27/05/2011 08:47

(VOV) - Bài hát được đông đảo công chúng ưa thích trước hết ở sự dung dị mà lại rất nồng nàn, đậm đà tình cảm được biểu hiện qua mỗi lời ca

Trong kho tàng ca khúc Việt Nam, có rất nhiều bài hát hay viết về lãnh tụ Hồ Chí Minh. Trong đó, bài hát “Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò ví dặm” của Trần Hoàn, phổ thơ Đỗ Quý Doãn có một phong cách đặc biệt.

Tác giả thơ - anh Đỗ Quý Doãn quê ở Quảng Bình. Chắc chắn điệu hò ví dặm là làn điệu dân ca quen thuộc đã rất gắn bó với anh. Nhưng khi nghe làn điệu này được vang lên tại mảnh đất Mạc Tư Khoa - nơi “đất khách quê người” hẳn tác giả phải có tình cảm đặc biệt hơn nhiều.

Một tỷ lệ dung lượng đáng kể của bài hát dành cho việc biểu hiện tình cảm sâu nặng với quê hương qua việc miêu tả tiếng hát dân ca, làn điệu ví dặm của một người con gái nào đó: “Ơi câu hò quê hương em hát chiều nay răng mà thương mà nhớ”.

Một liên tưởng hết sức tự nhiên: điệu dân ca ví dặm cũng chính là âm điệu đã từng ru Bác hồi nhỏ, và Bác đã thấm đượm âm hưởng làn điệu này vào tâm hồn để khi lớn lên, bôn ba khắp năm châu bốn biển tìm đường cứu nước, không lúc nào Bác nguôi da diết, nhớ thương. Giữa Mạc Tư Khoa, tác giả nghe câu hò ví dặm, lại liên tưởng đến việc Bác đã từng đến nước Nga để tìm gặp Lênin - vị lãnh tụ vĩ đại của giai cấp vô sản: “Điệu hò sông nước lưu luyến tình đất nước gợi nên hình của Bác lúc tìm về Lênin”.

Ví dặm là làn điệu quen thuộc, tiêu biểu của dân ca Nghệ Tĩnh. Nó mang đậm âm hưởng sông nước và chứa đựng những nỗi niềm sâu xa, tâm tư trĩu nặng của người dân lao động hàng bao đời, đồng thời cũng biểu hiện khát vọng mãnh liệt về cuộc sống lao động hòa bình, nhân ái. Nhưng có lẽ chưa ở đâu có những lời thơ nói đến đặc điểm này của ví dặm. Tác giả Đỗ Quý Doãn đã nói được trong phần lời ca, chính vì vậy đã rất thuận lợi cho nhạc sĩ phổ nhạc.

Trần Hoàn dĩ nhiên là tìm kiếm giai điệu bằng việc khai thác triệt để chất liệu ví dặm. Ngay ở đầu bài hát, ông đã cho nổi rõ chất liệu này bằng một câu dẫn như vỉa ở trong chèo Bắc bộ (đoạn này có thể hát tự do, không cần gò vào tiết tấu): “Giữa Mạc Tư Khoa tôi nghe câu hò Nghệ Tĩnh. Ôi câu hò xứ sở thắm đượm tình quê…”. Sau câu dẫn trên, nhạc sĩ cho chuyển sang nhịp 3/4 là một tiết tấu uyển chuyển, đung đưa, ý muốn diễn tả lòng say mê của tác giả khi nghe điệu ví dặm được cất lên giữa đất khách Mạc Tư Khoa: “Chiều Mạc Tư Khoa, rừng dương như trầm lặng mà nghe câu dặm rằng giận, rằng thương…”.

Ở câu: “Ngày xưa mẹ ru anh bằng câu hò xứ sở”, những nốt si và mi đều được hoàn lại bình thường, không còn để giáng trong giọng son thứ gây hiệu quả sang, uyển chuyển thêm cho giai điệu.

Ca khúc được phát triển khá hợp lý ở thể 2 đoạn, mạch lạc, chặt chẽ (không kể câu dẫn mở đầu) khiến người nghe dễ nhớ, dễ thuộc. Âm vực toàn bài tuy rộng nhưng những nốt nhạc cao chỉ là lướt nên cũng không gây khó khăn cho người hát.

Ra đời năm 1980, đến nay bài hát vẫn luôn được đông đảo bạn trẻ ưa thích./.

Tin mới