Làng nghề không còn làm nghề
Trái với hình dung của chúng tôi về không khí nhộp nhịp, hối hả của một làng nghề chuyên làm giò chả. Về Ước Lễ những ngày cận Tết Nguyên đán, một không khí vắng vẻ đến u tịch bao chùm khắp đường làng ngõ xóm. Chúng tôi càng ngỡ ngàng hơn khi ông trưởng thôn Trang Công Trịnh cho biết, cả làng hiện chỉ còn duy nhất một gia đình làm giò chả.
“Cả làng hiện có 542 hộ và 800 nhân khẩu, số hộ còn làm nghề chiếm 50%, nhưng chủ yếu là đi nơi khác làm nghề, như: nội thành Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Đà Lạt, Sơn La… Tại làng, hiện chỉ còn duy nhất một gia đình làm nghề, đó là gia đình anh Lê Tiến Mạnh” - ông Trịnh cho biết.
|
Chợ làng nghề giò chả Ước Lễ vắng hoe trong những ngày cận Tết Nguyên đán 2012. Ảnh: M.N |
Cũng theo ông Trịnh, nghề giò chả khác với những nghề khác. Do là thứ thực phẩm chín, nên đòi hỏi phải tiêu thụ nhanh. Mà muốn tiêu thụ nhanh thì phải gần thị trường. “Nếu làm tại làng thì thịt lợn trong dân không thể đáp ứng, kèm theo đó là chi phí vận chuyển, chi phí bảo quản… nên thay vì làm nghề tại làng, những gia đình làm giò chả đã chuyển đến sinh sống, làm việc tại nơi phục vụ” - ông Trịnh nói.
Có một nghịch lý đang diễn ra từ nhiều năm nay đó là, hiện số hội viên Hội đồng hương Ước Lễ đi làm ăn ở những địa phương khác lên tới 2.500 người, hơn cả số nhân khẩu hiện đang sinh sống tại làng Ước Lễ. Hằng năm, cứ vào ngày hội làng (15 tháng giêng), những người đi làm ăn xa lại tụ họp về quê để thăm gia đình, người thân cũng như trao đổi kinh nghiệm làm nghề.
Để lưu giữ truyền thống của làng nghề, người dân Ước Lễ tổ chức rước Thánh, rước bằng công nhận làng nghề đã được Nhà nước phong tặng, kèm với đó là biểu tượng làng nghề. Đây là hoạt động duy nhất để bảo tồn và lưu giữ nghề truyền thống ở Ước Lễ hiện nay.
Vấn đề đặt ra với người dân Ước Lễ hiện hay là: Liệu những việc làm mang tính hình thức này có lưu giữ được nghề truyền thống lâu đời không? Nguy cơ xóa sổ một làng nghề đang dần hiện hữu.
Nguy cơ mất thương hiệu
Bản thân người dân Ước Lễ cũng nhận thức rằng, thương hiệu giò chả của mình đang bị lợi dụng, khi nhiều người không phải gốc Ước Lễ nhưng cũng lấy thương hiệu này để trục lợi, lừa người tiêu dùng. “Tôi ra Hà Nội thấy nhiều cửa hàng bán giò chả mang thương hiệu Ước Lễ nhưng không phải người Ước Lễ. Nếu họ làm tốt thì không sao, nhưng nếu vì lợi nhuận mà họ làm không ra gì thì sẽ ảnh hưởng đến thương hiệu của làng nghề. Chúng tôi mong muốn đăng ký thương hiệu để giữ gìn uy tín cũng như chất lượng giò chả làng nghề” - ông Trịnh nói.
|
Trưởng thôn Ước Lễ Trang Công Trịnh tỏ ra tiếc nuối khi thương hiệu giò chả làng mình đang có nguy cơ mất dần. Ảnh: M.N. |
Theo ông Ngô Đình Hồ, Chủ tịch hội làng nghề Ước Lễ cho biết, việc đăng ký thương hiệu đã được Hội nghĩ đến, nhưng cái khó là khi đăng ký rồi thì có bảo vệ được thương hiệu của mình không?
“Kinh phí bỏ ra để đăng ký thương hiệu không phải là vấn đề lớn với chúng tôi. Nhưng cái quan trọng nhất mà nhiều hội viên cũng như người dân ở đây băn khoăn, là sau khi đăng ký thương hiệu thì liệu có bảo vệ được nó hay không. Các cơ sở sản xuất giò chả đều ở nơi khác. Chúng tôi không thể suốt ngày đi kiểm tra xem họ có vi phạm hay không? Điều đó nằm ngoài khả năng của chúng tôi” - ông Hồ nói.
Để giữ gìn thương hiệu giò chả Ước Lễ, việc làm duy nhất của người dân hiện nay đó là dựa vào kinh nghiệm. “Người Ước Lễ chỉ cần nhìn miếng thịt lợn là biết có làm được giò hay không. Ngay cả chất lượng thịt tốt, nhưng trong quá trình làm, nếu không có kinh nghiệm thì cũng không thể có miếng giò ngon được. Tôi chỉ cần nhìn miếng thịt là biết phải xay bao lâu, khi nào cho gia vị, cho bao nhiêu là vừa…” - ông Hồ chia sẻ.
Ông Hồ cũng thừa nhận, giò chả Ước Lễ hiện nay đang đứng trước nguy cơ mất thương hiệu, khi việc truyền nghề không phải chỉ theo lối cha truyền con nối, mà nhiều khi là bạn bè truyền cho nhau, nên những bí quyết trong nghề không thể truyền hết được. Do đó, chất lượng giò chả ngày càng kém. Nếu cứ để tình trạng này kéo dài, một ngày nào đó không xa, thương hiệu giò chả Ước Lễ sẽ không còn.
Minh Nhật