Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng của vùng Nam bộ, hình thành và phát triển từ cuối thế kỷ 19, bắt nguồn từ nhạc lễ, Nhã nhạc cung đình Huế và văn học dân gian. Ban nhạc gồm 4 loại là đàn kìm, đàn cò, đàn tranh và độc huyền cầm (gọi là tứ tuyệt), sau này, có cách tân bằng cách thay thế độc huyền cầm bằng cây guitar phím lõm.Đờn ca tài tử là nghệ thuật của đàn và ca, do những người bình dân, chòm xóm, thanh niên nam nữ nông thôn Nam bộ hát ca sau những giờ lao động. Họ tập trung lại để cùng chia sẻ thú vui tao nhã trong không gian tương đối nhỏ như trong gia đình, tại đám cưới, đám giỗ, sinh nhật, trong các lễ hội, sau khi thu hoạch mùa vụ… Những ai đã từng đến với những buổi sinh hoạt nghệ thuật về âm nhạc truyền thống và đờn ca tài tử tại nhà riêng của GS-TS Trần Văn Khê chắc hẳn rất thấm thía sự kết hợp rất tài tình, độc đáo trong nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ. Ở đây luôn thu hút đông đảo khán giả, có người lớn tuổi, trung niên, có người là cán bộ công chức, người là tiểu thương, giáo viên, không ít các bạn trẻ là học sinh sinh viên và có cả nhà sư, tất cả cùng tham gia. GS-TS Trần Văn Khê tâm tình: “Đờn ca tài tử là cuộc tao ngộ đầy cảm hứng của khách tri âm, người tri kỷ. Không câu nệ, không hình thức, không khoảng cách, tiếng đờn hòa với lời ca. Dù ở bất cứ địa điểm nào, không gian nào người ta cũng có thể cùng hòa đàn, hòa ca. Với người nghệ sĩ, tài tử, những lúc sự ngẫu hứng đã thăng hoa, không gian, thời gian với họ không còn là vấn đề. Họ có thể chơi đờn ca tài tử ngoài vườn cây, giữa sân nhà hay ở bờ ao, góc hè, thậm chí chèo xuồng trên sông đờn ca suốt đêm… Nghệ nhân Trần Công Định, Trưởng nhóm đờn ca tài tử Thới Sơn (Bến Tre) cho biết: Niềm vui của chúng tôi là được phục vụ khách, được truyền bá nghệ thuật dân tộc của mình với khách nước ngoài, cho bạn bè xa gần. Với khách nước ngoài, tuy không hiểu hết được tiếng Việt, họ vẫn cảm nhận được cái hay của đờn ca tài tử qua giai điệu và tiết tấu của loại hình âm nhạc dân tộc đậm chất Nam bộ này. Nhìn gương mặt toại nguyện của du khách khi thưởng thức xong chương trình, chúng tôi thấy tự hào và vui. Theo thống kê trên 21 tỉnh thành Nam bộ, đang có hơn 2.000 câu lạc bộ đờn ca tài tử sinh hoạt thường xuyên và thu hút 23.000 thành viên tham gia. Con số này phần nào minh chứng sức lan tỏa trong cộng đồng và sự thu hút của nghệ thuật đờn ca tài tử đối với người dân. Hơn thế, không chỉ người dân Nam bộ mà thực tế có không ít người miền Trung, miền Bắc, người dân tộc thiểu số cũng tìm hiểu và tham gia chơi đờn ca tài tử. Một tín hiệu vui đã đến với những người yêu âm nhạc truyền thống nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ là tháng 3/2011 đờn ca tài tử đã được hoàn tất hồ sơ quốc gia trình UNESCO để ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Cho đến nay đã có nhiều cuộc thi vận động quảng bá nhằm tiến tới việc vận động UNESCO công nhận đờn ca tài tử là di sản văn hóa phi vật thể vào năm 2012. Nghệ thuật đờn ca tài tử được vinh danh sẽ là niềm tự hào không chỉ với người dân Nam bộ mà còn là vinh dự lớn lao cho nền văn hóa nghệ thuật nước nhà. Song nhiều nghệ nhân đờn ca tài tử chia sẻ, các nghệ nhân giỏi không còn nhiều, hầu hết đều đã lớn tuổi vì thế cần phải làm sao để giới trẻ có sự kế thừa, thấy được cái hay, cái độc đáo từ di sản của cha ông ta từ đời xưa để lại. Nên chăng Nhà nước và các ngành chức năng cần hỗ trợ để các nhạc sĩ, nghệ nhân giỏi dành tâm huyết cho việc truyền nghề, dạy nghề./. Thanh Thanh |