Tình hình kinh tế đang có nhiều dấu hiệu hồi phục cũng là lúc trên thị trường nhiều loại hàng hóa, nhất là các mặt hàng nhiên, nguyên liệu, vật liệu đã bắt đầu tăng giá khá mạnh. Nhiều ý kiến lo ngại nếu không kiểm soát tốt tình hình rất có thể lạm phát sẽ quay trở lại tác động xấu đến nền kinh tế.
Nguy cơ đang lộ diện
Theo TS Nguyễn Minh Phong (Viện Nghiên cứu Kinh tế Xã hội Hà Nội), nguy cơ tái lạm phát hiện nay là không nhỏ nên cần phải hết sức quan tâm. Tại thời điểm này, mặt bằng giá cả đang nhích lên sau khi tăng giá xăng dầu, lãi suất ngân hàng tăng cao có thể được coi là dấu hiệu đầu tiên để nhận biết xu hướng này.
Trong các nhân tố dẫn đến tái lạm phát, nguyên nhân trực tiếp là ảnh hưởng của gói kích cầu do nới lỏng chính sách tài chính tiền tệ khiến tổng hàng hóa tạo ra không tương xứng với số tiền đẩy vào lưu thông, dẫn đến sự chênh lệch cung - cầu hàng hóa – tiền tệ. Nguyên nhân lạm phát còn gắn với quan điểm kiểm soát tiền tệ của Nhà nước cũng được nới lỏng.
Trong đó, nguồn tiền để kích cầu đầu ra cũng là một vấn đề. Nếu sử dụng tiền dự trữ có nguồn gốc phi lạm phát thì nguy cơ không lớn. Nhưng nếu là tiền in mới sẽ tạo áp lực lạm phát rất cao do đây là phát hành khống, không có hàng hóa tương ứng.
Bên cạnh đó, xu hướng hồi phục nhất định của kinh tế khiến giá dầu mỏ và các chi phí khác gia tăng sau một thời gian hạ xuống quá thấp. Một số mặt hàng là nguyên liệu sản xuất như than và các khoáng liệu khai thác khác cũng sẽ có xu hướng tăng giá.
TS Nguyễn Minh Phong còn cho rằng không loại trừ tình huống nhiều khoản vay thuộc gói kích cầu không có khả năng thanh toán đúng hạn. Nguy cơ này khá cao vì phần lớn các doanh nghiệp đều gặp khó khăn do khủng hoảng.
Trong đó, nhiều doanh nghiệp không đủ sức vượt qua cũng được bơm tiền làm tăng nguy cơ nợ xấu. Nợ khó đòi tích tụ lớn có thể gây khả năng đổ vỡ cho các ngân hàng khiến Chính phủ phải đổ tiền ra. Trong tình huống này, lạm phát sẽ đi đôi với đình trệ kinh tế.
Đề phòng bùng phát vào cuối năm
TS Vũ Đình Ánh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính), đánh giá nguy cơ lạm phát là có và nguy cơ có thể trở thành hiện thực nếu kích cầu sai hướng. Cái khó lúc này là nếu đặt nặng việc chống lạm phát thì gói kích cầu phải đảo lại hết.
Như vậy, việc kích cầu chưa phát huy hiệu quả đã điều chỉnh thì không đạt mục tiêu tăng trưởng cho cả năm. Do đó, hiện tại chưa phải thời điểm đưa ra các biện pháp chống lạm phát. Kiểm soát lạm phát, quan trọng nhất lúc này là giám sát hiệu quả gói kích cầu. Đó là giám sát tính hiệu quả của các chính sách tài khóa và kiểm soát tín dụng không để tăng quá cao.
Theo TS Cao Sỹ Kiêm, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ quốc gia, nguy cơ lạm phát tại thời điểm này chưa cao nhưng có thể bùng lên vào cuối năm hoặc đầu năm sau do hội tụ đủ các yếu tố một lượng tiền lớn bơm ra kích cầu đã “ngấm” vào nền kinh tế, tiền trong lưu thông tăng lên nhưng khả năng sản xuất hàng hóa không theo kịp, cho vay hoặc đưa tiền ra không hiệu quả.
“Lạm phát có thể tái diễn nhưng ở mức độ nào, tác động mạnh hay không là do mình tự điều chỉnh” - TS Cao Sỹ Kiêm khẳng định. Có nhiều công cụ để chống lạm phát và tất cả các giải pháp đều sẵn sàng, ví dụ nâng dự trữ bắt buộc, điều chỉnh lãi suất để rút tiền về... Trong lĩnh vực này, VN đã có kinh nghiệm.
Kiểm soát chặt cung tiền ra lưu thông
Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Văn Giàu, đến nay, tổng phương tiện thanh toán của nền kinh tế mới tăng 15% và tăng trưởng tín dụng tăng 14% so với năm ngoái. Dự kiến, tăng trưởng tín dụng cả năm đạt khoảng 21%-23%, ở mức an toàn. Thống đốc NHNN cũng lưu ý rằng cơ sở tạo ra lạm phát trực tiếp là in tiền mới được quản lý rất chặt chẽ. Cụ thể là số lượng tiền phát hành mới để góp phần tăng trưởng kinh tế rất hạn chế, đến nay NHNN mới sử dụng 43% kế hoạch được Chính phủ phê duyệt.