Cơ hội cho ngành điều Việt Nam
Theo số liệu mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), hiện nay cả nước có gần 400.000ha diện tích trồng điều và 300.000ha đã đưa vào khai thác, tập trung vào các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam bộ. Trong đó, Bình Phước là tỉnh có diện tích trồng điều đứng đầu cả nước (157.000ha, chiếm 45% diện tích cả nước) và chiếm 41% về sản lượng; Năng suất bình quân đạt 1,17 tấn/ha, với giá bán ngay tại vườn từ 16.000-17.000 đ/kg. Giá xuất khẩu điều của Việt Nam luôn ở mức cao từ 5.500-6.000 USD/tấn. Chính vì vậy, cây điều không còn đơn thuần là cây xóa đói giảm nghèo, phủ xanh đất trống đồi trọc mà đã trở thành cây nông - công nghiệp cho giá trị kinh tế cao, góp phần chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế, tạo công ăn việc làm, nâng cao thu nhập và mức sống cho người dân.
Sau hơn 15 năm tham gia vào thị trường thế giới, so với các mặt hàng nông - lâm - thủy sản khác thì hạt điều Việt Nam trở thành mặt hàng đem lại giá trị kim ngạch xuất khẩu lớn vượt qua Ấn Độ, Brazil vươn lên trở thành nước xuất khẩu điều lớn nhất thế giới trong 4 năm liền từ năm 2006-2009. Riêng trong năm 2009, kim ngạch xuất khẩu đạt 849 triệu USD tăng 7,3% về sản lượng so với năm 2008.
Hạt điều Việt Nam đã xuất khẩu đến trên 50 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó, Hoa Kỳ là thị trường lớn nhất chiếm khoảng 25% thị phần, EU chiếm 30% thị phần, Trung Quốc 20%, các nước còn lại chiếm 25%. Hạt điều của Việt Nam còn được thế giới đánh giá là có hương vị thơm ngon, chất lượng cao, màu sắc tự nhiên, không nhiễm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Đây là một cơ hội rất tốt để xây dựng thương hiệu điều cho Việt Nam.
Hiện cả nước có trên 225 DN chế biến hạt điều với gần 300 nhà máy, thu hút hàng chục ngàn lao động làm việc trong các khâu trồng, chăm sóc và chế biến hạt điều. Thực tiễn cho thấy, ngành điều đã tạo ra một thế hệ doanh nhân mới tiếp cận năng động với nền kinh tế thị trường, mạnh dạn học hỏi và đầu tư khoa học kỹ thuật vào khâu trồng và chế biến, nhằm đem lại chuỗi giá trị lớn cho hạt điều Việt Nam. Bên cạnh đó, điều là một trong 8 mặt hàng được ưu tiên xuất khẩu theo định hướng chiến lược quốc gia Việt Nam giai đoạn 2006-2010, 2011-2015 và các năm tiếp theo. Trong thời gian tới, nếu có bước đi đúng, ngành điều Việt Nam sẽ có cơ hội tham gia hội nhập, tăng cường vị trí vai trò trong việc điều phối lượng cung - cầu và giá cả nhân điều thế giới. Nhất là khi ngành điều Việt Nam đã chính thức gia nhập thành viên CLB 1 tỷ USD xuất khẩu.
Các giải pháp phát triển bền vững
Có nhiều giải pháp để phát triển bền vững ngành điều, trong đó có 5 giải pháp chính, bao gồm: tự động hóa trong dây chuyền tinh chế điều, tự do hóa thương mại, xây dựng thương hiệu ngành điều, chủ động nguồn cung và điều phối giá điều thế giới. Trong dây chuyền tinh chế điều, có hai công đoạn chính là công đoạn bóc vỏ cứng và công đoạn bóc vỏ lụa. Các nhà máy chế biến điều phần lớn đã áp dụng máy móc thay con người (1 máy thay thế 100 công nhân). Tuy nhiên, đối với công đoạn bóc vỏ lụa chưa được tự động hóa hoàn toàn, trong khi đây là công đoạn rất khó, quyết định đến chất lượng sản phẩm điều nhân. Chính vì vậy, các doanh nghiệp cần đẩy mạnh hơn nữa đầu tư tự động hóa dây chuyền tinh chế điều trong chiến lược phát triển của mình.
Đối với giải pháp tự do hóa thương mại, TS. Lê Thị Lanh, Đại học Kinh tế TP.HCM nêu quan điểm: “Trước tiên cần tuyên truyền những ích lợi của phương thức sàn giao dịch và tạo điều kiện thuận lợi cho nhà sản xuất, cũng như cho nông dân tham gia phương thức mới này. Việc quản lý chỉ đạo, tổ chức hoạt động mua bán qua sàn cần có cơ sở pháp lý, thể lệ quy định đồng bộ, chặt chẽ, hợp đồng giao nhận cần chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế.
Việt Nam là nước xuất khẩu điều hàng đầu thế giới. Sản phẩm điều Việt Nam đã thâm nhập vào các thị trường khó tính như châu Âu, Bắc Mỹ… Chất lượng điều nhân ngày càng được nâng cao và có uy tín trên thị trường. Tuy nhiên, sản phẩm điều Việt Nam vẫn chưa khẳng định được thương hiệu của mình trên sân chơi toàn cầu. Do đó, nhiều đại biểu tham gia hội thảo đều nhất trí, ngành điều cần xây dựng thương hiệu vững mạnh trên cơ sở áp dụng quy trình sản xuất sạch, nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và uy tín trên thị trường. Ông Nguyễn Quân, Thứ trưởng Bộ Khoa học – Công nghệ nhấn mạnh, các DN cần đăng ký nhãn hiệu khi sản xuất kinh doanh, điều này sẽ tránh tình trạng hàng nhái, hàng giả và cũng là tiền đề trong chiến lược xây dựng thương hiệu cho DN mình.
Góp ý cho giải pháp chủ động nguồn cung, Th.S Nguyễn Thị Tuyên Truyền, Trường đại học Công nghiệp TP.HCM cho biết, ngành điều cần phát triển theo hướng tập trung, chuyển đổi mạnh từ trồng trọt và chế biến phân tán, quy mô nhỏ sang hướng công nghiệp và bán công nghiệp, tiến hành xây dựng vùng nguyên liệu sạch kết hợp với xây dựng vùng chế biến sạch (kể cả các sản phẩm phụ) để tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt nhất. Sắp xếp lại mạng lưới chế biến theo mô hình: mỗi cơ sở chế biến gắn với một vùng nguyên liệu cụ thể. Bên cạnh đó, Nhà nước cần tạo môi trường thuận lợi cho ngành điều phát triển ổn định và bền vững, khuyến khích mọi thành phần kinh tế đầu tư nghiên cứu khoa học kỹ thuật, sản xuất giống chất lượng cao...
Riêng giải pháp điều phối giá điều thế giới, ông Nguyễn Thái Học, Chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam cho biết, với sản lượng xuất khẩu hàng đầu thế giới và chất lượng ổn định, ngành điều Việt Nam hoàn toàn có năng lực bình ổn giá trên thị trường toàn cầu. Ông Bùi Văn Thạch, Phó chủ tịch UBND tỉnh Bình Phước khẳng định, trước mắt, Việt Nam đã có sàn giao dịch điều mà thế giới sẽ tham chiếu. Đối với thị trường trong nước, ông Thạch cam kết sẽ đề xuất với Chính phủ giải pháp ổn định về giá cho người trồng điều./.
Sắp thành lập Hiệp hội Điều thế giới
Nằm trong khuôn khổ festival “Quả điều vàng”, ngày 22/3/2010, tại thị xã Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước, đại diện các nước có sản lượng sản xuất điều lớn của thế giới là Việt Nam, Ấn Độ, Brazil, Liên hiệp Các nước trồng điều châu Phi đã có buổi họp nhằm thảo luận một số vấn đề liên quan đến việc thành lập Hiệp hội Điều thế giới.Ông Nguyễn Thái Học, Chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam cho biết, buổi thảo luận này đã đạt được 90% thỏa thuận thành lập Hiệp hội Điều Thế giới. Dự kiến vào ngày 21/5, đại diện các bên sẽ có cuộc họp quan trọng tại Bắc Kinh (Trung Quốc) để thảo luận thêm một số vấn đề còn lại.
Hiệp hội Điều thế giới ra đời có chức năng bảo vệ sản xuất, bảo vệ giá trị sản phẩm hàng hóa, điều phối giá thị trường cho các quốc gia có trồng và chế biến sản phẩm từ hạt điều, trong đó có Việt Nam. Được biết, khi Hiệp hội Điều thế giới chính thức thành lập, Việt Nam sẽ là nước đầu tiên làm chủ tịch, bởi hiện tại Việt Nam là nước xuất khẩu điều tinh chế lớn nhất thế giới.
Nguyễn Lê