Theo quy định, lệ phí tuyển sinh vào các trường ĐH, CĐ năm nay tăng thêm 20.000 đồng/hồ sơ. Cụ thể, lệ phí đăng ký dự thi (ĐKDT) vào các trường ĐH, CĐ và TCCN là 50.000 đồng/hồ sơ, tăng 10.000 đồng so với năm 2009. Lệ phí dự thi là 30.000 đồng/hồ sơ, tăng thêm 10.000 đồng so với trước. Đối với những trường phải tổ chức sơ tuyển, lệ phí dự thi các môn năng khiếu như sau: sơ tuyển đối với các ngành năng khiếu là 100.000 đồng/hồ sơ, sơ tuyển đối với các ngành khác là 40.000 đồng/hồ sơ, lệ phí dự thi năng khiếu là 200.000 đồng/hồ sơ (bao gồm tất cả các môn thi).
Một điểm mới nữa là năm nay phí dự thi phải nộp cùng với phí ĐKDT, phí xét tuyển nộp cùng với hồ sơ đăng ký xét tuyển. Với quy định này, số tiền mà TS phải nộp kèm hồ sơ ĐKDT tăng lên khá nhiều và có lẽ không ít TS sẽ phải cân nhắc nếu muốn nộp nhiều hồ sơ dự thi cùng một lúc.
ĐH Quốc gia Hà Nội trong kỳ thi tuyển sinh năm ngoái, mặc dù đã cố gắng rà soát trên máy tính, phát hiện và thông báo cho các thí sinh có nhiều hồ sơ trùng tên được đăng ký chọn lần cuối cùng trước ngày thi, loại khá nhiều số đăng ký trùng tên song lượng hồ sơ ảo cũng lên tới 30%, cá biệt có phòng thi dự kiến 30 thí sinh nhưng chỉ có 7 thí sinh có mặt. PGS Nguyễn Văn Nhã, Trưởng Ban Đào tạo, ĐH Quốc gia cho hay, với lượng hồ sơ ảo như vậy, trường đã gặp muôn vàn khó khăn. Nhà trường thì cố gắng tìm đủ phòng thi, địa điểm thi, bố trí lực lượng giám thị và phục vụ thi mà thí sinh lại là… ảo.
Thực tế những năm qua cho thấy, lượng hồ sơ ĐKDT ảo chiếm ít nhất 30%, đồng nghĩa với hàng chục nghìn giám thị, phòng thi được chuẩn bị cho… thí sinh ảo. Các trường do vậy phải bù lỗ số tiền lên tới khoảng 18 tỷ đồng cho việc thuê địa điểm, thậm chí chấp nhận cả những địa điểm xa rất phức tạp cho khâu tổ chức thi; huy động số lượng lớn giám thị; in đủ số lượng đề thi theo số hồ sơ ĐKDT… ĐH Ngoại thương năm ngoái phải bù lỗ 350 triệu đồng cho số lượng TS ảo lên tới 50%, ĐH Kinh tế TP.HCM là 900 triệu đồng…
Việc tăng lệ phí ĐKDT và thu đồng thời lệ phí thi khi nộp hồ sơ ĐKDT chắc chắn sẽ hạn chế phần nào số hồ sơ ảo. Giải pháp này đã được nhiều Hội đồng thi các trường kiến nghị với Bộ GD&ĐT, sau nhiều lần cân nhắc đến nay mới triển khai được. Tuy nhiên, cũng cần thêm nhiều giải pháp khác nữa. Chẳng hạn giải pháp được một số Hội đồng thi kiến nghị, là có thể vận động, tuyên truyền, tiến tới quy định “cứng”: mỗi TS cân nhắc thật kỹ và chỉ nộp 1 hồ sơ ĐKDT, nhưng có tác dụng, giá trị điểm thi ở nhiều trường.
Thí sinh nào bị phát hiện nộp trên 1 hồ sơ ĐKDT coi như gian lận trong thi cử. Tuy nhiên, do tình trạng hồ sơ ảo là hệ quả tất yếu của việc tổ chức thi “3 chung” (chung đề, chung đợt, chung kết quả xét tuyển). Nếu quy định như vậy thì trước mắt sẽ gây khó khăn cho TS vì thời gian ĐKDT diễn ra vào tháng 3 hàng năm, nhiều TS và gia đình chưa xác định được rõ ràng sẽ thi trường nào.
Tại ĐH Quốc gia Hà Nội, trong nỗ lực giảm hồ sơ ảo đã tạo mọi thuận lợi cho TS, sinh viên trong việc xét trúng tuyển theo nhóm ngành, theo đơn vị đào tạo khi còn chỉ tiêu. Thí sinh khi trượt ngành học này có thể chuyển sang ngành học khác cùng khối thi nếu còn chỉ tiêu và có nguyện vọng. Sinh viên khá giỏi có thể học 2 ngành, đăng ký học theo tín chỉ phù hợp năng lực, điều kiện của từng sinh viên...
Việc hướng nghiệp ở các trường THPT cũng là một giải pháp được nhiều chuyên gia tính đến. Theo PGS.TS Võ Thị Minh Chí, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu sư phạm (ĐH Sư phạm Hà Nội), việc chọn ngành, nghề của giới trẻ chủ yếu vẫn theo cảm tính, theo phong trào (cho oai) hoặc theo định hướng của phụ huynh. Trong khi đó, mỗi ngành nghề đều có những yêu cầu riêng mà học sinh chưa xác định được sự phù hợp tương đối giữa năng lực của bản thân với ngành nghề mình chọn.
Hiện Viện Nghiên cứu sư phạm đang tiến hành một đề tài nghiên cứu, trong đó dùng phương pháp trắc nghiệm để xác định xem khả năng trí tuệ của học sinh đó có thể đi theo những hướng nào, và nếu theo hướng đó thì cần cải thiện những chỉ số nào… Việc định hướng đúng nghề nghiệp theo khả năng, phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội được thực hiện hiệu quả từ cấp học phổ thông về lâu dài sẽ là giải pháp giảm sự “ảo” của thí sinh khi ĐKDT.