Giải pháp cho xử lý ô nhiễm môi trường làng nghề

ĐCSVN - 

Giai phap cho xu ly o nhiem moi truong lang nghe

Giảm thiểu ô nhiễm môi trường làng nghề được xem là sự tác động mạnh mẽ làm thay đổi đời sống và bộ mặt nhiều vùng nông thôn, mang lại lợi nhuận kinh tế và là nguồn thu chủ yếu của nhiều hộ gia đình. Tuy nhiên, với đặc trưng sản xuất thủ công, nhỏ lẻ hộ gia đình, làng nghề đang trở thành gánh nặng về môi trường với những địa phương có nhiều làng nghề phát triển.

Khó có thể thống kê đầy đủ số lượng làng nghề trên khắp cả nước, bởi khi kinh tế phát triển, việc gia tăng các làng nghề không cần phải mất thời gian lâu dài. Các làng nghề cũ mở rộng, làng nghề mới ra đời đã góp phần làm cho bức tranh kinh tế của các địa phương sinh động, khởi sắc. Hàng chục nghìn lao động có công ăn việc làm ổn định thường xuyên. Hệ thống cơ sở hạ tầng phát triển, đời sống kinh tế khu vực này tăng trưởng nhanh… tuy nhiên tình trạng ô nhiễm môi trường ở các làng nghề đang là điều bức xúc, nó như một hệ quả tất yếu khó tránh khỏi, đến giờ vẫn chưa tìm được lời giải hữu hiệu.

Ô nhiễm làng nghề chuyện không còn là mới

Trên địa bàn Hà Nội hiện có khoảng 1.000 làng làm nghề thì hầu hết đều nằm trong tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, số xã bị ô nhiễm nặng từ các hoạt động sản xuất không phải là thấp. Các địa phương làm nghề chế biến thực phẩm như miến dong, bún, đậu phụ...đều có chung tình trạng xả nước thải không qua xử lý xuống sông, kênh, mương dẫn. Ở huyện Từ Liêm còn một số làng nghề như làm dây ni-lon, sản xuất nhựa tái chế, nghề dệt vải... cũng trong tình trạng nước thải từ quá trình sản xuất các sản phẩm đó đều thải trực tiếp vào hệ thống cống thoát nước chung, hay các ao hồ của xã rồi đổ ra các sông. Tại những địa phương như thế này, hàm lượng COD(nhu cầu ô xy hóa học) vượt tiêu chuẩn cho phép 3-4 lần, hàm lượng dầu mỡ lên tới 2,2 mg/l so với tiêu chuẩn cho phép là 0,3 mg/l. Mấy năm trước đây, khi dự án cụm công nghiệp làng nghề của xã Phong Khê (Yên Phong, Bắc Ninh) được khởi công, Phong Khê nhanh chóng trở thành "làng công nghiệp". Sản lượng giấy của xã nhanh chóng tăng từ 40.000 tấn/năm lên tới 80.000 tấn/năm, đạt doanh thu gần 200 tỷ đồng. Tuy nhiên, kèm theo sự phát triển kinh tế là ô nhiễm môi trường. Do phải thu mua giấy phế thải từ các nơi nên Phong Khê còn có tên "làng bãi rác". Quá trình ngâm, tẩy bằng kiềm, gia-ven... thải trực tiếp ra môi trường một lượng hóa chất độc hại mà không qua xử lý. Tình trạng người dân mắc bệnhda liễu, đường ruột, các bệnh về hô hấp như lao phổi, viêm phổi đã xảy ra khá phổ biến. Theo số liệu của ngành chức năng tỉnh Bắc Ninh, hàm lượng BOD (chỉ số ô-xy sinh hóa) trong nước thải tại Phong Khê vượt tiêu chuẩn cho phép tới 5 lần, COD vượt ba lần.Tình trạng ô nhiễm môi trường ở các làng nghề xảy ra phổ biến như: ô nhiễm nước; ô nhiễm không khí gây bụi, ồn và nóng; ô nhiễm chất thải rắn do tái chế nguyên liệu. Theo các chuyên gia phân tích các mẫu nước tại các làng nghề, 100% mẫu nước thải ở các làng nghề có thông số vượt quá tiêu chuẩn cho phép, nước mặt, nước ngầm đều có dấu hiệu ô nhiễm. Ước tính tại lượng ô nhiễm không khí do đốt than để nung vôi, nung gốm, sứ từ hàng trăm lò thủ công lên tới hàng triệu m3 khí độc. Chế biến lương thực thực phẩm, tái chế, dệt nhuộm được coi là một trong những làng nghề có mức độ gây ô nhiễm môi trường khủng khiếp nhất. Một khảo sát của Viện Khoa học và Công nghệ môi trường (Trường đại học Bách khoa Hà Nội) và Bộ Khoa học - Công nghệ cho thấy 100% mẫu nước thải ở các làng nghề đều cho thông số ô nhiễm vượt tiêu chuẩn cho phép. Nước mặt, nước ngầm đều có dấu hiệu ô nhiễm, nhất là nước tại các làng nghề chế biến nông sản thực phẩm, dệt nhuộm. Tại các làng nghề tái chế giấy, vấn đề ô nhiễm chủ yếu là chất rắn như xơ sợi, bột giấy trong nước thải. Kết quả khảo sát tại 30 làng nghề tại Hưng Yên cho thấy có tới 60% sản xuất hoàn toàn thủ công, chỉ có 37% là có trang bị nửa cơ khí và hầu hết là sản xuất tại gia đình. Điều đáng nói, vấn đề môi trường mà các làng nghề đang phải đối mặt không chỉ giới hạn ở trong phạm vi các làng nghề mà còn ảnh hưởng đến người dân ở vùng lân cận. Mặc dù nhiều cơ quan địa phương đã vào cuộc nhưng rồi cho đến hiện tại vẫn chưa có một giải pháp nào giải quyết được tổng thể tình trạng ô nhiễm và các làng nghề.

Chung tay bảo vệ môi trường làng nghề

Mới đây, với sự hỗ trợ của Hợp phần kiểm soát ô nhiễm khu vực đông dân nghèo, tỉnh Hà Nam đã triển khai xây dựng "Dự án xây dựng khu xử lý nước thải tại làng nghề Nhật Tân". Để cải thiện hiện trạng ô nhiễm môi trường ở Nhật Tân các nhà khoa học đã thực hiện đồng bộ các giải pháp như giáo dục môi trường, quản lý môi trường và các giải pháp kỹ thuật. Kết hợp cải tạo ao chứa nước thải với hệ thống cống thu gom nước thải và xây dựng hệ thống xử lý nước thải trước khi thải vào các ao chứa nước, xử lý bằng bể tự hoại với vách ngăn cách mỏng dòng hướng lên và lọc kỵ khí. Đây là mô hình điểm để nhân rộng cho các địa phương trên địa bàn toàn tỉnh. Để hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường ở các làng nghề, Hà Nội đã kiểm tra và ký cam kết với các cơ sở sản xuất thực hiện bảo đảm môi trường sạch. Thành phố đã xác định các cơ sở gây ô nhiễm và không phù hợp với quy hoạch, đồng thời lên danh mục những ngành nghề phải di chuyển ra khỏi nội thành để bảo đảm an toàn cho môi trường. Làng nghề chế biến tinh bột từ sắn ở Dương Liễu nhiều năm qua bị ô nhiễm trầm trọng nay đã được cải thiện đáng kể bằng công nghệ xử lý rác thải rắn. Làng nghề gốm sứ Bát Tràng bớt cảnh khói bụi khi thay thế hàng trăm lò than bằng lò ga tiết kiệm năng lượng, đây là dự án của Quỹ Bảo vệ môi trường lần đầu tiên thâm nhập vào khu vực làng nghề với việc cho vay lãi suất ưu đãi bắt đầu từ hai năm trở lại đây.

Mâu thuẫn giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất của làng nghề đang là bài toán khó, đòi hỏi có sự can thiệp của Nhà nước về mặt thể chế, chính sách để làng nghề phát triển bền vững. Điều quan trọng là ý thức của nhà sản xuất cần phải được nâng cao, bởi hiện nay chưa có một quy chế mang tính pháp lý xử lý môi trường các làng nghề Việt Nam. Có ý kiến cho rằng: cần phải xây dựng quy hoạch không gian làng nghề gắn với bảo vệ môi trường, nâng cao nhận thức cho người dân làng nghề để họ thay đổi hành vi, chung tay bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, các làng nghề cũng cần tiếp cận với những giải pháp kỹ thuật, công nghệ sản xuất sạch hơn nhằm phòng ngừa phát sinh chất thải và biện pháp xử lý chất thải. Nhà nước cũng cần nhanh chóng có biện pháp xử lý thích hợp đối với các làng nghề gây ô nhiễm môi trường. Có như vậy, các làng nghề mới thật sự phát triển hiệu quả và bền vững./..

Tin mới