Doanh nghiệp cần chú ý thống nhất với nhau về mặt kinh tế để tránh bị kiện phá giá Ảnh: HOÀNG LONG
Từ năm 2009 đến nay, các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam thường phải đối diện với những rào cản thương mại của các nước. Lúc đầu, nổi lên là vụ Mỹ kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp đối với mặt hàng túi nhựa PE, tiếp đó là giày mũ da... và gần đây nhất, ngày 15-11, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) đã chính thức quyết định khởi xướng điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với các sản phẩm ống thép carcbon nhập khẩu từ Việt Nam, Ấn Độ, Oman và Các Tiểu vương quốc Ả rập. Trước đó không lâu, đầu tháng 10 -2011, sản phẩm giày da của ta đã bị Cục Bảo vệ Thương mại thuộc Bộ Phát triển Công nghiệp và Ngoại thương Brazil (DECOM) có thông báo sẽ tiến hành điều tra thuế chống bán phá giá. Phía Brazil cho rằng sản phẩm giày dép da của Việt Nam xuất khẩu sang nước này đã sử dụng các nguyên phụ liệu có xuất xứ tại Trung Quốc.
Như vậy, theo kết quả thống kê từ Ban Pháp chế - Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chỉ tính riêng trong năm 2011, đặc biệt trọng tâm là quý II của năm này, bình quân mỗi tháng có một vụ kiện chống bán phá giá mà các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam gặp phải, chủ yếu ở các mặt hàng thủy sản (sản phẩm tôm nước ấm đông lạnh bị đưa vào "vòng lao lý” đầu tiên khi Việt Nam gia nhập WTO), thép (Việt Nam bị Indonesia khởi xướng điều tra đối với sản phẩm thép cuộn nguội và DOC với sản phẩm ống thép), còn Brazil nhằm vào hai mặt hàng là sợi và giày dép...
Đặc biệt, năm 2011 vừa qua không chỉ được xem là năm mà số vụ kiện thương mại từ Mỹ gia tăng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam mà Mỹ còn dựng thêm lên những đạo luật mới nhằm tạo thêm rào cản thương mại ngăn chặn hàng hóa Việt Nam bước vào thị trường này. Cụ thể, việc thông qua một số đạo luật như Luật Hiện đại hóa an toàn thực phẩm: yêu cầu kiểm tra chỉ tiêu dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong tất cả các lô hàng; Luật Vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực công nghệ thông tin nhằm ngăn chặn các doanh nghiệp xuất khẩu sử dụng phần mềm bất hợp pháp trong kinh doanh ở mọi hoạt động... Đó là còn chưa kể những sản phẩm may mặc, chế biến gỗ... đã từng bị thị trường EU "làm khó” cũng bởi các rào cản thương mại. Dù đến nay đã được gỡ bỏ, nhưng không ai có thể khẳng định rằng các vụ kiện sẽ không tái diễn thêm nữa.
Những cảnh báo về các vụ kiện thương mại tại các thị trường trên thế giới mà chúng ta xuất khẩu sang đã nhiều lần được cảnh báo. Theo các chuyên gia, nguyên nhân chủ yếu vẫn do hàng Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu cao, lại chủ yếu sản xuất gia công nên có giá thấp hơn so với giá chung của thị trường. Đây chính là lý do khiến chúng ta dễ bị rơi vào "bẫy” chống bán phá giá. Thêm vào đó, khi chúng ta bị khởi kiện chống bán phá giá, đối tác còn có xu hướng khởi kiện luôn chống trợ cấp nhằm ép hàng hóa xuất khẩu của ta rơi vào tình thế "một cổ hai tròng”. Chúng ta đã từng chứng kiến vụ kiện túi nhựa PE tại Mỹ bị một lúc hai cáo buộc: Bán phá giá và trợ cấp.
Phòng tránh từ xa Những nguy cơ đã thấy rõ, và cũng đã có nhiều giải pháp được các chuyên gia, các luật sư đề xuất. Luật sư Trần Hữu Huỳnh – Trưởng ban Pháp chế Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI) thường xuyên đưa ra những cảnh báo cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam khi tham gia các thị trường nói trên, trong đó luôn nhấn mạnh: Doanh nghiệp và đặc biệt là hiệp hội doanh nghiệp cần chú ý thống nhất với nhau về mặt kinh tế để tránh bị kiện phá giá. Cụ thể là phối hợp với nhau để đừng làm hàng có giá quá thấp. Vì nếu đưa ra các sản phẩm giá thấp thì không những người lao động không được lợi, mà nền kinh tế chúng ta còn có thể rơi vào bẫy phát triển thấp và có nguy cơ bị các nước nhập khẩu đưa vào "vòng lao lý”.
Ông Đào Trần Nhân, Tham tán công sứ phụ trách thương mại thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ cũng khuyến cáo: các cơ quan hữu quan và hiệp hội ngành hàng cần phải tham gia tích cực hơn, quyết liệt hơn nữa để bảo vệ các doanh nghiệp xuất khẩu bằng cách hỗ trợ kinh phí cho các doanh nghiệp tham gia vụ kiện, lập ra một đội ngũ kỹ thuật riêng có toàn quyền ứng phó nhanh chóng với các vụ kiện, thể hiện quan điểm quyết tâm theo đuổi vụ kiện và đưa ra các ý kiến phản bác các cáo buộc của các luật sư nguyên đơn trước DOC một cách kịp thời.
Ngoài ra, để phòng tránh những rủi ro xấu nhất, doanh nghiệp Việt Nam cần sớm trang bị kiến thức cơ bản về kiện chống bán phá giá, thường xuyên nắm bắt thông tin về khả năng bị kiện chống bán phá giá tại thị trường liên quan, chuẩn hóa hệ thống sổ sách kế toán, lưu giữ tất cả các dữ liệu có thể làm bằng chứng chứng minh cho việc chúng ta không hề bán phá giá. Quan trọng hơn, các doanh nghiệp phải lưu ý đến các giải pháp thị trường, nên chuyển dần từ cạnh tranh bằng giá cả sang cạnh tranh bằng chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm... nhằm tránh từ xa nguy cơ bị kiện.
Cũng theo các chuyên gia, một trong những lý do khiến các vụ kiện thương mại gia tăng còn bởi các doanh nghiệp Việt Nam chưa thực sự quyết tâm tự bảo vệ mình tại các vụ kiện nên đối tác "được đà lấn tới”. Bởi vậy, trước khi mong chờ "phao cứu sinh” từ phía các cơ quan chức năng, doanh nghiệp Việt Nam cần phải nỗ lực tự cứu mình trước đã.
Duy Phương