Nhiều ưu đãi, giá vẫn cao
Giá một chiếc Toyota Corolla 1.8MT sản xuất trong nước tại thời điểm 8/11/2008 là 19.532 USD, xe cùng loại bán ở nước ngoài là 15.350 USD. Xe Toyota Camry 3.5 sản xuất trong nước có giá 38.510 USD trong khi giá thế giới từ 24.215 - 28.695 USD... Theo Thanh tra Bộ Tài chính, đến năm 2008, cả 6 công ty nói trên đều có dây chuyển sản xuất, lắp ráp ôtô lạc hậu, chủ yếu là lắp ráp thủ công đã làm tăng giá thành sản xuất.
Do dây chuyền lắp ráp lạc hậu nên giá xe ôtô nội địa cao hơn nước ngoài.
Song hai yếu tố ảnh hưởng lớn nhất tới giá thành xe ôtô là chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế nhập khẩu và chi phí nhập khẩu linh kiện, phụ tùng cao. Đối với dòng xe từ 5 chỗ trở xuống, 2 sắc thuế này chiếm khoảng 33% giá bán. Linh kiện, phụ tùng nhập khẩu chiếm tới 48% giá bán buôn xe ôtô cũng khiến giá ôtô trong nước bị đẩy lên cao. Tuy nhiên, hai sắc thuế này dẫu có cao thì cũng đã được bù đắp bởi nhiều ưu đãi khác, như Thanh tra Bộ Tài chính đã nêu rõ: Mặc dù có nhiều lợi thế về điều kiện sản xuất kinh doanh như chi phí nhân công rẻ, được hưởng nhiều ưu đãi về đầu tư của Chính phủ nhưng ở cả 6 doanh nghiệp (DN) này giá bán lẻ ôtô lắp ráp, sản xuất trong nước đều cao hơn giá cùng loại bán trên thị trường thế giới.
Thanh tra Bộ Tài chính khẳng định: "Giá linh kiện nhập khẩu cao, thấp hoàn toàn phụ thuộc vào sự kê khai của các liên doanh. Các cơ quan quản lý nhà nước không quản lý, giám sát được giá linh kiện, phụ tùng đầu vào nhập khẩu của các công ty sản xuất, lắp ráp ôtô trong nước". Việc không quản lý được khiến "yếu tố chi phí có tác động rất lớn làm tăng giá thành và giá bán ôtô sản xuất, lắp ráp trong nước".
Theo TS. Nguyễn Minh Phong (Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội), mục tiêu hàng đầu của DN là lợi nhuận. Khi đã hưởng lợi đủ từ chính sách bảo hộ, giá thành lại bị cạnh tranh do hội nhập thì xu hướng đóng cửa sản xuất, chuyển sang thương mại là tất yếu. Do đó, xu hướng rút lui của các DN ôtô có thể nhìn thấy rõ khi hội đủ các yếu tố nói trên. Tuy nhiên, sự thay đổi diễn ra ở mức độ nào còn phụ thuộc vào chiến lược của nhà đầu tư, xác định VN là thị trường tiêu thụ hay điểm trung chuyển xuất nhập khẩu. Trong việc này, nhà đầu tư hoàn toàn không có lỗi. Đây là bài học trong công tác quản lý, bảo hộ sản xuất suốt thời gian dài mà không được hưởng lợi gì.
Phải nộp lại ngân sách số tiền do tính sai, tính thiếu
Cơ quan này thanh tra cũng làm rõ việc Bộ KH-ĐT và UBND tỉnh Vĩnh Phúc thực hiện miễn, giảm thuế trong Giấy phép đầu tư không đúng chế độ cho Công ty Honda VN và Công ty Toyota VN. Khi Honda VN mở rộng dây chuyền sản xuất từ xe máy sang ôtô, theo quy định, DN này được miễn 1 năm và giảm 50% số thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) phải nộp trong 4 năm tiếp theo. Tuy nhiên, Bộ KH-ĐT và UBND tỉnh Vĩnh Phúc đã vận dụng theo quy định áp dụng cho cơ sở kinh doanh mới thành lập và dự án kinh doanh di chuyển địa điểm để miễn thuế TNDN cho Toyota 2 năm và giảm 50% trong 5 năm. Còn Toyota VN được UBND tỉnh Vĩnh Phúc cho hưởng thuế suất thuế TNDN 15% đến hết 2010 trong khi theo quy định, DN này chỉ được hưởng đến hết 2008.
Đoàn thanh tra cũng yêu cầu các công ty sản xuất, lắp ráp ôtô phải rà soát lại việc tính thuế GTGT đối với toàn bộ đại lý trong 2 năm 2007-2008 để tính và kê khai bổ sung thuế GTGT do khi nhập khẩu linh kiện thuế suất thuế GTGT áp dụng là 10% nhưng khi công ty xuất bán cho các đại lý lại chỉ tính thuế suất 5%. Các công ty này còn phải nộp vào ngân sách hơn 10,5 tỷ đồng thuế và 153.311 USD do tính sai, thiếu thuế TNDN, thuế nhà thầu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế GTGT...
Không thống nhất được dòng xe chiến lược quốc gia
Trong số 9 doanh nghiệp góp ý về việc có hay không cần thiết phải xác định dòng xe chiến lược quốc gia, chỉ có 4 doanh nghiệp nói có, 2 doanh nghiệp cho rằng cần phải có thêm điều kiện, 2 doanh nghiệp khác không có ý kiến. Riêng Honda lại có quan điểm không phải chính sách ưu tiên vì cho rằng năng lực sản xuất hiện tại có thể được tận dụng tối đa để đạt được lợi thế về quy mô, các mẫu xe không hiệu quả sẽ tự động bị triệt tiêu. Doanh nghiệp 100% vốn trong nước Trường Hải chỉ nói chung chung "chúng ta chỉ nên định hướng tiêu dùng, không nên ưu đãi cho chỉ một dòng xe nhất định". Cho rằng cần thiết phải có dòng xe chiến lược nhưng nhà sản xuất Ford VN cảnh báo đề xuất của Bộ Công thương có thể sẽ vi phạm cam kết WTO nếu xe nhập khẩu nguyên chiếc không được hưởng những ưu đãi như đối với xe chiến lược.
Tuy nhiên, đa số các doanh nghiệp đều cho rằng biện pháp hỗ trợ tốt nhất cho phát triển xe chiến lược là giảm thuế và nâng tỷ lệ nội địa hóa.
Nguyên Anh