Ngày 16/7, Viện Nghiên cứu Khoa học giá cả (Bộ Tài Chính) tổ chức hội thảo nhằm phân tích diễn biến thị trường giá cả và dự báo 6 tháng cuối năm 2009. Nhiều ý kiến cho rằng nhiều khả năng chỉ số CPI năm 2010 được khống chế ở mức một con số, nhưng cũng cần phải thận trọng để tránh lạm phát cao.
Giá các mặt hàng thiết yếu khá ổn định
Ông Vũ Đình Ánh-Phó Viện trưởng Viện NCKH Thị trường giá cả cho biết: chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân trong 6 tháng đầu năm 2009 tăng 10,27% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên nếu so với tháng 12/2008 thì hết 6 tháng đầu năm chỉ tăng 2,68%. Nhiều loại hàng hóa có ảnh hưởng mạnh trong “rổ hàng hóa” để tính CPI tăng không nhiều: chỉ số giá lương thực tăng 0,59%, thực phẩm tăng 2,2%, ăn uống ngoài gia đình tăng 5,65%, nhà ở vật liệu xây dựng tăng 5,65%. Bà Phan Thanh Hà, Phó vụ trưởng Vụ tài chính tiền tệ (Bộ KH&ĐT) cho biết dự báo của Bộ này năm nay ở mức 7-8%. Trong bối cảnh Quốc hội đề ra chỉ tiêu khống chế CPI cả năm nay dưới 10%, Chính phủ đặt mục tiêu phấn đấu hạn chế CPI ở mức 7%. Mới đây, Ngân hàng Thế giới cũng dự báo chỉ số giá tiêu dùng cũng chỉ ở mức 8%.
TS Nguyễn Minh Phong (Viện nghiên cứu phát triển kinh tế xã hội Hà Nội) cũng lưu ý, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) không cao, nhưng có xu hướng tăng nhanh trong những tháng gần đây. So với tháng 12/2008, CPI của cả nước tăng lần lượt trong sáu tháng đầu năm là: 0,32%; 1,49%; 1,32%; 1,68%; 2,12% và 2,68%.Xu hướng tăng nhanh, vững chắc trong ba tháng của quý II xuất hiện rất rõ ở Hà Nội (0,13%; 0,24% và 0,91%) và TP.HCM (0,49%; 0,58% và 0,6%). Điều này cho thấy dấu hiệu tăng mạnh dần các tác động của chính sách nới lỏng tài chính, tiền tệ trong việc triển khai các gói kích cầu.
Phụ thuộc vào giá xăng
Vẫn còn có không ít nhưng yếu tố tiềm ẩn có thể đẩy giá cả cuối năm tăng cao. Theo TS Vũ Đình Ánh, do Việt Nam tiếp tục phải nhập khẩu khá nhiều các loại nguyên liệu quan trọng với tỷ lệ lớn nên vẫn tạo ra áp lực lớn cho việc tăng giá. Bên cạnh đó cũng cần phải kể đến các yếu tố trong nước như chính sách tiền tệ, tài khóa chuyển từ thắt chặt vào cuối năm 2008 sang nới lỏng linh hoạt, trong đó có tác động của gói cấp bù lãi suất... cũng sẽ tác động tới giá cả và lạm phát. Ngoài ra, những động thái tăng giá điện, giá nước, vận tải công cộng cũng góp phần làm tăng giá trong nửa cuối năm 2009.
Một trong những mặt hàng có tác động mạnh lên CPI là giá bán lẻ xăng dầu trong nước. Hiện nay giá dầu thô trên thế giới đã xuống mức 60 USD/thùng và có thể duy trì ở mức thấp hơn do kinh tế toàn cầu chưa thể thoát ra khỏi khủng hoảng và phục hồi nhanh chóng. Theo TS Nguyễn Minh Phong, với những thay đổi gần đây trong chính sách điều hành giá xăng dầu, đặc biệt là hình thành Quỹ bình ổn giá sẽ giúp giá bán lẻ xăng dầu trong nước ổn định. Điều này có ảnh hưởng mạnh mẽ việc “kìm” chỉ số giá tiêu dùng. Nếu giá xăng dầu thế giới vẫn duy trì ở mức thấp thì mục tiêu CPI cả năm 7% là có thể thực hiện được.
Trong những tháng cuối năm, với những tác động trễ và trái chiều của chính sách kích cầu trong nước và quốc tế, cũng như sự hồi phục của kinh tế thế giới, giá cả sẽ tăng, ổn định ở thị trường bất động sản, vàng, xăng dầu, thực phẩm và giao thông vận tải, năng lượng điện... Ngược lại, xu hướng giảm giá sẽ rõ nét hơn ở các mặt hàng như dịch vụ viễn thông, hàng điện tử, dịch vụ ngân hàng, xe máy, và một số hàng hóa và dịch vụ nhập khẩu trong danh mục giảm thuế theo lộ trình cam kết trong khuôn khổ WTO, AFTA, các hiệp định thương mại tự do và đối tác kinh tế đa phương và song phương mà Việt Nam tham gia.
Nhận diện “ngựa bất kham”
Mặc dù xu hướng giá cả những tháng cuối năm không quá nóng bỏng nhưng TS Nguyễn Minh Phong cũng lưu ý sự xuất hiện một số động thái khác thường so với xu hướng giá cả thế giới. Cơn sốt nóng kéo dài khá lâu những tháng cuối quý I, đầu quý II-2009 của thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam trong khi TTCK thế giới nguội lạnh. Giá cả trên thị trường bất động sản trong nước nóng dần trong thời gian qua cũng là một hiện tượng trái ngược với xu hướng bán đổ bán tháo trên thị trường bất động sản Mỹ hoặc không khí trầm lắng chung bao phủ thị trường này trên thế giới. Và cuối cùng là làn sóng tăng lãi suất ngân hàng vừa qua tạo sự lo ngại vì nó đi ngược xu hướng kiềm chế lãi suất chung của thế giới và thậm chí ngược lại ngay cả với nguyên tắc kích cầu mà Chính phủ đang thực hiện.
Ngoại trừ giá sữa có tính chất tâm lý và độc quyền, còn "ba con sóng ngược” còn lại có chung nguyên nhân từ sự tác động của gói kích cầu, dù có thể là ở dạng gián tiếp hoặc trực tiếp. Điều này chứng tỏ sự việc khuyến khích đầu tư, tiêu dùng và mở rộng cho vay kèm hỗ trợ lãi suất trong một số trường hợp nào đó có thể góp phần làm gia tăng dòng vốn xã hội chảy vào các thị trường đầu tư nặng tính đầu cơ như chứng khoán, bất động sản… có thể khiến gia tăng sự cung tiền trên thị trường và sẽ tạo nguy cơ tăng giá, lạm phát.
Dù vậy, với những động thái gần đây của Chính phủ trong việc kiểm soát chặt dòng vốn qua gói kích thích của kinh tế thì sự hai trong số ba “làn sóng ngược” nói trên sự thuần phục. Xu hướng lãi suất trong thời gian gần đây cũng đã có chiều hướng đi vào ổn định. TTCK cũng đã có đồ thị “đi ngang” trong vài tuần lại đây. Sau sự tác động tâm lý và có thể là một phần vốn từ gói kích cầu tăng liên tục thì chứng khoán cuối năm sẽ đi dần vào ổn định. Tuy nhiên, thị trường bất động sản thì có thể vẫn tiếp tục tăng giá 6 tháng cuối năm. Bởi trong thời điểm này, các khoản vay ưu đãi của Chính phủ mới bắt đầu “ngấm” vào các dự án, giúp thị trường sôi động trở lại.