Gặp người 30 năm phiên dịch tiếng Ả rập

Đại Đoàn Kết - 

Gap nguoi 30 nam phien dich tieng A rap

Từ tình cờ đến đam mê, tới nay ông đã trở thành chuyên gia số 1 về tiếng Ả rập tại Việt Nam. Rất giản dị chứ không kiểu cách như chúng tôi hình dung, ông đã kể cho chúng tôi nghe về nhân duyên đến với thứ ngôn ngữ này ngay tại trụ sở Bộ Ngoại giao, nơi ông đang làm việc.

Ông Nguyễn Văn Du trong một chuyến

tháp tùng Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng

(người ngồi giữa)

Từ tình cờ đến đam mê

Trở về sau mỗi chuyến tháp tùng lãnh đạo Nhà nước tới thăm các nước Trung Đông, ông Nguyễn Văn Du – một chuyên gia kỳ cựu phiên dịch tiếng Ả rập lại bắt tay ngay vào công việc thường nhật của mình ở Vụ Tây Á - Châu Phi (Bộ Ngoại giao). Với ông và những đồng nghiệp ở đây, phiên dịch chỉ là một phần của công việc, bởi nghề chính của họ là cán bộ nghiên cứu, tìm hiểu thông tin về những quốc gia nằm trong khu vực Á- Phi. Được giao phụ trách 4 nước thuộc khu vực Trung Đông (gồm Irắc, Ca-ta, Cô oét, Joocđani), nên dường như mọi hoạt động đối ngoại liên quan tới những quốc gia này, ông Du đều có vinh dự tham gia với tư cách vừa là chuyên viên ngoại giao, vừa là cây “cầu nối” giữa chủ nhà và khách.

Khiêm tốn tự nhận là người ít năng khiếu về ngoại ngữ, ông Du bảo việc mình đến với nghề ngoại giao là sự may mắn rất tình cờ. Năm 1967 khi cuộc chiến chống Mỹ đang trong giai đoạn ác liệt nhất, vừa kịp hoàn thành chương trình cuối cấp ở trường THPT Ngô Sĩ Liên (Thị xã Bắc Giang), ông và một số bạn học được Nhà nước đưa sang Liên Xô (cũ) để học tiếng Ảrập. Đây là một thứ tiếng vừa xa lạ, vừa khó, cả cách đọc và cách viết đều trái ngược hoàn toàn với tiếng Việt. Sợ không thể học nổi thứ tiếng này, nhiều người đi cùng đoàn với ông Du hồi ấy đã phải bỏ cuộc hoặc xin chuyển sang học ngành nghề khác. Vốn có tố chất chăm chỉ của con nhà nông, nên anh sinh viên Nguyễn Văn Du thấy khó cũng không hề nản lòng. Sau một năm học dự bị tiếng Nga tại Matxcơva, các sinh viên Việt Nam tiếp tục được chuyển sang học tại khoa Phương Đông (thuộc trường ĐH tổng hợp Bacu) để vừa học tiếng Ả rập, vừa học mọi kiến thức liên quan đến thế giới Ả rập (Lịch sử, Địa lý, Văn học, phong tục tập quán...) 5 năm học ở ĐH tổng hợp Bacu cũng là quãng thời gian ông Du phải đánh vật với thứ tiếng được coi là khó nhất thế giới này. Học ngày, học đêm, đến mức đêm nằm mơ ngủ cũng thấy những con chữ Ảrập uốn éo, loằng ngoằng hiện ra trước mắt. Thật may, sinh viên Việt Nam đã được những thầy giáo ở đây giúp đỡ tận tình. Một trong số họ vừa là giáo viên, vừa là phát thanh viên tiếng Ả rập trên Đài phát thanh quốc gia nên sau giờ học, sinh viên cũng được tạo nhiều cơ hội để luyện giọng ngay trên sóng radio.

Kết thúc 5 năm học tiếng Ả rập, khi vốn liếng văn hóa và ngôn ngữ tương đối, ông Du chợt nhận ra mình đã đam mê tiếng Ả rập tự khi nào... Chỉ sau 1 thời gian ngắn về nước, nhận công tác tại Bộ Ngoại giao, năm 1974 ông hăm hở xin đi làm việc ở Đại sứ quán Xiri, chỉ với mục đích được thực hành tiếng Ả rập nhiều hơn nữa.

Ông Nguyễn Văn Du

Hơn 30 năm phiên dịch cho lãnh đạo Nhà nước

Cho đến nay, đã gần 40 năm trong nghề và có tới hơn 30 năm làm công tác phiên dịch, nhưng ông Du vẫn không thể quên những ngày đầu tiên ở Đại sứ quán Xiri. Khi ấy ông tranh thủ tất cả mọi thời gian và cơ hội có thể để được phiên dịch cho tất cả mọi người, từ cán bộ sứ quán, đến nhân viên lái xe, cấp dưỡng... Chăm chỉ, ham học hỏi nên thời gian công tác ở nước ngoài, đặc biệt là thâm niên 10 năm ở Đại sứ quán Irắc đã giúp ông trưởng thành và học hỏi được rất nhiều điều về vùng đất Trung Đông huyền bí.

Chuyến phiên dịch đầu tiên và cũng là đáng nhớ trong đời ông là năm 1979, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng sang Irắc làm việc, ông vinh dự được cử làm phiên dịch viên trong các cuộc tiếp xúc, gặp gỡ giữa lãnh đạo của 2 nhà nước. Chuyến thăm kết thúc, cố Thủ tướng đã tỏ ra rất hài lòng khi có được một người cộng sự nhanh nhẹn và thông minh như vậy. Đến nay ông Du không nhớ được là mình đã bao nhiêu lần tháp tùng các đoàn công tác của lãnh đạo cấp cao tới thăm các nước Ảrập và khu vực Trung Đông, chỉ biết rằng mỗi lần có kế hoạch đi công tác của lãnh đạo Nhà nước, các hoạt động ngoại giao liên quan tới Irắc, Ca-ta, Côoet, Joocđani...; hoặc ngược lại có hoạt động ngoại giao từ các nước nói trên tới Việt Nam là ông lại trong tư thế sẵn sàng. Lúc này, công việc không đơn thuần chỉ là phiên dịch cho đoàn ngoại giao nữa, mà ông và các đồng nghiệp phải tìm tài liệu, soạn thảo hiệp định, bài phát biểu, lên đề cương hội đàm, cung cấp thông tin dự kiến về các vấn đề mà phía bạn có thể nêu mình có thể trả lời, tư vấn về lễ nghi tôn giáo, văn hóa truyền thống của các nước đạo Hồi cho tất cả thành viên trong đoàn...

Điều tự hào là suốt từng ấy thời gian làm công tác phiên dịch, ông luôn nhận được lời khen và sự khâm phục của cả phía khách lẫn chủ nhà. Năm 2007, trong chuyến tháp tùng Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng tới thăm nước Baranh, Thủ tướng nước này đã rất kinh ngạc khi thấy một người Việt Nam như ông Du lại có khả năng thông thạo tiếng Ả rập đến thế. Hoặc mới đây, trong chuyến tháp tùng Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Đại sứ của các nước Ca-ta và Cô oét cũng tỏ ra rất ngạc nhiên trước trình độ tiếng Ả rập của ông.

Sẵn sàng dạy tiếng Ả rập miễn phí

Thông thạo cả tiếng Nga, tiếng Anh, nhưng ông Du cho biết vẫn say mê tiếng Ả rập hơn cả. Tuy nhiên, ông cũng trăn trở vì giờ đây cánh cửa hợp tác giữa Việt Nam với các nước khu vực Trung Đông đã mở, hứa hẹn hi vọng về phát triển kinh tế và thị trường lao động, song nguồn cán bộ và nhân lực Việt Nam biết tiếng Ả rập lại rất hạn chế. “Lò” đào tạo ngành ngoại ngữ này hiện chỉ có duy nhất ở trường ĐH Ngoại ngữ, với lượng sinh viên ra trường mỗi năm ước chừng chỉ khoảng 4 - 5 người. Vì vậy đành trông chờ vào kênh đào tạo theo diện hợp tác văn hóa, đơn cử như Ai Cập đang cấp mỗi năm 5 học bổng đào tạo tiếng Ả rập cho sinh viên Việt Nam. Một tín hiệu vui là trong chuyến công tác của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đến Trung Đông năm 2009, phía nhà nước Cô oét đã sẵn sàng giúp đỡ Việt Nam từ 5 - 10 suất học bổng tiếng Ả rập hàng năm, phía Ca-ta cũng đã giúp Việt Nam mỗi năm 2 suất học bổng đào tạo tiếng Ả rập.

Nhận được lời mời giảng dạy tiếng Ả rập của trường ĐH Ngoại ngữ, nhưng vì công việc quá bận rộn nên ông Du không thể sắp xếp được thời gian giảng dạy thường xuyên. Dẫu vậy, ông cho biết sẽ sẵn lòng kèm cặp tiếng Ả rập miễn phí cho sinh viên và cho những ai có nhu cầu, nhất là những người cùng có đam mê tìm hiểu về ngôn ngữ và văn hóa Ả rập như ông.

Nam Hương

Tin mới