Hai nhà lãnh đạo của hai cựu địch thủ thời Chiến tranh Lạnh đã ký một tuyên bố chung về việc tìm kiếm một hiệp ước mới thay thế hiệp ước cắt giảm vũ khí cũ đồng thời ký kết một thỏa thuận có tính đột phá về việc cho phép Mỹ vận chuyển các chuyến hàng quân sự đến Afghanistan thông qua lãnh thổ Nga.
Cắt giảm vũ khí hạt nhân
Trong tuyên bố chung về vấn đề cắt giảm vũ khí hạt nhân, Tổng thống Nga, Mỹ đã cam kết sẽ sớm đạt được một hiệp ước mới nhằm thay thế cho Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí chiến lược (START-1) được ký kết từ năm 1991. Theo ông Obama, hiệp ước mới sẽ quy định mỗi bên cắt giảm “tới 1/3” số lượng vũ khí hạt nhân của mình. Cụ thể, Nga và Mỹ dự định sẽ cắt giảm số đầu đạn hạt nhân xuống còn từ 1.500 đến 1.675 trong vòng 7 năm tới và số máy phóng tên lửa đạn đạo xuống còn từ 500 đến 1.100.
Những con số trên đã vượt mức chỉ tiêu cắt giảm được đề ra trong Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược (SORT) năm 2002. Theo SORT, hai nước Nga, Mỹ được kêu gọi cắt giảm số đầu đạn hạt nhân được triển khai xuống còn từ 1.700 đến 2.200 cho đến năm 2012.
"Những con số cắt giảm được tuyên bố là một thỏa thuận có thực và nó phù hợp với tất cả các bên," ông Alexei Malashenko, một nhà phân tích thuộc Trung tâm Carnegie ở thủ đô Moscow, đã nhận xét như vậy. "Mỹ giờ đã chấp nhận Nga như nước này vốn thế. Tổng thống Obama không còn giữ những tư tưởng thời Chiến tranh Lạnh, có nghĩa là không còn coi Nga là một kẻ thù của Mỹ."
Cũng trong tuyên bố chung, Nga và Mỹ "cam kết sẽ thực hiện một cách nghiêm túc bản hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân mới. Bản hiệp ước này sẽ có tính ràng buộc về mặt pháp lý," Nhà Trắng cho biết trong một tuyên bố.
START-1 sẽ hết hạn vào ngày 5/12 tới. Tuy nhiên, tuyên bố trên không định ra ngày mà Moscow và Washington dự kiến sẽ ký kết hiệp ước mới mà chỉ yêu cầu các nhà đàm phán hai nước hoàn thành công việc càng sớm càng tốt.
Thỏa thuận đột phá về vấn đề Afghanistan
Tổng thống Medvedev và người đồng cấp Obama hôm qua đã ký kết một thỏa thuận có tính đột phá về vấn đề Afghanistan. Theo đó, Nga cho phép Mỹ sử dụng không phận của mình để đưa quân lính và vũ khí vào chiến trường Afghanistan. Đây được xem là một sự hậu thuẫn rất lớn của Moscow dành cho Washington trong cuộc chiến cam go nhằm chống lại Taliban.
Thỏa thuận mới cho phép Mỹ thực hiện 4.500 chuyến bay quân sự mỗi năm, tương đương với 12 chuyến mỗi ngày qua lãnh thổ Nga. Các chuyến bay này sẽ được phép chuyên chở binh lính, vũ khí, đạn dược, xe quân sự và các bộ phận thay thế vào Afghanistan. Nga sẽ không thu phí đối với các chuyến bay nói trên nhưng Mỹ không được phép cho dừng các chuyến bay trên lãnh thổ của Nga.
Trước đây, Moscow chỉ cho phép Mỹ vận chuyển các mặt hàng không gây chết người đi qua lãnh thổ nước này bằng đường sắt.
Ngoài hai thỏa thuận về cắt giảm vũ khí hạt nhân và Afghanistan, hai nhà lãnh đạo Nga, Mỹ còn ký kết một thỏa thuận nối lại mối quan hệ hợp tác quân sự song phương bị cắt đứt từ hồi tháng 8 năm ngoái sau cuộc chiến của Nga với Gruzia - một đồng minh của Mỹ.
Bất đồng vẫn còn
Bên cạnh những nụ cười, những cái bắt tay thể hiện thiện chí cùng một loạt những thỏa thuận đạt được, quan hệ Nga và Mỹ vẫn còn tồn tại nhiều bất đồng. Bất đồng lớn nhất nằm ở kế hoạch thiết lập một hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ ở Ba Lan và CH Czech- hai nước nằm sát biên giới Nga. Moscow coi kế hoạch là một mối đe dọa đối với an ninh nước Nga.
"Các cuộc thảo luận về vấn đề lá chắn tên lửa diễn ra rất khó khăn bởi hai bên có cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau," Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nga - ông Sergei Ryabkov đã phát biểu như vậy với hãng tin ITAR-TASS.
Tuy nhiên, Tổng thống Obama đã bày tỏ hy vọng rằng “qua thời gian chúng tôi sẽ được chứng kiến quan điểm của Nga và Mỹ về vấn đề này trở nên hòa hợp". Ông Obama cho biết Nga và Mỹ sẽ tăng cường phối hợp trong việc phân tích các mối đe dọa từ kế hoạch lá chắn tên lửa của Mỹ.
Ngoài lá chắn tên lửa, Moscow và Washington còn chia rẽ về vấn đề Gruzia. Tổng thống Obama đã thẳng thừng nhắc lại quan điểm Mỹ không hài lòng với việc Nga công nhận nền độc lập của hai khu vực ly khai của Gruzia là Nam Ossetia và Abkhazia. Ông Obama nhấn mạnh chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Gruzia “cần phải được tôn trọng".
Tuy nhiên, Tổng thống Obama đã tìm cách xoa dịu những bất đồng khi nói: "Tổng thống Medvedev và tôi nhất trí rằng quan hệ Nga-Mỹ vẫn còn tồn tại một số những mâu thuẫn nhưng chúng tôi quyết tâm điều chỉnh mối quan hệ này. Hôm nay, sau chưa đầy 6 tháng cộng tác kể từ khi tôi lên nắm quyền, chúng tôi đang thực hiện chính xác điều đó.”
Kiệt Linh - (tổng hợp)