Người tiên phong góp phần thiết kế phần mềm nhận dạng tiếng Việt
Năm 1976, chị Lương Chi Mai quyết định chọn theo học chuyên ngành Toán ứng dụng tại Trường đại học Tổng hợp Kishinov (Liên Xô cũ) với quan niệm: Toán ứng dụng không phải là một ngành xa vời, những thuật toán đã tạo nên nhiều kỳ tích trong ngành khoa học máy tính. Sau khi tốt nghiệp đại học, chị về công tác tại Viện Khoa học tính toán và điều khiển (nay là Viện Công nghệ thông tin).
Ngay từ những năm 1980, khi lý thuyết nhận dạng còn mới mẻ đối với Việt Nam, chị đã bắt đầu tìm hiểu bài toán nhận dạng (một lĩnh vực của trí tuệ nhân tạo). Với sự giúp đỡ của các đồng nghiệp, chị tham gia nghiên cứu các phương pháp tăng hiệu quả nhận dạng và ứng dụng trong phân tích, xử lý dữ liệu viễn thám, nhận dạng quặng. Từ đó, hệ nhận dạng RECLASS với một số khả năng tự động tạo sinh các thủ tục nhận dạng hiệu quả đã ra đời.
Những năm cuối thập kỷ 90, chị Mai và các cộng sự tiếp tục thiết kế, phát triển phần mềm nhận dạng chữ Việt in. Chị chia sẻ: “nhận dạng chữ Việt là một công việc khó chưa ở đâu làm được do chữ Việt có một số đặc thù: có nhiều chữ cái hơn do có thêm năm dấu thanh tổ hợp với các nguyên âm, các phông chữ chưa có chuẩn... Nhưng nếu người Việt mình không làm thì ai làm cho”. Với quyết tâm đó, “đứa con” VnDOCR đã ra đời. Lần đầu tiên ở Việt Nam giải quyết được cơ bản vấn đề máy đọc được các văn bản chữ Việt in, đáp ứng nhu cầu về tự động hóa lưu trữ, xử lý các văn bản chữ Việt. Các nghiên cứu này đã được nhận nhiều giải thưởng, trong đó có giải nhất Giải thưởng sáng tạo khoa học và công nghệ Việt Nam (Vifotec) năm 1999.
Khi các điều kiện nghiên cứu đã “chín”, từ năm 2000, chị đã chuyển hướng nghiên cứu sang lĩnh vực nhận dạng tiếng nói tiếng Việt. Đây là một nghiên cứu rất thiết thực bởi lẽ nhu cầu giao tiếp với máy tính bằng tiếng Việt đang ngày càng cấp thiết, chúng ta không thể lúc nào cũng sử dụng các phần mềm nhận dạng và tổng hợp tiếng nói với ngôn ngữ là tiếng Anh.
Đến nay, chị đã đạt được những thành công bước đầu trong việc số hóa tiếng Việt với những đặc trưng nổi bật của ngôn ngữ có thanh điệu. Những đóng góp này không chỉ giúp cho việc xử lý ngôn ngữ tự nhiên tiếng Việt mà còn giúp cho quá trình dịch tiếng nói sang tiếng nói giữa 8 ngôn ngữ chính ở châu Á trong khuôn khổ dự án A-STAR (Asian Speech Translation Advanced Research).
Hiện nay, PGS.TS Lương Chi Mai là Phó Viện trưởng kiêm Trưởng phòng Nhận dạng và công nghệ tri thức, Viện Công nghệ thông tin, Viện Khoa học - công nghệ Việt Nam. Chị đã tham gia nghiên cứu 48 công trình; là đồng tác giả của 4 cuốn sách và tài liệu tham khảo.
Giúp nông dân lợi hàng ngàn tỷ đồng
Tuy sinh ra ở Quốc Oai, Hà Nội, nhưng tiến sĩ Nguyễn Thị Lộc lại mang nặng “duyên nợ” với đồng bằng sông Cửu Long. Năm 1980, sau khi tốt nghiệp loại giỏi Trường ĐH Nông nghiệp 1 - Hà Nội chuyên ngành Bảo vệ thực vật, chị Lộc tình nguyện vào công tác tại Trung tâm Kỹ thuật nông nghiệp vùng ĐBSCL (nay là Viện Lúa ĐBSCL) tại xã Tân Thạnh, huyện Thới Lai, TP. Cần Thơ. Và ngay cả khi tốt nghiệp tiến sĩ tại Trường đại học Nông nghiệp và kỹ thuật Pantnagar (Ấn Độ) chị vẫn xin về công tác tại đây. Suốt 30 năm đam mê nghiên cứu khoa học, tiến sỹ Nguyễn Thị Lộc đã có nhiều sáng kiến cải tạo kỹ thuật trong nghiên cứu khoa học được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp.
Câu chuyện về tiến sĩ “nấm” bắt đầu từ năm 2002 khi TS. Lộc nghiên cứu thành công quy trình sản xuất hai chế phẩm sinh học là Ometar (nấm xanh) và Biovip (nấm trắng) được đặc cách đưa vào danh mục thuốc bảo vệ thực vật, ứng dụng rộng rãi để trừ sâu, rầy nâu, bọ xít hại lúa ở nhiều tỉnh phía Nam. Hiện hai quy trình này đã được cải tiến với quy mô lớn (công suất 3 tấn/tháng), chất lượng và hiệu quả cao, hòa tan được trong nước, rất tiện dụng cho bà con nông dân.
Gần đây, TS Lộc đã nghiên cứu thành công “Quy trình sản xuất nhanh chế phẩm Ometar ở quy mô nông hộ” và đã tập huấn chuyển giao quy trình này cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật và bà con nông dân thuộc nhiều tỉnh, thành tại ĐBSCL, làm tăng hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp, góp phần tiết kiệm chi phí sản xuất cho nông dân ĐBSCL hàng ngàn tỷ đồng.
Ngoài ra, TS Lộc còn chuyển giao 5 quy trình trồng rau an toàn cho 5 loại rau chủ lực ở các vùng rau trọng điểm của ĐBSCL, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho nông dân trồng rau, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường sinh thái. Từ đó duy trì một nền nông nghiệp bền vững.
Hiện TS Nguyễn Thị Lộc là Trưởng bộ môn Sinh thái côn trùng - Phòng trừ sinh học thuộc Viện Lúa ĐBSCL và được mọi người ưu ái gọi bằng biệt danh “Tiến sĩ nấm”.
Có thể nói, trên con đường nghiên cứu khoa học, người phụ nữ phải đối mặt với những khó khăn gấp bội phần nam giới, vì vậy chúng ta càng thêm trân trọng hơn những công trình nghiên cứu, những phát minh khoa học của các nhà trí thức nữ. Hy vọng sẽ ngày càng có nhiều hơn những công trình như thế để góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của con người và khẳng định vị thế của người phụ nữ trong xã hội./.
Quỳnh Nga