Ảnh: Bá Hoạt
Còn nghe trong tiếng thoi đưa...
Tháng Tám trở về Vạn Phúc, lòng mỗi người xốn xang không chỉ bởi tiếng thoi của hàng ngàn khung cửi cần cù, miết mải, lách cách rộn ràng như những nốt nhạc quen thuộc từ ngàn xưa, mà còn cảm nhận không khí sục sôi của những ngày khởi nghĩa Tháng Tám 1945.
Ngôi đình làng - hiện diện như một nhân chứng sống, nơi đây, hơn bảy mươi năm trước (tháng 2-1937) hàng trăm người dân Vạn Phúc hô vang khẩu hiệu chống sưu cao thuế nặng, đòi quyền dân sinh, dân chủ, đưa yêu sách cho Gô-đa, đại diện của Chính phủ Pháp trước con mắt hằn học của Tổng đốc Hoàng Trọng Phu. Tại đây, tháng 7-1939, dưới sự lãnh đạo của chi bộ Đảng, nhân dân Vạn Phúc lại đấu tranh trực diện chống âm mưu cướp ruộng công của Phủ thống sứ Bắc kỳ ngay trước mặt bọn tay sai đầu tỉnh, đầu phủ ở Hà Đông, Hoài Đức. Và sự kiện hào hùng mãi mãi khắc ghi trong lịch sử, đó là những ngày khởi nghĩa giành chính quyền Cách mạng Tháng Tám 1945.
Vạn Phúc là cơ sở tin cậy vững chắc của Trung ương, được Xứ ủy Bắc kỳ chọn là nơi chỉ đạo khởi nghĩa giành chính quyền cách mạng. Chiều 15-8, Xứ ủy Bắc kỳ đã họp khẩn cấp, quyết định khởi nghĩa theo lệnh của Trung ương. Tối ấy (16-8), Chi bộ Vạn Phúc đã họp, phân công nhiệm vụ huy động quần chúng mít tinh tại sân đình làng, chào mừng thắng lợi và công bố thành lập Ủy ban Giải phóng vào sáng 17-8. Được Xứ ủy trực tiếp chỉ đạo, Vạn Phúc khởi nghĩa thắng lợi, mở đầu cho cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Đông. Sáng sớm 17-8-1945, cờ đỏ sao vàng tung bay, trên khắp ngả đường làng vang bước chân rầm rập của các tổ tự vệ cứu quốc và nhân dân. Ngọn lửa tiêu hủy các giấy tờ của thực dân phong kiến bốc cao ngùn ngụt. Một cuộc mít tinh lớn chưa từng có đã diễn ra. Sân đình người chật như nêm, lắng nghe đồng chí Tý Hà, Xứ ủy viên phụ trách Hà Đông trịnh trọng tuyên bố chính quyền thuộc về tay nhân dân, giới thiệu Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời ra mắt. Tiếng hoan hô vang dậy, cả biển người sung sướng trong niềm vui độc lập, tự do...
Sau cuộc khởi nghĩa giành chính quyền thành công ở Vạn Phúc, những ngày sau đó, liên tục các vùng nội, ngoại thành Hà Nội vùng lên giành chính quyền...
Người dân làng Vạn Phúc với nghề dệt lụa. Ảnh: Thái HIền ATK Vạn Phúc - Lửa thử vàng
Bất chấp sự khủng bố và rình mò thường xuyên của địch, Vạn Phúc vẫn là một an toàn khu (ATK). Người làng Vạn Phúc đã bảo vệ an toàn các cơ quan của Đảng; gần 50 gia đình đã che chở, bảo vệ hơn 70 cán bộ lãnh đạo về hoạt động trong thời gian dài, như các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Hoàng Văn Thụ, Nguyễn Lương Bằng, Nguyễn Văn Linh, Xuân Thủy, Võ Nguyên Giáp... Hơn một năm sau Cách mạng Tháng Tám, Vạn Phúc có thêm một vinh dự: là nơi Bác Hồ đã viết “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” (19-12-1946). Và rồi, ròng rã hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, người dân Vạn Phúc đã đóng góp phần mình vào cuộc đấu tranh chung, lâu dài của dân tộc. Gần 1.100 thanh niên tham gia lực lượng vũ trang (chiếm 23% dân số), trong đó 116 liệt sỹ, 60 thương binh, đóng góp đáng kể cho sự nghiệp kháng chiến kiến quốc…
Cụ Nguyễn Văn Đính (85 tuổi) ở khối Chiến Thắng, phường Vạn Phúc, người trực tiếp tham gia cướp chính quyền cho biết, đã được cụ Nguyễn Văn Kế (lúc đó là Trung đội trưởng tự vệ Vạn Phúc) giác ngộ, nên đã tham gia vào đội tự vệ của làng, làm nhiệm vụ bảo vệ Xứ ủy Bắc kỳ và các đồng chí cán bộ của Đảng. Ý thức rõ trách nhiệm, nên mặc dù rất trẻ (17 tuổi), cụ Đính cùng anh em đã hoàn thành mọi nhiệm vụ, bảo vệ tuyệt đối, an toàn các hoạt động và sự kiện diễn ra trên địa bàn. Đội tự vệ đã bảo vệ thành công nhiều cuộc mít tinh lớn ở Vạn Phúc và thị xã Hà Đông, trong đó trực tiếp tham gia giành chính quyền Tháng Tám năm 1945.
Chúng tôi đến thăm cụ Nguyễn Văn Kế, Trung đội trưởng tự vệ Vạn Phúc năm xưa. Cụ Kế đã tuổi cao sức yếu, không trò chuyện được nhiều, nhưng qua lời giới thiệu của Ban Tuyên giáo Quận ủy Hà Đông, chúng tôi được biết, cụ nguyên là Bí thư Đảng ủy Vạn Phúc, nguyên Bí thư thị xã Hà Đông. Sau khởi nghĩa thành công, ngày 20-8, cụ Kế dẫn đầu đoàn biểu tình chiếm dinh Tổng đốc Hà Đông...
Rạng ngời làng Lụa
Hôm nay, đi trên phố làng của phường Vạn Phúc, cảm nhận về ý nghĩa hai từ Vạn Phúc càng rõ rệt. Làng bên dòng Nhuệ giang vẫn ngày ngày vang tiếng thoi đưa lách cách. Có thể nói, hạnh phúc hôm nay, bắt nguồn từ lòng yêu nước, kiên trung cùng với nghề dệt truyền thống lâu đời.
Trải những thăng trầm, làng dệt Vạn Phúc vẫn trụ vững và phát triển, giữ gìn thương hiệu sản phẩm. Trao đổi với Bí thư Đảng ủy phường Vạn Phúc Đỗ Văn Lợi, chúng tôi được biết, làng dệt đã vượt qua thời kỳ khủng hoảng; từ chỗ sản lượng hàng hóa ước đạt 2,2 triệu mét lụa các loại (năm 2005-2006), đến năm 2008 đã vượt lên 2,5 triệu mét, giá trị đạt trên 40 tỷ đồng. Nghị quyết của Đảng bộ đề ra định hướng phát triển mạnh về mạng lưới thương mại, dịch vụ phục vụ du lịch và các ngành nghề khác, bảo đảm nâng cao đời sống cho nhân dân. Đến nay, toàn phường chỉ còn 39 hộ nghèo (theo chuẩn mới), chiếm 1% dân số. Đặc biệt, 4 năm trở lại đây đã có 49 dự án được triển khai trên địa bàn phường, tạo cho gương mặt làng nghề thêm hiện đại; trong đó có các công trình phúc lợi công cộng như trụ sở phường, 6 nhà văn hóa, 3 phòng họp, trạm bơm tiêu úng Cầu Am được khai thác, sử dụng hiệu quả. Dự án điểm tiểu thủ công nghiệp - làng nghề; dự án cải tạo môi trường cũng đang được thực hiện, từng bước nâng cao chất lượng đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân.
Nói về Vạn Phúc, Phó Bí thư Quận ủy Hà Đông Nguyễn Thị Liên nhận xét, đây là Đảng bộ lớn với 19 đầu mối trực thuộc, gồm 540 đảng viên; đặc biệt chiếm tới 68% số đảng viên hưu sống trên địa bàn phường; do vậy việc triển khai thực hiện các nghị quyết của Thành ủy, Quận ủy có nhiều thuận lợi; việc lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội đạt hiệu quả.
Chúng tôi càng mừng hơn khi biết tới đây, quận sẽ có chủ trương hỗ trợ mỗi máy dệt 1 triệu đồng coi như một biện pháp kích cầu, kích thích làng nghề phát triển, phấn đấu đạt mục tiêu đề ra: đến 2010 đạt 5 triệu mét lụa/năm; thu nhập 1 triệu đồng/người/tháng (với lao động thủ công nghiệp), 2 triệu đồng/người/tháng (với lao động kinh doanh, dịch vụ). Làng cách mạng Vạn Phúc đang phấn đấu để không chỉ nổi tiếng về nghề dệt lụa mà còn là địa chỉ văn hóa - du lịch...
Thu Hằng
