Ngô Minh Trí - Huỳnh Hoa
“Quyết định nâng cao tính linh hoạt tỷ giá đồng NDT của Trung Quốc là một bước đi có tính xây dựng có thể giúp bảo vệ sự hồi phục cũng như đóng góp vào sự cân bằng của kinh tế toàn cầu”, Tổng thống Mỹ Barack Obama nhận xét. Chủ tịch Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) Dominique Strauss Kahn cũng xem đây là một “diễn biến đáng hoan nghênh”.
Thế nhưng, chưa hẳn Trung Quốc thực sự nâng giá đồng NDT. Báo Financial Times nhận định, quyết định của Trung Quốc trước hết và trên hết là quyết định chính trị chứ không phải kinh tế, có tính chất tượng trưng hơn là tạo ra những hiệu quả thiết thực. Được đưa ra chỉ một tuần trước khi khai mạc hội nghị cấp cao G20 tại Toronto - mà theo giới quan sát, vấn đề tỷ giá đồng tiền Trung Quốc sẽ là chủ đề nóng - quyết định nới lỏng tỷ giá sẽ giúp Trung Quốc vừa tránh được hòn tên mũi đạn của Mỹ vừa lái được hội nghị G20 sang hướng khác.
Tại Mỹ, áp lực đòi trừng phạt thương mại đối với Trung Quốc đã lên đến mức khó ngăn chặn và một dự luật cho phép áp đặt thuế phòng vệ lên hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc đang được gấp rút chuẩn bị. Đầu tháng 4 năm nay, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Timothy Geithner phải hoãn trình ra quốc hội bản báo cáo đánh giá Trung Quốc có lũng đoạn chính sách tiền tệ nhằm giành lợi thế cho hàng xuất khẩu hay không.
Khi đó, ông Geithner tỏ ý muốn cho Trung Quốc thêm thời gian và thời hạn mà ông Geithner đưa ra chính là sau hội nghị thượng đỉnh G20 này.Không riêng Mỹ mà nhiều nước khác cũng sốt ruột trước những lời hứa suông của Trung Quốc.
Hồi tháng 3, các nước Mỹ, Anh, Pháp, Canada và Hàn Quốc cùng ký một văn bản chính thức gửi cho Trung Quốc than phiền một số vấn đề, kể cả chính sách tỷ giá. Các tổ chức tài chính quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), IMF thì liên tiếp khuyến cáo Trung Quốc thay đổi tỷ giá để nâng mức thu nhập và sức mua của người dân trong nước.
Thế nên, có thể xem như bây giờ là lúc Bắc Kinh phải có một hành động rõ ràng hơn nếu không muốn gặp rắc rối. Nhưng với Trung Quốc thì việc tăng giá đồng NDT vào thời điểm này là hết sức mạo hiểm cho nền kinh tế.
Hiện tại, đồng euro vẫn đang rất yếu so với đô la Mỹ, nếu NDT tăng giá so với đô la Mỹ thì chắc chắn cũng tăng giá so với đồng euro. Điều này sẽ ảnh hưởng lớn đến khả năng xuất khẩu sang EU, một thị trường lớn của Trung Quốc.
Cũng lúc này, các nước EU đang tiến hành thắt lưng buộc bụng, tiến trình hồi phục kinh tế Mỹ đang chập chờn nên triển vọng nhu cầu tiêu thụ hàng hóa Trung Quốc không mấy sáng sủa. Ngoài ra, Trung Quốc đang thực hiện cải cách tiền lương công nhân trong nước, nâng mức lương cơ bản và điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến giá thành sản xuất, đe dọa triệt tiêu mức biên độ lợi nhuận ít ỏi của ngành sản xuất Trung Quốc. Với những tác động và tình hình như thế, Trung Quốc khó mà tăng giá đồng NDT ở mức đáng kể.
Quả thực như vậy, ngay sau khi tuyên bố áp dụng tỷ giá linh hoạt, PBOC đã đưa ra thông cáo nói rằng họ sẽ không điều chỉnh tỷ giá đồng NDT “một lần quá lớn”. Giới phân tích nhận ra ngay đây là trò “đổi mới như cũ”: quay trở về với chính sách tỷ giá mà Trung Quốc đã áp dụng trước tháng 7-2008, tức là trước khi “neo” đồng NDT vào đô la Mỹ ở tỷ giá cố định 1 đô la Mỹ ăn 6,83 NDT nhằm tránh né những tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.
Chính sách tỷ giá đó cho phép NDT được giao dịch tăng hay giảm trong biên độ +/- 0,5% so với mức giá tham chiếu mà PBOC ấn định hàng ngày. Trong ba năm thực hiện chính sách tỷ giá này, từ tháng 4-2005 đến tháng 6-2008, đồng NDT đã tăng tổng cộng 21% so với đô la Mỹ. Lần này, soạn lại bổn cũ, PBOC cho thấy họ không thể không cải cách tỷ giá nhưng cũng không thể để cho đồng tiền tăng giá quá nhanh.
Thông cáo của PBOC còn nói rõ rằng “linh hoạt” có nghĩa là có thể lên mà cũng có thể xuống. Chính vì vậy, có khả năng Trung Quốc đang “chơi chữ” để xoa dịu áp lực của thế giới, còn sau đó thế nào thì hạ hồi phân giải. Nếu Trung Quốc có thể điều chỉnh tỷ giá theo hướng tăng thì cũng có thể điều chỉnh giảm chẳng mấy lúc.
Trong thực tế, giới đầu tư dường như cũng nhận ra ý đồ đằng sau quyết định của Trung Quốc nên phản ứng khá thận trọng. Ngay sau khi Trung Quốc ấn định giá tham chiếu 6,8262 NDT ăn 1 đô la Mỹ vào cuối ngày thứ Sáu, thị trường đã tăng lên 6,7976 NDT ăn 1 đô la, tức tăng 0,4% để rồi sau đó giảm xuống mức 6,8110 NDT vào cuối ngày thứ Hai 21-6 khi giới đầu tư bắt đầu tỏ ra nghi ngờ.
Một cuộc khảo sát nhanh do Reuters thực hiện dành cho 33 kinh tế gia cũng cho kết quả là Trung Quốc sẽ chỉ tăng giá NDT tới mức 6,67 NDT ăn 1 đô la, tức chỉ tăng khoảng 2,4%, thấp hơn rất nhiều so với một báo cáo đầu năm nay của IMF cho rằng Trung Quốc định giá NDT thấp hơn đến 20% so với giá thực.
Chính vì vậy, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Timothy Geithner thận trọng nhận định, vấn đề không phải là Trung Quốc tăng giá đồng tiền mà sẽ tăng đến mức nào, trong thời gian bao lâu mới đáng kể.