Vì vậy 6 triệu tấn với trên 2 tỉ USD thu về là khoản tiền rất có ý nghĩa với nông dân trong bối cảnh suy giảm kinh tế. Tuy nhiên, theo ông Phạm Quang Diệu - giám đốc Trung tâm Thông tin phát triển nông nghiệp nông thôn Bộ NN&PTNT, nếu không ký kết hợp đồng, xuất khẩu gạo nhanh rất có thể lại rơi vào cảnh tồn kho, rớt giá như năm ngoái.
Theo báo cáo mới nhất của Trung tâm Thông tin phát triển nông nghiệp nông thôn, trong tháng 6-2009, các nước xuất khẩu gạo lớn như Thái Lan đang mua thêm gạo để đảm bảo giá ổn định cho nông dân, trong khi Ấn Độ cũng không dám xuất gạo vì còn nỗi ám ảnh về đợt tăng giá lương thực kỷ lục năm 2008. Cung gạo ít nên giá gạo thế giới đang thuận lợi cho VN.
Nhưng kinh nghiệm cho thấy cơ hội ít khi kéo dài. Nếu các hợp đồng xuất khẩu gạo của VN trùng thời điểm Thái Lan và Ấn Độ tăng xuất khẩu thì ta lại khó khăn. Nếu VN bỏ lỡ cơ hội hiện nay thì để đạt kỷ lục về lượng xuất khẩu 6 triệu tấn cũng không dễ chứ chưa nói đến việc có đảm bảo bán được với giá cao. Và đối tượng phải gánh chịu khó khăn nhất khi đó không ai khác là hàng triệu bà con nông dân.
Theo ông Phạm Quang Diệu, VN cần có những nỗ lực vượt bậc. Bộ Công thương cho biết các doanh nghiệp đang giữ trong kho tới 1,4 triệu tấn gạo, nhiều nhất là Tổng công ty Lương thực miền Nam với gần 600.000 tấn, Tổng công ty Lương thực miền Bắc 130.000 tấn, còn lại là các doanh nghiệp khác hơn 650.000 tấn. Bên cạnh đó, nhiều tỉnh có lượng lúa tồn kho rất lớn như Kiên Giang tồn 126.000 tấn, Vĩnh Long gần 100.000 tấn, An Giang tồn trong dân gần 200.000 tấn... Nếu tình trạng khó xuất khẩu xảy ra do gạo Thái Lan và Ấn Độ “tái xuất”, nguy cơ tồn đọng lúa trong dân hoàn toàn có khả năng tái diễn.
Doanh nghiệp có quyền đàm phán và ký hợp đồng. Tuy nhiên, theo một lãnh đạo Hiệp hội Lương thực phát biểu trong hội nghị giao ban trực tuyến ngày 8-7 của Bộ Công thương, Chính phủ cần sớm có định hướng rõ ràng. Nếu công bố sớm lượng gạo được phép xuất khẩu thì chắc chắn các doanh nghiệp có căn cứ để đẩy mạnh hơn việc ký kết.
Năm 2009 đã đi qua hơn một nửa với nhiều khó khăn, không nên để nông dân phải rơi vào cảnh thường thấy: được mùa nhưng rớt giá.