Dự thảo Nghị định về tinh giản biên chế: Liệu có tính khả thi?

Đại Đoàn Kết - 

Đóng góp ý kiến vào Dự thảo Nghị định về chính sách tinh giản biên chế (trong đó có việc tinh giản 100.000 công chức), nguyên Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Vũ Mão cho rằng: Cần đặt vấn đề tinh giản biên chế trong tổng thể của nền quản trị quốc gia. Trong đó phải tính tới việc xác định đúng nhu cầu từng vị trí công việc, nâng cao chất lượng đội ngũ công chức, đảm bảo chế độ tiền lương... Nếu không đưa ra giải pháp tổng thể để giải quyết cùng lúc nhiều vấn đề, Nghị định sẽ rất khó đi vào cuộc sống.


Ông Vũ Mão

PV: Thưa ông, ông có nhận xét gì về việc Bộ Nội vụ vừa công bố Dự thảo Nghị định về chính sách tinh giản biên chế?

Ông Vũ Mão: Trước hết tôi hoan nghênh việc Bộ Nội vụ công bố Dự thảo nghị định về chính sách tinh giản biên chế để lấy ý kiến của nhân dân. Đây là cách làm mới, thể hiện ý thức trách nhiệm và tinh thần cầu thị. Tôi tin rằng: Sẽ có rất nhiều ý kiến đóng góp để giúp cho Chính phủ nghiên cứu tiếp thu tìm ra những giải pháp tối ưu về một vấn đề quan trọng của đất nước.

Là người đã từng nhiều năm gắn bó với công tác cán bộ, ông đánh giá thế nào về vấn đề tinh giản biên chế của những năm trước đây?

Tinh giản biên chế, nâng cao chất lượng đội ngũ, cải cách chế độ tiền lương... câu chuyện này đã được nhắc tới từ lâu lắm rồi, ít nhất là cách đây gần 30 năm. Ngay từ năm 1986, tại Đại hội Đảng lần thứ VI - Đại hội đổi mới, vấn đề tinh giản biên chế đã được đặt ra quyết liệt. Lúc đó nước ta có khoảng gần 1,5 triệu người trong biên chế. Chúng ta cũng đã bàn đến chuyện giảm 20% trong số gần 1,5 triệu người hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Lúc bấy giờ trong tổng số những người hưởng lương từ ngân sách có khoảng 85 vạn giáo viên, cán bộ y tế khoảng 35 vạn. Nếu tính cả giáo viên và cán bộ ngành y có gần 1,2 triệu người. Số người trong 2 ngành này rất khó có thể tinh giản biên chế. Số người là cán bộ, công chức có khoảng 25 nghìn, nằm ở các cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan Đảng và các đoàn thể.... Nếu có giảm đi toàn bộ 25 nghìn cán bộ, công chức này cũng chưa đạt chỉ tiêu giảm 20% trong tổng biên chế. Kết quả của chủ trương tinh giản biên chế lúc đó đã không thực hiện được. Rõ ràng rằng từ nhận thức đến cách làm lúc đó là không ổn, thể hiện sự chủ quan, duy ý chí.

Từ bài học kinh nghiệm rút ra từ quá khứ, ông đánh giá thế nào về đề xuất tinh giản 100.000 công chức của Bộ Nội vụ?

Bài học kinh nghiệm của quá khứ cho ta thấy phải đặt vấn đề này trong một tổng thể. Tinh giản biên chế không đơn thuần là cho nghỉ việc một số lượng cán bộ, công chức nào đó. Việc tinh giản 100.000 cán bộ, công chức sẽ là những ai? Những người trong diện giảm biên có bao gồm lĩnh vực y tế, giáo dục hay chỉ trong đội ngũ cán bộ, công chức? Những điều này cần được làm rõ. Dự thảo Nghị định cũng có bàn tới việc giải quyết chế độ sớm cho những người sắp đến tuổi hưu. Theo tôi, như thế cũng không ổn. Tại sao lại bắt những người sắp đến tuổi hưu còn đầy nhiệt huyết, sức khỏe, năng lực để cống hiến phải nghỉ. Nếu giảm đội ngũ này là lãng phí nguồn lực, trong khi nhiều quốc gia đang đề xuất kéo dài tuổi làm việc đối với những công chức thạo việc.

Muốn giảm biên chế lần này, tôi cho rằng: Cần đánh giá, kiểm điểm lại toàn bộ quá trình tinh giản biên chế theo Nghị định 132 mà chúng ta đã làm. Xem cái gì đã làm được, chưa làm được, chưa làm được thì do nguyên nhân gì? Do cơ chế chính sách, văn bản pháp luật chưa đầy đủ và chưa rõ ràng hay do khâu tổ chức thực hiện kém. Nếu ban hành nghị định mà không tính tất cả các yếu tố này rất dễ đi vào vết xe đổ của Nghị định 132 trước đây; nhiều năm thực hiện tinh giản nhưng biên chế lại phình to.

Theo ông lý do khiến kết quả của chủ trương tinh giản biên chế là một con số âm là do cơ chế, chính sách hay do khâu tổ chức thực hiện?

Có nguyên nhân do cơ chế, chính sách của ta còn chưa kín kẽ. Tôi đã phân tích ở trên, chúng ta muốn tinh giản 20% biên chế mà không nói rõ đối tượng giảm là ai thì làm sao giảm được. Trong đó cũng có khâu tổ chức thực hiện chưa tốt. Tuy nhiên, yếu nhất vẫn thuộc về nhận thức. Vấn đề mấu chốt ở đây phải là chất lượng và hiệu quả công việc. Nếu số lượng cán bộ hợp lý và hiệu quả công việc tốt, làm ra nhiều của cải vật chất thì tốt chứ sao! Khi đó phải quan tâm giải quyết chế độ đãi ngộ. Lâu nay ta cứ lúng túng bởi "cái bánh ngân sách” nhỏ bé, nghèo nàn khiến ai cũng kêu tiền lương không đủ sống. Cho nên điều cần làm trước tiên chưa phải là đòi hỏi cắt giảm biên chế mà phải là tìm cách sắp xếp bộ máy hợp lý, nâng cao chất lượng cán bộ, công chức và hiệu quả công tác, làm cho "cái bánh ngân sách” to lên để mọi người cùng được hưởng xứng đáng công sức lao động của mình.

Ý ông là nếu chỉ đưa ra một vấn đề riêng lẻ "tinh giản biên chế” để bàn thì sẽ thiếu tính khả thi? Thế thì cần phải làm như thế nào, thưa ông?

Tôi cho rằng, đây là vấn đề rộng lớn liên quan đến nhiều lĩnh vực, vì thế không nên chỉ bằng một Nghị định của Chính phủ về chính sách tinh giản biên chế. Trước hết, tôi muốn đặt vấn đề ở một phạm vi rộng hơn. Chúng ta nhớ rằng, những dự án, công trình mà liên quan đến 1 trong 5 tiêu chí (1- Vốn đầu tư từ hai mươi nghìn tỷ đồng Việt Nam trở lên; 2- Ảnh hưởng lớn đến môi trường; 3- Di dân tái định cư từ hai mươi nghìn người trở lên ở miền núi, từ năm mươi nghìn người trở lên ở các vùng khác; 4- Dự án, công trình đầu tư tại địa bàn đặc biệt quan trọng đối với quốc gia; 5. Dự án, công trình đòi hỏi phải áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt) là dự án, công trình quan trọng quốc gia phải do Quốc hội quyết định. Dự thảo Nghị định về chính sách tinh giản biên chế (trong đó từ nay tới năm 2020 tinh giản 100.000 công chức), theo tôi thực chất là một dự án, công trình quan trọng quốc gia, bởi nó liên quan tới, không chỉ là một mà liên quan tới vài ba tiêu chí nêu trên. Do vậy vấn đề này cần đưa ra Quốc hội xem xét và quyết định với những nội dung sau: Đánh giá bộ máy công quyền của nước ta; Thực trạng số lượng (biên chế) và chất lượng công chức trong những năm vừa qua; Nguyên nhân của tình hình bao gồm nhận thức, cơ chế chính sách, văn bản pháp luật; Chủ trương và giải pháp, trong đó có vấn đề tinh giản biên chế (số lượng là 100.000 hay nhiều hơn!)

Tóm lại, đây là một vấn đề lớn, phải tính tới nhiều yếu tố liên quan. Cần phải có một Nghị quyết của Quốc hội, từ đấy tạo ra sự đồng tâm nhất trí trong quá trình thực hiện. Đồng thời Quốc hội, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân sẽ vào cuộc để giám sát để tránh việc thực hiện tinh giản biên chế một cách hình thức.

Trân trọng cảm ơn ông!

Khánh Ly (thực hiện)