Dự án đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai: Sa lầy vì… khó định lượng

Báo Đầu tư - 22/03/2011 10:08

Du an duong cao toc Noi Bai - Lao Cai: Sa lay vi… kho dinh luong

(baodautu.vn) Những khu tái định cư quy mô nhỏ, nhưng suất đầu tư lớn đang là một gánh nặng đe dọa hiệu quả đầu tư của Dự án đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai.

Gánh nặng từ các khu tái định cư mi ni

Tính đến thời điểm này, những kỷ lục không chính thức liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) của một dự án hạ tầng giao thông đều đang “hội” cả về Dự án Đường cao tốc Hà Nội – Lào Cai do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) làm chủ đầu tư. Không chỉ có số lượng khu tái định cư lớn nhất (96), số hộ dân bị ảnh hưởng nhiều nhất (23.795), mà khối lượng kinh phí GPMB được giải ngân hiện cũng đã vượt quá con số 2.009 tỷ đồng. Tại Dự án này, VEC sẽ phát hành lượng trái phiếu trị giá 143 triệu USD để GPMB và trả lãi vay cho phát hành trái phiếu.

“Mặc dù đã vượt dự toán ban đầu hơn 35%, nhưng kinh phí phục vụ GPMB của Dự án nhiều khả năng chưa dừng lại ở đây. Bởi nhiều công trình công cộng phục vụ công tác di dời các hộ bị ảnh hưởng thuộc 2 tỉnh Yên Bái, Lào Cai vẫn còn dang dở”, ông Trần Xuân Sanh, Tổng giám đốc VEC cho biết.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc Ban quản lý Dự án đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai lý giải, là công trình đường cao tốc có chi phí đầu tư 1,249 tỷ USD, dài tới 245 km, đi qua 5 tỉnh, thành phố, với diện tích đất chiếm dụng gần 2.040 ha, nên Dự án có nhiều cái nhất trong công tác GPMB là lẽ… đương nhiên.

Tuy nhiên, ngoài những phát sinh khối lượng do số liệu khảo sát ban đầu sai lệch so với thực tế; đơn giá đền bù, hỗ trợ các hộ dân tăng lên; việc các địa phương xây dựng thêm khá nhiều khu tái định cư so với kế hoạch ban đầu của chính họ và của chủ đầu tư đã khiến chi phí GPMB của Dự án bị đội lên.

Tại tỉnh Yên Bái, đã có 34 khu tái định cư được xây dựng phục vụ công tác GPMB 80 km đường thuộc Dự án đi qua địa bàn, trong đó có khá nhiều khu tái định cư được xây dựng để phục vụ lượng dân di dời nhỏ vào loại nhất nước.

Chẳng hạn, khu tái định cư thôn Tiến Đức, xã Tiến Đức, huyện Văn Yên được xây dựng rất hoành tráng với đủ hệ thống hạ tầng cơ bản như điện, nước, đường nhựa nội bộ rộng 6 m, với kinh phí xây dựng lên tới 4,2 tỷ đồng. Oái oăm ở chỗ, khu tái định cư này được xây chỉ để phục vụ… có 3 hộ dân. Nếu tính suất đầu tư, mỗi hộ dân bị ảnh hưởng tại khu tái định cư được chủ đầu tư đầu tư hỗ trợ tới hơn 1 tỷ đồng.

Tuy có suất đầu tư lớn nhất, nhưng Tiến Đức vẫn chưa phải là khu tái định cư nhỏ nhất. Với diện tích 1,3 ha, khu tái định cư thôn 7, xã Tân Hợp, huyện Văn Yên được thiết kế cho… 2 hộ dân bị ảnh hưởng sử dụng.

Tính tổng cộng, chủ đầu tư tiểu dự án GPMB qua địa phận tỉnh Yên Bái thuộc Dự án đường cao tốc Hà Nội – Lào Cai, UBND tỉnh Yên Bái đã cho xây dựng tới 13 khu tái định cư tập trung quy mô nhỏ hơn 8 hộ dân/khu. “Hầu hết các khu tái định cư có quy mô nhỏ đều thuộc địa bàn các huyện tập trung đông đồng bào dân tộc, sống rải rác và bị mất cả đất ở lẫn đất nông nghiệp. Chúng tôi chỉ chấp hành đúng nguyên tắc trong GPMB là luôn tạo điều kiện cho các hộ dân bị ảnh hưởng có nơi ở tốt hơn nơi ở cũ mà thôi”, ông Hoàng Thương Lượng, Chủ tịch UBND tỉnh Yên Bái giải thích.

“Lỗ hổng” từ Nghị định 69/2009/NĐ - CP

Nếu chiểu theo các quy định hiện hành của pháp luật về đền bù, tái định cư phục vụ công tác GPMB cho các dự án đầu tư công, thì khó có thể nói chính quyền các địa phương, nơi Dự án đi qua đã “vận dụng” sai.

Được biết, theo quy định tại Nghị định 69/2009/NĐ – CP về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư, công tác GPMB tại Dự án Đường cao tốc Hà Nội – Lào Cai được tách thành 1 tiểu dự án riêng do các địa phương làm chủ đầu tư. Tại tiểu dự án này, từ việc đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất đến phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đều do UBND các tỉnh xây dựng và tự chịu trách nhiệm trên tinh thần “tạo điều kiện cho các hộ bị ảnh hưởng có mức sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ”. Phương án này bao gồm cả mức hỗ trợ đền bù cho việc thu hồi đất nông nghiệp và quy mô xây dựng các khu tái định cư.

Trong bối cảnh nhiều địa phương không sẵn có quỹ đất và kinh phí phục vụ tái định cư, chủ công trình - VEC phải “gánh thêm” trách nhiệm lo đầy đủ tiền GPMB, bao gồm cả các khoản phát sinh ngoài dự toán ban đầu trên cơ sở phương án GPMB được các địa phương phê duyệt.

“Về nguyên tắc, các hộ bị ảnh hưởng khi vào các khu tái định cư do VEC ứng vốn xây dựng đều phải trả tiền mua đất, nhưng với quy định giá mua không được vượt quá số tiền được đền bù, chủ công trình chỉ thu hồi được phần rất nhỏ kinh phí ứng cho các địa phương”, ông Lương Quốc Việt, Kế toán trưởng VEC cho biết.

Cái khó là ở chỗ, trong Nghị định 69/2009/NĐ – CP không có bất cứ hướng dẫn nào về quy mô tối thiểu của các khu tái định cư cũng như yêu cầu “tốt hơn nơi ở cũ” là khái niệm rất khó định lượng, nên quy mô, suất đầu tư tại cho các hộ bị ảnh hưởng hoàn toàn do địa phương quyết định.

Cần phải nói thêm rằng, toàn bộ kinh phí GPMB phục vụ Dự án đều được VEC huy động từ nguồn trái phiếu công trình. Trong bối cảnh, lãi suất huy động trái phiếu đang ở mức rất cao, các khu tái định cư quy mô nhỏ, nhưng có suất đầu tư rất lớn đang trở thành gánh nặng tài chính cho chủ công trình.