Việc Petrolimex vừa công khai công thức tính giá xăng, dầu đang nhận được sự quan tâm của người tiêu dùng. Nhiều người nghi ngại: Phải chăng, Petrolimex muốn thanh minh, trấn an dư luận cho việc tăng giá thời gian vừa qua, đồng thời dọn đường cho đợt tăng giá tiếp theo? Ông Bùi Ngọc Bảo, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đã trả lời phỏng vấn của phóng viên Báo TNVN về vấn đề này.
** Thưa ông, từ tháng 10/2009 đến nay, thị trường xăng dầu đã có 5 lần điều chỉnh giá. Có ý kiến cho rằng, số liệu báo cáo với cơ quan chức năng của các doanh nghiệp để tăng giá là không đúng với thực tế?
Ông Bùi Ngọc Bảo: Nghị định 84 quy định rất rõ ràng về trách nhiệm của doanh nghiệp khi điều chỉnh giá. Mỗi lần điều chỉnh giá, Petrolimex đều có phương án báo cáo rất chi tiết lên Liên Bộ Tài chính - Công thương để thẩm định các số liệu mà chúng tôi đã báo cáo. Liên bộ có thể mở mạng bất cứ lúc nào để kiểm tra, kể cả giá xăng dầu trên thế giới… mà chúng tôi nêu.
Từ trước tới nay, chúng tôi chưa bị khiển trách là đã báo cáo sai thông tin để được điều chỉnh giá. Vì vậy, không thể nói rằng, chúng tôi đã báo cáo số liệu sai lên Liên Bộ Tài chính - Công thương.
Đơn cử, từ ngày 24/10/2009 đến 21/2/2010, trong vòng 5 tháng, giá xăng được điều chỉnh từ 15.500 đồng/lít lên 16.900 đồng/lít, tăng 1.490 đồng/lít, tăng 9,6%. Tại thời điểm điều chỉnh 24/10/2009, bình quân giá thế giới theo công thức tính giá là 75,14 USD/thùng, tại thời điểm 21/2/2010, bình quân là 82,8USD/thùng, tăng 7,66 USD/thùng, tương ứng 10,2%.
Bên cạnh đó, từ 24/10 đến 21/12/2009 chúng ta đã có hai lần điều chỉnh tỷ giá, từ 17.882 đồng lên 19.100 đồng/USD, tăng 1.218 đồng và với tỷ lệ là 6,38%; tăng mức trích bình ổn giá từ 200 đồng lên 300 đồng/lít, tương ứng với 33.33%....
Tổng hợp 3 yếu tố này làm cho mức tăng giá cơ sở thời điểm 21/2/2010 so với thời điểm 24/10/2009 là 15,56%, trong khi giá bán trong nước chỉ tăng 9,6% và tăng thấp hơn mức giá thế giới (10,2%). Những thông tin này cơ quan quản lý đều biết hoặc có thể thẩm định.
** Vậy ông giải thích như thế nào khi cùng một công thức tính có thời điểm giá xăng của Petrolimex lại cao hơn so với doanh nghiệp khác?
Ông Bùi Ngọc Bảo: Trước đây, có thời điểm các doanh nghiệp tăng giá bằng nhau thì người ta bảo là bắt tay nhau nâng giá. Còn kể từ khi từ Nghị định 84 ra đời, tất cả các đầu mối, thương nhân đều xây dựng phương án một cách độc lập trình lên Liên bộ, không ai biết giá của ai nên giá các đơn vị khác nhau cũng là dễ hiểu. Thêm nữa, Petrolimex có sự khác biệt đối với các doanh nghiệp khác ở góc độ: Uy tín thương hiệu, dịch vụ cung cấp cho khách hàng; quản lý giám sát đảm bảo đủ số lượng, chất lượng cho khách hàng.
Cần hiểu rằng, mức giá bán ở từng doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc thuần túy vào giá thành sản phẩm mà còn phụ thuộc vào những khác biệt trên.
** Ông nghĩ sao về dư luận, việc Petrolimex công khai công thức tính giá xăng là nhằm mục đích thanh minh, dọn đường dư luận cho việc tăng giá xăng, dầu khi có biến động?
Ông Bùi Ngọc Bảo: Thực tế thì công thức tính này đã được quy định rất chi tiết trong Nghị định 84 rồi. Ở đó, quy định các cấu thành giá, bao gồm giá thế giới bình quân trong vòng 30 ngày, thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, rồi quỹ bình ổn giá, chi phí của doanh nghiệp, lợi nhuận định mức… Nhưng, không phải ai cũng tính toán một cách chuẩn xác được. Người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin để hoạch định kế hoạch sản xuất của mình.
Mục đích của Petrolimex niêm yết, công bố những mức giá này là nhằm cung cấp cho khách hàng những thông tin đầy đủ, giúp họ nhận biết được xu hướng giá của thế giới, chứ không có ý định thanh minh cho những diễn biến vừa qua hoặc dọn đường trấn an dư luận cho những lần tăng giá tiếp theo.
** Có người cho rằng, Petrolimex nắm giữ thị phần chi phối nên sinh ra độc quyền, vì vậy phải chia nhỏ Petrolimex ra thành nhiều doanh nghiệp thì người tiêu dùng mới có giá xăng, dầu hợp lý. Ông nghĩ sao về việc này?
Ông Bùi Ngọc Bảo: Tôi cho rằng, thị phần Petrolimex là 50 - 60%, là cái tự nhiên, không có sự tác động chủ quan nào. Xem xét góc độ kết cấu thị trường, chúng ta phải nhìn nhận bằng những con số cụ thể thì nó không phản ánh tính độc quyền và tính chi phối của Petrolimex. Đơn cử, trên thị trường bán lẻ, cả nước có khoảng 10.000 cửa hàng xăng dầu, trong đó sở hữu của Petrolimex chỉ vào khoảng gần 2.000 cửa hàng, chiếm khoảng 20%. Với các cửa hàng còn lại của tư nhân và tổ chức khác có quan hệ với tất cả các đầu mối, trong đó có Petrolimex thông qua hợp đồng kinh tế.
Hiện tại, chúng tôi có khoảng 4.000 khách hàng là đại lý trên cơ sở hợp đồng hoàn toàn tự nguyện và sản lượng này cũng tương ứng sản lượng bán ra trên hệ thống của Petrolimex. Do đó, có thể nói, sản lượng bán thông qua kênh trực tiếp cửa hàng của mình và 4.000 cửa hàng xã hội, chiếm khoảng 50% thị phần, là một tỷ lệ chiếm lĩnh mang tính chất tự nguyện trên cơ sở hợp đồng kinh tế giữa các đơn vị, cá nhân và nhà cung cấp.
Cũng phải nói thêm, dù rằng tỷ lệ chiếm lĩnh thị trường của các đơn vị đầu mối lớn tới đâu nhưng đây là mặt hàng Nhà nước quản lý về giá cả nên không thể nói là có đơn vị nào độc quyền.
** Nhưng Petrolimex “thừa hưởng” hệ thống cơ sở vật chất trước đây của Nhà nước nên có lợi thế hơn các doanh nghiệp khác, vì thế mà bán được nhiều xăng dầu hơn?
Ông Bùi Ngọc Bảo: Khi Petrolime được Nhà nước thành lập và giao nhiệm vụ tổ chức kinh doanh xăng dầu thì có những hỗ trợ để hình thành nên cơ sở vật chất để thực hiện nhiệm vụ chính trị của mình. Tuy nhiên, sau năm 1990 thì Petrolimex không có ngân sách Nhà nước và cũng không được Nhà nước giao thêm tài sản. Chúng tôi phải hoạch định chiến lược phát triển của mình, phải vay ngân hàng hoặc dùng vốn tự có để đầu tư kho tàng, bến bãi, cửa hàng.
Do đó, có thể nói, trong vòng 20 năm qua không có chuyện Nhà nước giao rồi cung cấp vốn, ngân sách...
** Có ý kiến nêu, nên sửa lại Nghị định 84/2009 theo hướng không giao quyền quyết giá xăng dầu cho doanh nghiệp mà Nhà nước phải là người quyết giá sao cho đảm bảo hài hòa lợi ích Nhà nước, doanh nghiệp, người tiêu dùng. Quan điểm của ông như thế nào?
Ông Bùi Ngọc Bảo: Nếu quay lại cơ chế cũ thì chúng ta cũng biết thực tế diễn ra như thế nào rồi. Báo chí đã nêu, nào là bất cập của cơ chế bù lỗ đối với nền kinh tế; nào là cơ chế vận hành giá xăng dầu theo cơ chế “xin, cho”… Còn Nghị định 84 đã được xây dựng trên cơ sở đánh giá, phân tích cơ chế điều hành giá Nhà nước thực hiện trong suốt 55 năm qua, loại bỏ những yếu tố không còn phù hợp với thực tiễn, đảm bảo việc vận hành giá xăng dầu theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Tôi cho rằng, vấn đề quản lý giá chuyển từ xét duyệt sang hậu kiểm như Nghị định 84 quy định đã thể hiện đúng thực tiễn. Nếu chúng tôi báo cáo sai để được tăng giá, công tác hậu kiểm phát hiện thì doanh nghiệp sẽ bị phạt…
** Cũng có ý kiến đề xuất Nhà nước phải áp giá trần đối với mặt hàng xăng dầu. Khi đó, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp sẽ là giảm giá chứ không phải là tăng giá liên tiếp?
Ông Bùi Ngọc Bảo: Thực tế, cơ chế xác định theo giá trần thì chúng ta đã thực hiện từ những năm 1995 - 1996, thậm chí qua năm 2000. Tuy nhiên, thời điểm này biến động của giá cả quốc tế là rất ổn định và mức độ xác định giá trần của Nhà nước thì cũng là giá cố định, các doanh nghiệp cũng ít khi điều chỉnh trên cơ sở giá trần. Nhưng từ năm 2008 cho tới nay, giá cả quốc tế biến động hằng ngày với tần suất rất cao và nếu chúng ta quy định giá trần thì nó có thể dẫn tới tình trạng neo giá (treo giá - PV). Để tránh hiện tượng neo giá thì giá trần phải xác định rất uyển chuyển theo giá thị trường; nhưng khi giá thị trường quốc tế thay đổi hằng ngày với một biên độ rất lớn thì chúng ta phải thay đổi giá trần và thay đổi giá trần sẽ ảnh hưởng tới tính ổn định của thị trường và mất đi cái ý nghĩa của giá trần.
** Xin cảm ơn ông!
Quang Tuấn (báo TNVN)