Đổi mới chính sách tiền lương: Bài toán khó nhất ở Việt Nam

Đại Đoàn Kết - 07/10/2011 17:44

Tại Hội thảo "Chính sách tiền lương tối thiểu – kinh nghiệm quốc tế và khuyến nghị đối với Việt Nam”, do Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (LĐ – TB &XH) phối hợp với Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) tổ chức cuối tháng 9, các chuyên gia cho rằng, mức lương hiện nay chỉ đáp ứng 65% mức sống tối thiểu của người lao động. Việc đổi mới chính sách tiền lương đang là một trong những bài toán khó khăn nhất của Việt Nam.


Tại Hội thảo "Chính sách tiền lương tối thiểu – kinh nghiệm quốc tế và khuyến nghị đối với Việt Nam”, do Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (LĐ – TB &XH) phối hợp với Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) tổ chức cuối tháng 9, các chuyên gia cho rằng, mức lương hiện nay chỉ đáp ứng 65% mức sống tối thiểu của người lao động. Việc đổi mới chính sách tiền lương đang là một trong những bài toán khó khăn nhất của Việt Nam.
Mặc dù đã trải qua nhiều lần cải cách LTT
nhưng hiện nay lương vẫn là một trong những vấn đề
đang gây bức xúc trong dư luận
Ảnh: Hoàng Long
Tiền lương tối thiểu ở Việt Nam hình thành từ khi thành lập nước (1946), tuy nhiên từ năm 1985 trở về trước, mức lương tối thiểu (LTT) chủ yếu được ấn định bằng hiện vật (qui đổi ra số kg gạo). Từ năm 1986 trở lại đây, đặc biệt từ năm 1993 đánh dấu bằng việc tiền tệ hóa tiền lương, qui định bằng tiền (mức 120 nghìn đồng). Năm 1987, Chính phủ qui định riêng mức lương tối thiểu đối với doanh nghiệp FDI (50 USD). Năm 1995, Bộ luật Lao động ra đời đã chính thức luật hóa mức lương tối thiểu. Từ tháng 10-2011, mức LTT chung là 830.000 đồng, thống nhất cả về mức lương tối thiểu giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI, cụ thể: Vùng I: 2 triệu đồng; vùng II: 1,78 triệu đồng; vùng III: 1,55 triệu đồng; vùng IV: 1,4 triệu đồng.

Việc điều chỉnh LTT thời gian qua đã cải thiện phần nào cuộc sống của người lao động, tuy nhiên, xung quanh mức lương tối thiểu, cơ chế áp dụng, thời gian điều chỉnh LTT ở Việt Nam còn không ít bất cập.

Về vấn đề này, đại diện Vụ Lao động – Tiền lương, Bộ LĐ-TB & XH thừa nhận: Theo qui định của Điều 56, Bộ luật Lao động, mức lương tối thiểu bảo đảm mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ, song trên thực tế việc xác định mức sống tối thiểu của người lao động là hết sức khó khăn, luôn biến động, phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, xã hội quốc gia, vùng. Về loại hình, hình thức, Bộ luật Lao động qui định mức LTT chung, LTT vùng, LTT ngành, song trên thực tế mức LTT ngành chưa có qui định cụ thể và tổ chức đại diện cấp ngành chưa đầy đủ nên chưa thực hiện được... Về cơ chế áp dụng, qui định lương công chức, viên chức (nhân với hệ số lương) cũng như nhiều chế độ phí, trợ cấp xã hội (tỷ lệ trên LTT chung) gắn với mức LTT chung làm cho quá trình điều hành LTT theo luật định khó khăn do phụ thuộc vào khả năng của ngân sách Nhà nước. Điều này dẫn đến tiền lương của cán bộ, công chức có xu hướng ngày càng thấp so với thị trường. Mặt khác, chưa có qui định về mối quan hệ, tương quan giữa mức LTT với các chế độ trợ cấp xã hội khác, dẫn đến khi thực hiện thường lấy mức LTT làm chuẩn để xác định các chế độ trợ cấp xã hội.

Về cơ chế điều hành, điều chỉnh mức lương tối thiểu chung ngày càng phụ thuộc vào ngân sách. Việc ấn định, điều chỉnh LTT vùng chủ yếu xuất phát từ phía cơ quan Chính phủ, việc tham gia, tham vấn của các cơ quan đại diện cho người lao động và người sử dụng lao động còn hạn chế, do vậy LTT chưa phản ánh đầy đủ các yếu tố thị trường lao động. Chưa có nghiên cứu đầy đủ về địa bàn phân vùng để qui định mức lương tối thiểu...

Theo ông Đặng Quang Điều, Viện trưởng Viện Công nhân – Công đoàn, sau nhiều lần điều chỉnh và lựa chọn phương án LTT ở mức thấp đã dẫn đến khoảng cách giữa LTT và mức sống tối thiểu ngày càng rộng ra. Việc trả lương thấp, không tương xứng với công sức của người lao động đã dẫn đến quan hệ lao động căng thẳng và đình công gia tăng, đặc biệt là ở khu vực doanh nghiệp FDI. Theo thống kê, từ đầu năm 2011 đến nay đã xảy ra khoảng 200 cuộc đình công và 80% trong số đó đều có nguyên nhân từ tiền lương, tiền thưởng. Có thể nói, LTT khu vực doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước được hợp nhất và điều chỉnh từ ngày 1-10 là một quyết tâm rất lớn của Chính phủ, tuy nhiên, mức điều chỉnh đó cũng chỉ đạt 65% mức sống tối thiểu của người lao động.

Theo Thứ trưởng Bộ LĐ – TB&XH Phạm Minh Huân, lương là câu chuyện của cả thế giới chứ không của riêng VN. Mặc dù đã trải qua nhiều lần cải cách LTT nhưng hiện nay lương vẫn là một trong những vấn đề đang gây bức xúc trong dư luận, kể cả trong khu vực doanh nghiệp và khu vực hành chính, sự nghiệp. Chính vì vậy, tham khảo kinh nghiệm quốc tế để tiếp tục hoàn thiện, đổi mới chính sách LTT ở Việt Nam trong công cuộc đổi mới và xu hướng hội nhập quốc tế là hết sức cần thiết.

Khanh Lê

Gửi cho bạn bè Bản in