Là người được tham gia thực hiện bài phóng sự số 1 ra ngày 3.2.1989 đến nay, theo tôi nhớ, Lao Động đã đăng tải hơn 6.000 phóng sự, là tờ báo duy nhất hiện nay "có mỗi ngày một phóng sự" trong làng báo Việt Nam. Đội ngũ các cây bút phóng sự Lao Động đã thành danh kể ra cũng có vài chục.
Xuân Quang thuộc “thế hệ thứ hai”, nhưng nếu đọc lại các phóng sự của anh, thấy anh xứng đáng xếp vào “top ten”, và sau Xuân Quang là cả một hàng dài, mà đặc điểm của đội ngũ cây bút phóng sự Lao Động là thường không có bài nào lại ít người đọc. Tuy nhiên, trong thời đại kỹ thuật thông tin, sự bùng nổ của “truyền thông xã hội” có nhiều cây bút phóng sự, nhiều bài phóng sự không còn là “hàng hiệu” như trước, vì nhu cầu thông tin nhanh của công chúng là chính đáng và phóng sự chạy theo tốc độ thời đại là chuyện đương nhiên...
Đặc điểm phóng sự Xuân Quang là giữ được truyền thống phóng sự - “thể loại đại bác” trong giàn “hỏa lực” báo chí, tác chiến với tốc độ và tầm xa của truyền thông hiện đại. Những phóng sự “Ngư Lộc góa bụa”, “Trôi cả Mường Lay”, “Mai Châu chảy máu”, “Đại tang ở Nậm Coóng”, “Em làm dâu xứ Đài”, “Khóc ở thiên đường”, “Tháp tùng Thủ tướng qua 23 nghìn cây số”, “Đi qua nỗi đau Xiêng Khoảng”... cho thấy Xuân Quang thuộc nhóm nhà báo “chân dài”, đôi lúc tung bờm như ngựa hoang, rồi lại suy tư, dằn vặt với sự đời còn lắm éo le.
Có nhiều phóng sự Xuân Quang không đưa vào tuyển tập này. Tôi nhớ đã hơn một lần ngòi bút anh đam mê với đời, với số phận những con người đầy trắc trở. Ở mảng đề tài ấy, nhà báo Xuân Quang đã hành nghề như một văn sĩ. Cái thời trai trẻ, anh em phong hàm “Trịnh công tử” cho Xuân Quang. Đó là “một thời để nhớ”. Còn các phóng sự trong tập “Khóc ở thiên đường” là một thời để anh tự hào về đóng góp của mình.
Xuân Quang đã (rất tiếc) bị “trói chân” vào công việc của người làm biên tập, tổ chức các số báo, của một quan báo hàng “tam phẩm”. Nếu thả ra, tôi chắc “Trịnh công tử” không thua kém gì ông chú “lão tiền bối” Trịnh Xuân Ba, một mình một ngựa tung hoành trên tờ Tiền Phong.
Nhưng là “con ngựa” không còn trẻ, cũng chưa hẳn đã già trong “đàn ngựa phóng sự”, tôi tin Xuân Quang còn nhiều cuộc đua dài hơi lắm. Hơn nữa, với xuất thân cử nhân văn học, văn phong Xuân Quang đủ sức “chế” được những phóng sự hay và đẹp, như cuộc đời này còn nhiều cái hay, cái đẹp cần khám phá và lên tiếng...
* Nhà xuất bản Thông tấn - 2010.