Khảo sát của Viện Khoa học giáo dục Việt Nam gần đây cho thấy, trên 70% HS tốt nghiệp THPT chưa hình thành được ý thức sẵn sàng lao động nghề nghiệp. Chỉ có 8,1% HS dự định thi vào TCCN hay học nghề, còn lại đến 85,2% muốn vào đại học, 56% sẵn sàng chờ năm sau thi lại đại học nếu rớt. Theo ý kiến nhiều chuyên gia, để làm tốt công tác hướng nghiệp và phân luồng cho HS, trước hết cần xóa bỏ tâm lý chuộng bằng cấp, bên cạnh đó là việc nâng cấp các trường nghề.
Một số trường THPT trên địa bàn TP HCM không chỉ duy trì hình thức tổ chức cho học sinh gặp gỡ, giao lưu, tìm hiểu nghề nghiệp ở các lĩnh vực lao động khác nhau, mà còn tổ chức hẳn những buổi cho HS tham quan các xí nghiệp sản xuất, các công ty. Tuy nhiên, những chuyến tham quan này còn chưa nhiều, và còn giới hạn ở các trường ĐH-CĐ và TCCN, các DN theo kiểu "đến hẹn lại lên", thiếu tính sáng tạo, thật sự chưa thấm vào đâu đối với nhu cầu tìm hiểu thông tin nghề nghiệp của HS.
Việc tư vấn hướng nghiệp tại chỗ, trực tuyến giúp HS ngày càng có nhiều cơ hội để tìm hiểu thông tin ngành nghề nhưng ở trong một giai đoạn cụ thể, một tình huống cụ thể thì HS lại không thể chọn cho mình một ngành, nghề phù hợp. Bên cạnh đó, công tác định hướng nghề nghiệp, phân luồng HS hiện nay còn hạn chế nhiều ở cơ sở vật chất yếu kém, người tốt nghiệp ở các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đặc biệt là đối tượng sau THCS khó tìm việc khi ra trường.
Thống kê của Viện Khoa học giáo dục Việt Nam cũng cho thấy, cả nước hiện có 300 trung tâm giáo dục kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệp, có khả năng đáp ứng 80 vạn HS học nghề. Tuy nhiên, số lượng HS cần học nghề hằng năm lên tới 1,6 triệu học sinh. Nhiều trường, nhiều trung tâm quá tải vì số lượng học sinh học nghề theo thời vụ quá đông, nhưng lại có không ít trường tuyển sinh được quá ít HS vì chất lượng đào tạo kém và không có độ hấp dẫn học sinh. Đội ngũ giáo viên hướng nghiệp và dạy nghề thiếu về số lượng, yếu về chất lượng vì không được đào tạo chính quy... cũng dẫn đến công tác phân luồng không hiệu quả. Bên cạnh đó, khả năng liên thông giữa giáo dục nghề nghiệp và các bậc học khác còn gặp nhiều khó khăn...
Trao đổi về vấn đề phân luồng HS, TS Huỳnh Công Minh - Giám đốc Sở GD&ĐT cho biết: Công tác hướng nghiệp, định hướng nghề và phân luồng cho HS ngay từ cấp học phổ thông là một việc hết sức quan trọng. Chính vì thế theo ông, không cách nào khác, các trường nghề, TCCN cần phải nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút học sinh bằng "chất lượng" ở đầu ra - tức công việc.
TS. Hoàng Ngọc Vinh, Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT) nhận định: không phân luồng được HS sau mỗi bậc học trung học là sự lãng phí và sẽ gia tăng gánh nặng lao động không được đào tạo cho xã hội. Chính vì thế việc nâng cấp các trường nghề, thay đổi ý thức xã hội với bậc trung cấp nghề, xóa bỏ tư tưởng chuộng bằng cấp là việc cần phải làm, có vậy mới chấm dứt hiện trạng "đìu hiu" đang diễn ra tại các trường nghề và trường TCCN hiện nay