| (ĐCSVN) "Con đĩ đánh bồng" hay còn được gọi là múa bồng, là một tiết mục diễn xướng trong những hình thức nghệ thuật dân gian được lưu truyền và có những bản sắc riêng. Không giống như những loại hình nghệ thuật truyền thống khác, điệu múa này chỉ nhằm mục đích phục vụ cho việc tế lễ Thánh làng Triều Khúc (tức Phùng Hưng Bố Cái Đại Vương) mỗi năm hai lần là tháng Giêng và tháng Tám âm lịch. Vì vậy, nó rất cầu kỳ và phức tạp. Điệu múa bồng được biểu diễn ngay ở phường đình, vào giữa các tuần tế. Nếu có rước kiệu, rước long đình thì các vũ công và nhạc công phải đi trước kiệu để múa hầu Đức Thánh. Từ ba bốn tháng trước ngày lễ hội các vị trong Ban Tổ chức đã phải chọn người để vào việc lễ. Việc lựa chọn này thật công phu và rất kỹ càng. Bốn thanh niên được chọn vào đội múa bồng đều là những chàng trai chưa vợ, mặt mũi khôi ngô, tuấn tú. Khổ người cao dong dỏng mà đều phải là con nhà tử tế, bản thân không tì vết gì mới được chấm chọn. Bởi vậy, được cử vào việc lễ, nhất là được các cụ tuyển chọn vào đội múa bồng là điều rất hãnh diện của con dân Triều Khúc. Bốn thanh niên sau đó được các nghệ nhân lớp trước truyền dạy từng bước chân, từng động tác của điệu múa bồng. Họ phải khổ luyện hàng mấy tháng trời, khi nào thật thuần thục mới được sửa lễ để chuẩn bị vào múa hầu Đức Thành Hoàng. | 
| | Múa bồng ở Triều Khúc. Ảnh: Thủy Nguyên |
Thường khi trình diễn, chỉ có hai người được múa, bốn người thành hai cặp để thay phiên nhau. Đến lúc cao trào của buổi lễ thì cả bốn người mới cùng vào múa để tạo thành một bầu không khí vừa rộn ràng, náo nhiệt lại vừa linh thiêng, huyền bí. Người múa bồng đầu đội khăn gỗ, chít ra ngoài chiếc khăn mỏ quạ màu đỏ tươi, mặc quần áo trắng, cổ quàng tấm lụa xanh hình lá sen thêu hoa lá cách điệu. Chiếc váy nhiễu màu đen chùng tới mắt cá chân, lại được choàng thêm những dải màu ngũ sắc, thắt ngang lưng bằng một tấm lụa dài màu xanh lục. Những dải lụa màu rực rỡ này khi vũ công xoay người, sẽ tạo thành những vòng tròn kỷ ảo và biến hóa gây cho ta một hiệu ứng thị giác vừa đẹp mắt lại vừa thần bí. Chiếc trống bồng sơn màu đỏ dài chừng 60 cm, đường kính khoảng 15cm, được các vũ công đeo chặt trước bụng bằng một dải lụa đỏ thắt bỏ múi ra phía sau lưng. Dàn nhạc múa bồng có bốn ông đánh trống nhỏ. Họ phải đeo ngừa trống trước bụng, có dây đeo quàng ra sau gáy. Những chiếc trống này gọi là trống bàn. Tang trống sơn màu đỏ, cao chừng 15 cm, đường kính 40 cm. Các ông này mặc áo trắng, quần trắng, đầu đội khăn gỗ và khoác ra ngoài chiếc áo tấc màu đỏ dài tới gối thêu kim tuyến.
Tiết tấu của điệu múa bồng mạnh và hơi nhanh. Các vũ công phải nghe theo nhịp chỉ huy của thanh la, trống khẩu và trống con để lúc co tay, lúc gập gối trước khi vào điệu quay tròn. Điệu múa bồng đến giờ vẫn không xác định được chính xác là có từ bao giờ nhưng theo một số vị cao niên và một số vị túc nho của làng Triều Khúc, vào thế kỷ thứ 8, Đức vua Phùng Hưng Bố Cái Đại Vương đã đóng quân tại làng Triều Khúc. Để khích lệ tinh thần ba quân, tướng sĩ và cũng là nhu cầu giải trí cho nghĩa quân trước khi lâm trận, Đức vua đã cho binh lính giả trang làm gái và đeo trống múa bồng. Người giữ lửa cho điệu múa bồng Làng Triều Khúc thuộc xã Tân Triều, huyện Thanh Trì, Hà Nội, là một trong số ít những địa phương còn lưu giữ nguyên vẹn được đầy đủ loại hình nghệ thuật múa bồng độc đáo. Ông Triệu Đình Hồng, nghệ nhân múa bồng ở Triều Khúc cho biết: “Chỉ có Triều Khúc mới giữ nguyên được cái thần sắc, hồn cốt của điệu múa bồng. Con gái bao giờ cũng múa tốt hơn đàn ông. Nhìn họ múa rất dẻo, rất lẳng lơ, tuy nhiên do quan niệm ngày xưa phụ nữ không được vào nơi thờ cúng thần linh nên phải để nam đóng giả nữ. Những người nam được chọn múa phải là trai chưa vợ, khuôn mặt khôi ngô tuấn tú và có tài nhảy múa”. Ông Hồng tự hào khoe ông và các “nghệ sĩ” Triều Khúc đã giới thiệu điệu múa của mình tại nhiều ngày lễ quan trọng của Thủ đô, như: Lễ hội văn hóa chào mừng Hội nghị APEC; Lễ kỷ niệm 20 năm ngày Giải phóng miền Nam; Lễ hội văn hóa các vùng miền trên cả nước; Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội... Múa Bồng đã tồn tại từ bao đời nay, thế nhưng có lẽ chẳng có ai lại dành nhiều tâm huyết cho điệu múa này như ông Hồng. Từ năm lên 7 tuổi, ông Hồng đã theo cụ Bùi Văn Tốt, người hiểu sâu nhất về múa Bồng thời bấy giờ để học việc. Cũng từ đó, điệu múa này đã theo ông như một duyên nợ. Và đến bây giờ, để hỏi một người nào am hiểu và múa đẹp nhất điệu múa Bồng người dân ở đây đều chỉ ngay đến ông. Hiện tại, ông Triệu Đình Hồng là người trực tiếp đứng lớp dạy điệu múa bồng cho lớp kế cận. Đến giờ ông đã có thâm niên trên 40 năm làm thầy dạy múa không công. Tám khóa đào tạo (mỗi khóa 2 người) được ông truyền dạy và có thể múa thành thục. Đến nay, đội múa bồng của làng có tất cả 18 người, trong đó, người trẻ nhất là 21 và người cao tuổi nhất là 67. Ông Hồng mừng ra mặt khi thấy rằng thế hệ trẻ của làng Triều Khúc cũng đã hiểu được những tinh hoa truyền thống để tiếp bước cha ông giữ gìn loại hình múa độc đáo này. Nhưng niềm vui cũng chỉ dừng lại ở đó thôi vì bao năm trong nghề là bấy nhiêu năm ông Hồng luôn trăn trở vì còn chưa có nhiều người biết đến loại hình nghệ thuật truyền thống này. Sắp bước sang tuổi 70, chân đã chậm, mắt đã mờ, ông Hồng luôn canh cánh trong lòng một niềm trăn trở là làm sao tìm được người kế tục xứng đáng. Thanh niên làng Triều Khúc tham gia múa bồng không ít. Thế nhưng, không phải ai cũng một lòng thủy chung với điệu múa bồng như ông Hồng. |