Tuy nhiên, cái đáng chú ý là nhiều mặt hàng cũng rục rịch tăng giá vào tháng 3 cùng với việc điều chỉnh tỷ giá sẽ khiến cho việc kiềm chế lạm phát ở mức 7% càng trở nên khó khả thi.
Sau khi xăng dầu tăng giá, cước taxi đã được điều chỉnh tăng thêm 500đ. Ai cũng biết giá xăng dầu tác động đến giá của nhiều loại hàng hóa dịch vụ mà xăng dầu là yếu tố đầu vào quan trọng: ngành vận tải, thủy sản. Rồi việc tăng giá điện thêm 6,8% được công bố cũng tác động đến hầu hết các ngành sản xuất chế biến hàng tiêu dùng khác. Sau điện là nước và than. Giá những loại nhiên liệu, nguyên liệu này sẽ được tính vào giá thành nhiều sản phẩm khác như thép, xi măng, hóa chất...
Từ tháng 3, giá vé máy bay cũng tăng theo giá xăng dầu. Trong khi đó, giá sữa đã tăng ngay từ trong tháng 2. Một hộp sữa Ensua của hãng Abbot trước tết giá 185.000 đ/hộp loại 450g thì sau tết là 201.000đ. Hầu hết các loại sữa tăng từ 6-8%. Thuốc tây, một mặt hàng thiết yếu khác cũng tăng. Ông Nguyễn Tiến Thỏa – Cục trưởng Cục Quản lý giá Bộ Tài chính cho biết: Nhiều hãng dược đòi tăng giá 15% nhưng chúng tôi chỉ cho tăng 10% (!).
Tất nhiên chuyện giá thuốc hay giá sữa tăng không liên quan lắm tới chuyện tăng giá xăng, gia điện nhưng lại liên quan hay nói đúng hơn là hệ quả của việc điều chỉnh tỷ giá giữa VNĐ và USD theo hướng tăng giá USD. Việc điều chỉnh tỷ giá này theo lý giải sẽ hạn chế được nhập khẩu. Nhưng đấy là với những thứ hàng hóa mà Việt Nam có thể tự làm được. Chứ còn với những thứ Việt Nam chưa làm được hoặc chưa làm được nhiều còn phải nhập thì tăng tỷ giá sẽ làm tăng giá.
Trên thị trường, các hàng hóa được mua bán, trao đổi theo những tỷ lệ và giá cả nhất định. Mối quan hệ trao đổi mua bán ấy giữ theo tỷ lệ giá cả ổn định người ta gọi là mặt bằng giá. Nếu những sản phẩm chủ chốt có sự thay đổi về giá, về tỷ lệ trao đổi sẽ khiến các mối quan hệ mua bán trao đổi ấy biến động và tạo nên mặt bằng mới về giá, tỷ lệ. Cho nên khi những mặt hàng quan trọng, chủ chốt thay đổi giá và tỷ lệ trao đổi sẽ khó bắt các mặt hàng khác giữ nguyên giá. Khi xăng, điện tăng giá khiến cho giá cước vận tải, giá thành sản phẩm khác tăng nếu không có sự kiểm soát thị trường chặt chẽ thì giá cước vận tải lợi dụng giá xăng tăng để tăng theo không. Nếu cước vận tải tăng cũng khó mà nói rằng giá rau chở từ vùng sản xuất về nơi tiêu thụ không được lợi dụng để tăng giá theo. Rõ ràng việc hình thành một mặt bằng giá mới là khó tránh.
Ngoài yếu tố tỷ giá và giá xăng, điện tăng còn một yếu tố tác động đến chỉ số giá, đó là lãi suất ngân hàng. Sau khi giữ lãi suất cơ bản 8%/năm ngân hàng Nhà nước đã ban hành thông tư về cho vay theo lãi suất thỏa thuận của các tổ chức tín dụng mà theo nhiều chuyên gia đây thực chất là cho phép các ngân hàng thương mại tăng lãi suất cho vay. Như thế các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh sẽ phải vay với lãi suất cao hơn và chi phí này sẽ tính vào giá thành sản phẩm. Với lãi suất cơ bản 8%/năm lãi suất trần sẽ khoảng 12% và như thế lãi suất thỏa thuận cho vay sẽ là 15% như đã từng xảy ra vào đầu năm 2008 mà chỉ số lạm phát lên tới 22%. Có thể nói, với chỉ số giá quý 1 đã chiếm quá nửa chỉ tiêu cả năm, với tình hình lãi suất thỏa thuận cao như hiện nay bóng đen lạm phát đang ngấp nghé bầu trời xuân 2010.
Cũng có ý kiến cho rằng năm ngoái tháng 3 giá điện cũng được điều chỉnh mà CPI vẫn thấp, có tăng đâu. Nói vậy là chưa thấy tình thế mỗi năm mỗi khác. Năm ngoái xu thế kinh tế Việt Nam và thế giới là giảm phát, lúc ấy tăng giá điện, giá xăng là nhằm kéo CPI lên. Năm nay, kinh tế thế giới đã vượt qua đáy khủng hoảng đang từng bước hồi phục, kinh tế nước nhà thì đang từ hồi phục vượt lên tăng trưởng giá hàng hóa tăng vọt, nguy cơ lạm phát vẫn rình rập. Tăng giá những mặt hàng thiết yếu lại là đầu vào của quá trình tạo ra sản phẩm khác rất dễ kéo theo nhiều hệ lụy không mong muốn. Đó là chưa kể việc ăn tiêu ngày Tết đã kích thích nhiều mặt hàng và dịch vụ tăng giá. Chuyện chặt chém trong tháng lễ hội sau tết ở dịch vụ ăn uống, dịch vụ trông xe đang gây bức xúc cho xã hội.
Đã đến lúc phải bàn tính thật thấu đáp việc ngăn chặn lạo phát chứ không chỉ cảnh báo như một hiện tượng thông thường. Có vậy mới bảo đảm sự ổn định vĩ mô và tăng trưởng bền vững.
Tô Loan