Khảo sát thị trường Việt Nam, hiện có khoảng 60 mẫu mã smartphone với giá thấp nhất là 4 triệu đồng. Tùy theo hãng mà những chiếc điện thoại này sử dụng hệ điều hành khác nhau. Nhưng phổ biến có: Symbian, Windows Mobile, Android, RIM, Mac OS… Trong đó, hệ điều hành độc quyền là Mac OS dành cho iPhone của Apple, RIM của BlackBerry, gần đây Samsung có hệ điều hành riêng Bada được xây dựng trên mã nguồn mở. Còn những hệ điều hành khác, tính “độc quyền” chỉ mang yếu tố tương đối như Symbian được Nokia, Sony Ericsson sử dụng. Motorola, HTC, Samsung, LG… trước đây sử dụng Windows Mobile nay có thêm những mẫu mã chạy Android.
Có hệ điều hành, những chiếc smartphone mới có “năng lực” tương thích với những ứng dụng. Đây chính là điểm khác biệt quan trọng giữa smartphone với các dòng điện thoại thông thường.
Ông Nguyễn Phú Trọng, phụ trách hệ thống bảo hành của Sony Ericsson Việt Nam nhận xét: “Trong những hệ điều hành chạy trên smartphone hiện nay, theo cá nhân, Android là hệ điều hành thân thiện, dễ sử dụng. Windows Mobile khá phức tạp. Còn Symbian là hệ điều hành phổ biến nhưng có nhiều nhược điểm nhất”.
Symbian đang chiếm thị phần lớn. Vì phổ biến nên Symbian còn nhiều nhược điểm như: tính bảo mật kém, tương thích với các ứng dụng “tự do” thấp. Từ bản Symbian OS 9.0, hệ điều hành này có nhiều tiến bộ tuy nhiên, giới hacker vẫn sẵn sàng những công cụ “hack” để cài nhiều phần mềm, game lậu. Đầu năm 2010, Symbian chính thức tuyên bố “mở cửa” để trở thành mã nguồn mở, trong đó trọng tâm là thiết kế những ứng dụng cao cấp dành cho các kiểu có màn hình cảm ứng.
Windows Mobile có sẵn Word, Exel, PowerPoint, Internet Explorer… nhưng vì thói kiêu hãnh là “phiên bản” của Windows đã làm hệ điều hành này tụt hậu so với Android, Mac OS. Những chiếc smartphone chạy phiên bản Windows Mobile 6.5 nhưng giao diện vẫn không khác gì phiên bản 6.0. Ngoài ra, Windows Mobile hiện nay còn kém hỗ trợ cảm ứng đa điểm, kho phần mềm ít, tính tương thích và tốc độ thực thi chương trình chậm.
Về lý thuyết, Bada hỗ trợ đa nhiệm, các mạng xã hội, kết nối thiết bị, quản lý nội dung... Để hỗ trợ ứng dụng trên nền Bada phát triển, Samsung đã cung cấp công cụ lập trình (SDK), giao diện giả lập (API), chương trình tìm lỗi (Debugger) và các mẫu lập trình (Sample Code) để nhiều đối tượng tham gia.
MeeGo là hệ điều hành hợp tác giữa Intel và Nokia dựa trên nguồn mở Linux để tối ưu ứng dụng, kết nối internet, đồ họa… trên smartphone, thiết bị số cầm tay, netbook... Nhưng đây là dự án của tương lai. Dự án này có tương lai khi Intel và Nokia hợp tác phát triển.
Về lý thuyết, Bada hỗ trợ đa nhiệm, các mạng xã hội, kết nối thiết bị, quản lý nội dung... Để hỗ trợ ứng dụng trên nền Bada phát triển, Samsung đã cung cấp công cụ lập trình (SDK), giao diện giả lập (API), chương trình tìm lỗi (Debugger) và các mẫu lập trình (Sample Code) để nhiều đối tượng tham gia.
MeeGo là hệ điều hành hợp tác giữa Intel và Nokia dựa trên nguồn mở Linux để tối ưu ứng dụng, kết nối internet, đồ họa… trên smartphone, thiết bị số cầm tay, netbook... Nhưng đây là dự án của tương lai. Dự án này có tương lai khi Intel và Nokia hợp tác phát triển.
Với Mac OS, Apple đã sáng tạo kiểu giao diện mới với thiết kế to, danh sách các công cụ trực quan, dễ dàng tìm kiếm. Thế mạnh của phần mềm này là góp mặt của Safari với tốc độ lướt web nhanh, hỗ trợ Unicode nên các trang web Việt Nam thể hiện đúng font, sắc nét. Kho phần mềm App Store cho Mac OS “mở” về số lượng cho đến chủng loại, ước tính có đến 250.000 ứng dụng trên iTunes. Tuy nhiên, Mac OS cài đặt phức tạp, đồng bộ rắc rối… và các lỗi “ngớ ngẩn”: không hỗ trợ java/flash, treo máy…
Đầu năm 2009, những hệ điều hành Symbian, RIM, Mac OS đã bị Android cạnh tranh vì những năng lực của nó. Với thời gian xuất hiện ngắn ngủi nhưng đến nay, Android đã được nhiều nhà sản xuất smartphone lớn “tin dùng”. Vì hệ điều hành này được xây dựng trên mã nguồn mở nên sẵn sàng chạy các ứng dụng do cộng đồng cung cấp. Những ứng dụng này có mặt tại Android Market với số lượng chừng 60.000. Thế mạnh của Android Market là kho phần mềm có nhiều ứng dụng miễn phí nhất so với iTunes hay Ovi Store, còn nếu tính phí cũng rẻ hơn. Mặc dù còn nhiều lỗi trong khi thao tác nhưng Android có thế mạnh về giải trí, định vị, tương tác, đồ họa…