Thưa ông, qua quá trình nghiên cứu cũng như kiểm tra tại thực địa thì Sở VHTTDL đánh giá tác động của việc xây dựng thủy điện trên địa bàn huyện Sa Pa như thế nào?
- TS Trần Hữu Sơn: Trong quá trình thực tế nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy rằng tác động của thủy điện với môi trường, cảnh quan du lịch rất dữ dội: tất cả các cảnh quan, môi trường, nhất là dòng suối và rừng bị phá hỏng hoặc bị biến dạng; cuộc sống người dân ở khu vực xây dựng thủy điện bị đảo lộn; đặc biệt khi môi trường ô nhiễm, cảnh quan du lịch bị tàn phá thì khách du lịch sẽ không đến nữa và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân - chủ nhân du lịch cộng đồng ở đây.
Xin ông cho biết khu vực nào chịu ảnh hưởng lớn nhất của việc xây dựng thủy điện?
- Hiện nay, tác động mạnh nhất của việc xây dựng thủy điện là tất cả các cảnh quan bị biến dạng, nhất là Bản Dền (xã Bản Hồ). Đây là trọng điểm của du lịch cộng đồng, cũng là điểm du lịch cộng đồng đầu tiên của cả nước được hình thành. Thế nhưng đến thời điểm này du khách không đến nữa (giảm khoảng 70 đến 90% khách du lịch). Ngoài ra, các điểm du lịch khác như thác Cá Nhảy, suối La Ve cũng bị ảnh hưởng lớn.
Thác La Ve (xã Bản Hồ, Sa Pa) là điểm du lịch nổi tiếng nhưng nay đã tan hoang
Nhưng quan trọng hơn là nơi cư trú của người dân cũng bị thay đổi. Người dân gắn với ruộng bậc thang, họ khai khẩn ven suối mà để được trở thành ruộng bậc thang hay ruộng canh tác thì phải rất kỳ công và mất rất nhiều thời gian so với nông dân ở vùng đồng bằng khai khẩn đồng ruộng. Vậy mà bây giờ người ta phải di chuyển đi nơi khác để sống. Đó là chưa kể đến văn hóa bản địa cũng bị biến dạng nghiêm trọng. Ruộng bậc thang không còn nữa và những tập tục cũng sẽ phải thay đổi.
Cho đến nay Sở VHTTDL đã tham mưu cho tỉnh như thế nào để đảm bảo môi trường, cảnh quan du lịch?
- Vừa qua, Sở VHTTDL đã có văn bản gửi UBND tỉnh và UBND đã có ngay văn bản đề nghị lập hội đồng xem xét các tác động của việc xây dựng các thủy điện đối với môi trường và cảnh quan du lịch để có câu trả lời cụ thể. Vừa qua chúng tôi đã tiến hành đi kiểm tra thực tế tại những khu vực có xây dựng thủy điện và khu vực có khả năng ảnh hưởng do việc xây dựng thủy điện. Dự kiến trong tuần này sẽ hoàn thành để trình UBND tỉnh xem xét để có hướng giải quyết thích hợp.
Ngoài ra, chúng tôi cũng đề nghị nếu xét duyệt xây dựng thủy điện thì nên gửi cho ngành VHTTDL xem xét dưới góc độ dự án đó có ảnh hưởng tới môi trường du lịch không, vì trước đây cũng có gửi nhưng chỉ đề nghị xem xét xem có ảnh hưởng đến di tích nào không, nhưng ở Sa Pa thì vấn đề ảnh hưởng đến du lịch làm người dân rất bức xúc.
Theo ông, việc xây dựng và phát triển thủy điện ở Sa Pa nên như thế nào để vừa đảm bảo được lợi ích kinh tế vừa không ảnh hưởng đến phát triển du lịch?
- Về vấn đề này, theo quan điểm của tôi là phát triển thủy điện là rất cần thiết nhưng phải lựa chọn. Ở Sa Pa thì cả nước ta chỉ có một điểm du lịch Sa Pa nổi tiếng, còn làm thủy điện thì khắp nơi có thể làm được, vì vậy hãy làm thủy điện ở những nơi khác.
Việc đầu tư thủy điện thì chúng ta phải đánh giá Sa Pa là trọng điểm của điểm, tuyến du lịch thì nên dừng lại và không nên phát triển thủy điện một cách ồ ạt. Và nếu tác hại của thủy điện rất lớn thì phải dừng lại. Những nơi đã làm rồi nếu vì lý do nào đó không dừng lại được thì phải hạn chế ngay các tác hại của thủy điện, trong đó phải tính cách khắc phục như thế nào.
Tất nhiên là công tác khắc phục các tác hại đó không phải một sớm một chiều có thể làm được nhưng cũng phải sớm làm việc đó. Nếu vẫn cho tiếp tục xây dựng các dự án trên địa bàn huyện Sa Pa một cách ồ ạt như hiện nay thì rất nguy hiểm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến quần thể du lịch Sa Pa.
Tạ Đình Dũng
thực hiện
