Đốt cả nhà bác họ
Nếu như trong dòng tộc Nguyễn Đình ai ai cũng ngưỡng mộ cụ Nguyễn Đình Lập (bố Tú Xuất) và Tú Xuất thì ông Quản Đoàn lại không giành được sự ái mộ đó.
Vẫn biết, Quản Đoàn là người ngang ngược và ở thời điểm đó có người vẫn xem là anh hùng nhưng người trong họ tộc thì không bởi dù sao ông cũng mang tiếng là "tướng cướp", là "anh hùng nhất khoảnh".
Quản Đoàn lúc đó căm giận chính quyền đương đại nhưng những việc làm của ông nhiều khi cũng quá đà và gây khiếp đảm cho không ít người.
Nhà Quản Đoàn ngày đó có người bác họ làm Chánh tổng. Với những việc làm có phần quá quắt của ông cháu nên vị Chánh tổng lên tiếng khuyên can.
Chẳng những Quản Đoàn không nghe mà ngay sau đó còn cho quân đến thiêu rụi nhà bác. Ngọn lửa cháy ròng mấy ngày khiến cho người dân tổng Phương Trung lúc đó (xã Phương Trung ngày nay) được một phen kinh hoảng.
Ngôi nhà bị đốt chính là nhà ông Nguyễn Đình Là, cháu cụ Quản Đoàn ngày nay đang sinh sống (thôn Tân Tiến, xã Phương Trung). Nhắc đến vết thương lòng đó, ông Là, ông Hảo đều không giấu được nỗi buồn. Cũng khó khỏi ngẫm nghĩ, bởi bên cạnh ngôi nhà bị đốt là nhà thờ họ Nguyễn Đình do bố Tú Xuất xây nên cho đến bây giờ.
Lâm nạn
Chuyện kể rằng, xưa Quản Đoàn thường ngồi trên lưng ngựa thăm thú quanh làng. Ngựa ông đi đến đâu mà đuôi vẫy vướng phải cổng hay tường rào nhà nào thì bất kể chủ nhân nhà đó là ai ông cũng cho quân san phẳng.
Tiếng tăm lừng lẫy, uy phong một vùng, quan quân phong kiến đã có lúc cũng phải rạp mình dưới chân ông. Thế nhưng, uy danh một thuở, cuối cùng Quản Đoàn cũng bị chính quyền đương đại bắt. Ông bị xử chém bêu đầu khắp nơi. May mắn, một người dân trong làng đã ăn cắp được đầu mang về cho họ Nguyễn Đình để chôn cất.
Sau vụ Quản Đoàn bị chém đầu, người trong họ tộc rất sợ hãi và chẳng ai dám nhắc đến. Tú Xuất đã bị căm ghét nay đến Quản Đoàn bị bêu đầu. Người trong họ lo lắng đến mức không ai còn dám nhắc đến tên hai người này nữa. Ông Hảo phỏng đoán rằng: Khi ấy, Tú Xuất đang ở Hà Nội nhưng với việc cháu mình bị chém đầu, các phong trào đấu tranh yếu ớt nên cụ biệt tăm không dám về làng và mất tin tức từ đó.
Có lẽ vì thế mà sau đó, không ai dám nhắc đến tên Tú Xuất nữa. Các tài liệu, gia phả ghi chép về con người tài ba này lại càng không có. Ông Quản Đoàn có vợ và hai con, hai con của ông sau này đều là những ông đồ. Thế nhưng, những tư liệu về bố mình cả hai con ông cũng chẳng dám chép lại. Ngày đó tội chém đầu, chết không toàn thây là chuyện quá lớn và không hề bình thường.
Lần trước khi chúng tôi về tìm hiểu về cuộc đời cụ Tú Xuất, những người như ông Hảo, ông Là vẫn giấu biệt. Các bậc cao niên này không muốn nhắc lại chuyện cũ.
Bởi, Quản Đoàn đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến dòng họ trong một giai đoạn dài. Tuy nhiên, có kể chuyện này ra thì mới lý giải được vì sao Tú Xuất lại mất tích và có rất ít tư liệu nói về ông. Cũng chính vì người cháu ngỗ ngược này mà cụ Tú Xuất bị ảnh hưởng tới danh tiếng.
Nguyễn Tiến Dũng