(Toquoc) - Đồng USD đang suy yếu, thông tin về việc các nước tìm cách "hất cẳng" USD ngày càng rộ lên nhưng để tìm được đồng tiền thay thế tờ bạc xanh là chuyện quá xa vời.
Tuần trước, tỷ giá đồng USD so với các đơn vị tiền tệ khác rơi xuống mức thấp nhất trong vòng 14 tháng qua. Tính từ khi Tổng thống Obama lên nhậm chức, đồng USD so với giỏ tiền tệ đã giảm mất 11,9%. Hôm 11/10, tỷ giá đồng USD so với đồng Yên Nhật là 88,48, mức thấp nhất kể từ tháng 12 năm ngoái. Hiện tại, vẫn chưa có dấu hiệu nào cho thấy, đồng USD suy giảm không ngừng đang gióng hồi chuông cảnh báo cho chính phủ Mỹ. Mặc dù chính quyền Obama công khai kiến nghị phản đối đồng USD yếu, nhưng họ dường như sẵn sàng yên lặng chấp nhận tình cảnh này. Trong khi đó, thông tin về việc các nước tìm cách “hất cẳng” USD ngày càng rộ lên.
Tại sao Mỹ muốn đồng USD yếu
Hiện tại mà nói, đồng USD yếu có thể khiến cho hàng hóa Mỹ tại nước ngoài càng rẻ hơn, từ đó vực dậy ngành xuất khẩu Mỹ. Trong tình cảnh kinh tế Mỹ yếu ớt, đây lại là một tình thế có lợi. Hàng hóa Mỹ rẻ hơn tại nước ngoài có thể sẽ có lợi cho việc tái cân bằng kinh tế toàn cầu mà họ đang tìm kiếm lâu nay, tức là Mỹ sẽ tăng cường xuất khẩu, còn các nước khác như Trung Quốc sẽ tăng cường nhập khẩu. Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ Geithner, tái cân bằng kinh tế toàn cầu là một quá trình có lợi và cần thiết.
Mặc dù, lời tuyên bố này có vẻ như mâu thuẫn với lập trường liên quan đến đồng USD mạnh của các quan chức chính phủ Mỹ, nhưng Tổng thống Obama và các quan chức khác đều cho rằng, Mỹ cần giảm phụ thuộc vào tiêu dùng nội địa. Mặc dù họ không thể nói điều này có nghĩa là đồng USD yếu, nhưng nhiều thương nhân và nhà kinh tế đều coi đồng USD yếu là điều kiện để tái cân bằng kinh tế. Đây cũng là một trong những nguyên nhân tại sao rất ít người tin cách nói đồng USD mạnh.
Cùng lúc đó, lãi suất cho vay của Bộ Tài chính Mỹ vẫn duy trì ổn định. Điều này cho thấy, quan chức chính phủ Obama một mặt tuyên bố ủng hộ đồng USD mạnh, nhưng lại khoanh tay đứng nhìn sự trượt giảm của đồng USD.
Đi tìm đồng tiền thay thế USD
Giữa lúc đồng USD suy yếu, ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng thời đại độc tôn trong thanh toán và dự trữ của tờ bạc xanh đã kết thúc, thế giới đang tìm kiếm một đồng tiền khác thay thế.
Hôm 6/10, Liên hợp quốc đã lên tiếng kêu gọi một loại tiền tệ dự trữ toàn cầu mới để chấm dứt uy thế của đồng đô la đã từng cho phép Mỹ có đặc quyền tạo nên mức thâm hụt thương mại rất lớn.
Trước đó, một thông tin khiến dư luận hết sức quan tâm. Đó là việc tờ Independent của Anh tiết lộ thông tin các nước Arab Vùng Vịnh đang cùng với Trung Quốc, Nga và Pháp lên kế hoạch chấm dứt hoạt động giao dịch dầu lửa bằng đồng USD.
Theo kế hoạch này, đồng tiền thay thế cho USD trong việc mua bán vàng đen sẽ là một rổ tiền tệ bao gồm đồng yên, nhân dân tệ, euro, vàng, và một đồng tiền chung mới dự kiến sẽ được thiết lập dành cho các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (gồm Saudi Arabia, Abu Dhabi, Kuwait và Qatar). Những cuộc gặp bí mật giữa các Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng trung ương quốc gia tham gia vào kế hoạch này đã được tổ chức tại Nga, Trung Quốc, Nhật Bản và Brazil. Nếu được thực thi, kế hoạch đồng nghĩa với việc dầu lửa sẽ không còn được định giá bằng USD nữa. Kế hoạch này của Vùng Vịnh và các quốc gia đối tác trên có thể là một trong những lý do khiến giá vàng có sự gia tăng đột biến trong thời gian qua, đồng thời là điềm báo cho những thay đổi lớn sẽ diễn ra trên thị trường USD trong những năm tới.
Tuy nhiên, ngay sau đó, một loạt quốc gia liên quan đến bài báo trên tờ Independent đồng loạt phủ nhận.
Phát biểu bên lề cuộc họp của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đang diễn ra ở Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, các quan chức hàng đầu của Saudi Arabia và Nga cho biết, họ không hề tham gia vào những cuộc đàm phán như vậy.
Thống đốc Ngân hàng Trung ương Saudi Arabia Muhammad al-Jasser khẳng định: “Thông tin đó hoàn toàn không chính xác”. Thứ trưởng Bộ Tài chính Nga Dmitry Pankin cũng tuyên bố: “Chúng tôi không hề đàm phán về vấn đề này”.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Algeria - nước xuất khẩu dầu lửa hàng đầu của châu Phi - ông Karim Djoudi, phát biểu: “Các nước sản xuất dầu cần ổn định nguồn thu nhập của mình. Nhưng tôi không nhận thấy sự cần thiết phải sử dụng một đồng tiền khác trong giao dịch dầu lửa.” Ông Djoudi nói thêm: “Tuy nhiên, chúng tôi đang ở trong các cuộc họp của IMF, nơi tất cả mọi loại chủ để đều có thể được đưa ra bàn thảo”.
Bài báo trên tờ Independent đã không nêu rõ việc thay thế này sẽ diễn ra như thế nào, và giới quan sát nghi ngờ sự thay thế này, nếu có, có thể diễn ra trong thời gian gần.
Theo chuyên gia phân tích thị trường năng lượng Victor Shum thuộc công ty tư vấn Purvin & Gertz Consultancy ở Singapore: “Việc chuyển từ USD sang một đồng tiền đơn lẻ khác cho giao dịch dầu đã là một chuyện không dễ chứ chưa nói gì tới một rổ tiền tệ. Nếu đồng USD bị thay thế trên thị trường dầu thì đó chắc phải là một đồng tiền khác chứ không phải là một rổ tiền tệ. Nhưng điều đó còn lâu mới xảy ra”.
Nguồn tin từ các hãng lọc dầu ở Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc đều cho biết, hiện vẫn chưa có nhà cung cấp dầu nào đề cập với họ chuyện thay thế đồng tiền thanh toán trong các hợp đồng mua bán dầu.
Đồng Nhân dân tệ thì sao?
Vai trò đồng Nhân dân tệ (NDT) đang được đề cập nhiều hơn khi kinh tế Trung QUốc thể hiện sức mạnh đáng nể trong bối cảnh khủng hoảng toàn cầu và mô hình tài chính Mỹ - châu Âu đánh mất lòng tìn của cộng đồng quốc tế.
Tuy nhiên, các chuyên gia đều cho rằng, để giành được vị trí quốc tế, đồng tiền đó cần phải có nhu cầu mạnh mẽ từ các nhà giao dịch thương mại thế giới, các nhà đầu tư và các ngân hàng trung ương, coi nó là công cụ trung gian giao dịch thanh toán thương mại với nước ngoài, là đơn vị trả giá chủ đạo trong ngành tài chính quốc tế. Theo các chuyên gia kinh tế, có ba “trụ cột” để hỗ trợ quốc tế hóa một đơn vị tiền tệ: Một là, quy mô kinh tế và kim ngạch thương mai của nước này; Hai là độ rộng, độ sâu và tính thanh khoản của thị trường vốn nước này; Ba là tính ổn định và khả năng trao đổi của đơn vị tiền tệ này.
Trung Quốc mặc dù đã vượt qua Đức về chỉ số GDP trở thành nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới, nhưng GDP của nước này chưa chắc đã mang ý nghĩa là quốc gia này đã giàu có hay kinh tế vững mạnh. Bình quân thu nhập cá nhân vẫn thấp hơn rất nhiều so với các nền kinh tế lớn khác.
Hơn nữa, mặc dù tăng trưởng kinh tế Trung Quốc mang đến những dự đoán lạc quan trong tương lai, nhưng kinh tế của nước này vẫn bị lo sợ về sự mất cân bằng và nguy cơ rủi ro trung hạn cao. Trong đó, sự phát triển từ từ của bất kỳ một hay nhiều vấn đề đều có thể khiến sự tăng lên của nền kinh tế Trung Quốc rơi vào tình trạng lỡ đà mất phanh, và đồng NDT sẽ bị đẩy vào con đường biến động rất mạnh.
Ngoài sức mạnh kinh tế, quốc gia sở hữu tiền tệ quốc tế còn cần phải mở cửa và phải có nơi giao dịch tiên tiến, cung cấp cho các nhà giao dịch nước ngoài nhiều sản phẩm tài chính kinh doanh các loại tiền tệ. Đồng thời nước này cũng phải thi hành giám sát bảo vệ nền kinh tế vĩ mô, nhằm hạ thấp rủi ro liên quan đến biến động tiền tệ và tỷ giá hối đoái ở mức nhỏ nhất.
So sánh thị trường vốn của các nước phát triển khác, thị trường vốn của Trung Quốc vẫn ở giai đoạn sơ khai, hơn nữa muốn phát triển sẽ mất khoảng 10 – 20 năm nữa.
Ngoài ra, do sự giám sát đã hạn chế sự bơm vốn vào thị trường vốn trong nước. Sự trao đổi giữa Trung Quốc với thị trường nước ngoài và mức độ mở cửa với thế giới vẫn rất hạn chế. Các nhân tố như hiệu quả thấp, chi phí giao dịch cao, cơ cấu quản lý giám sát yếu ớt cũng trở thành trở ngại cho việc thị trường vốn Trung Quốc hội nhập vào hệ thống tài chính quốc tế.
Mặc dù đồng NDT không biến động mạnh mẽ, nhưng nó lại thiếu điều kiện tiên quyết quan trọng nhất để trở thành tiền tệ quốc tế. Đó chính là “tính có thể trao đổi hoàn toàn tự do”. Mặc dù trong năm 1994, đồng NDT trong lĩnh vực thanh toán thương mại và đầu tư trực tiếp nước ngoài đã có thể trao đổi, nhưng cho đến nay, nó vẫn không thể tiến hành trao đổi thương mại toàn bộ vốn có giá trị ở mức độ rất lớn.
Vì thế, trong mấy năm tới, đồng NDT có cơ hội phát triển thành tiền tệ khu vực, nhưng trước mắt, Trung Quốc vẫn không đủ điều kiện để thách thức địa vị bá chủ của đồng USD./.
Võ Vân