>>> Để các sàn giao dịch hàng hóa hoạt động hiệu quả và bền vững?(Kỳ 1)
CôngThương - “Sàn đấu giá” khác sàn giao dịch hàng hóa như thế nào?
Những đơn vị được phép thành lập sàn đấu giá cũng lấy việc cung cấp các dịch vụ (như nhà lạnh) cho sàn là chính và thu phí chứ không trực tiếp kinh doanh tại đây để bảo đảm được 4 nguyên tắc như đã nói.
Ưu điểm nổi bật của sàn đấu giá nông sản là mua bán nhanh chóng theo từng lô hàng với khối lượng lớn. Do đấu giá công khai nên giá cả phản ảnh đúng quan hệ cung cầu và công bằng cho mọi người (tránh tình trạng người bán bị người mua ép giá hay người mua cũng bị người bán nâng giá như giao dịch trên thị trường tự do). Các phiên đấu giá thường bắt đầu rất sớm từ 3 giờ sáng đến 6 giờ hàng ngày để bảo đảm cung cấp thực phẩm còn tươi đến các chợ bán lẻ. Ngoài ra sàn đấu giá còn là 1 khâu rất quan trọng trong mạng lưới phân phối hàng nông sản vì tại đây sẽ tiết kiệm được nhiều chi phí giao dịch, lưu thông vì khâu vận tải, kho tàng sẽ được sử dụng hợp lý cho cả nguồn hàng đến và nguồn hàng đi…
Tuy nhiên do đặc thù của sàn đấu giá là bán buôn nên chỉ có những người sản xuất có khối lượng hàng hóa tương đối lớn như các trang trại hay các hợp tác xã nông nghiệp, các doanh nghiệp kinh doanh nông sản mới tham gia, còn những hộ nông dân cá thể hàng hóa nhỏ lẻ có thể thông qua tổ chức Hợp tác xã, Hội nông dân để bán tại sàn hay bán trực tiếp tại các chợ bán lẻ ở địa phương hoặc bán qua tư thương để họ gom hàng. Tham gia tại sàn đấu giá là các doanh nghiệp muốn mua sỉ để chế biến hay xuất khẩu; các hộ tiêu thụ lớn như nhà hàng, khách sạn; các thương lái muốn mua buôn tại sàn để cung cấp bán lẻ cho những nơi không có sàn… Như vậy sàn đấu giá ra đời đều mang lại lợi ích cho mọi thành phần tham gia.
Để bảo đảm hoạt động của sàn được thông suốt các sàn đấu giá thường ký hợp đồng với các nhà cung cấp và các nhà tiêu thụ và có quy chế xử phạt rất minh bạch vì tại đây có thể xẩy ra những hành vi không lành mạnh như người cung cấp cố ý ém hàng hoặc người mua thông đồng với nhau hay thông đồng với nhà sàn để dìm giá làm cho cuộc đấu giá bị thất bại…
HTML clipboard Chẳng hạn như sàn giao dịch nông sản Đại Liên (Trung Quốc) thành lập từ năm 1993, kinh doanh các mặt hàng như ngô, đậu nành, sữa đậu nành, dầu cọ, lúa mạch... hiện nay có hơn 200 thành viên tham gia, trong đó hơn 180 là thành viên môi giới và hơn 20 là thành viên kinh doanh. Số lượng các khách hàng đăng ký giao dịch (bao gồm người sản xuất, thương lái, chủ vựa, nhà chế biến, nhà xuất khẩu...) là hơn 200.000 người, trong đó hơn 10.000 là các đơn vị pháp nhân và hơn 190.000 là các thể nhân. Doanh số năm 2008 của sàn Đại Liên đã vượt qua con số 30 tỷ NDT và có thị phần rải khắp trên 30 tỉnh, thành phố của Trung Quốc. Vậy những rào cản nào cần khắc phục và những đề xuất nào cần có để mang lại thành công cho sàn?
Trước hết phải tìm cách thay đổi thói quen và nhận thức của người sản xuất và các nhà đầu tư nghĩa là phải tổ chức đào tạo tập huấn trước hết cho cán bộ và nhân viên làm việc tại sàn cũng như phải tổ chức đào tạo và hướng dẫn cho người sản xuất và nhà đầu tư về phương thức kinh doanh và các quy chế của sàn để họ hiểu được những lợi ích thiết thực mà sàn mang lại cũng như các chính sách hỗ trợ của nhà nước như vốn và tiền thuê đất…
Không nên nghĩ rằng việc hình thành “sàn giao dịch hàng hóa” hay “sàn đấu giá” là để cho người sản xuất có thể bán trực tiếp cho doanh nghiệp hay người tiêu dùng mà bỏ qua tư thương. Lý do đơn giản là nếu như hàng hóa không được sản xuất theo một tiêu chuẩn nhất định hay lượng hàng hóa manh mún thì không thể lưu thông qua sàn. Do vậy bên cạnh các “sàn giao dịch hàng hóa” và “sàn đấu giá” thì luôn luôn tồn tại thị trường truyền thống như hiện nay và chính hai thị trường này sẽ hỗ trợ nhau cùng phát triển.
Mặt khác bất cứ ai trong quá trình từ sản xuất đến lưu thông phân phối cũng đều quan tâm đến việc quản lý rủi ro về giá và tiết kiệm chi phí giao dịch như đã phân tích ở trên. Do đó nhờ đặc thù của sàn mà tất các nhà đầu tư đều tìm thấy lợi ích thiết thực để tham gia và sàn không tìm cách loại bỏ ai ra khỏi cuộc chơi.
Từ nhận thức ấy các nhà sản xuất sẽ hiểu được vì sao phải khắc phục tình trạng làm ăn manh mún nếu như muốn tham gia sàn và tâm lý e ngại không muốn bán qua sàn vì phải chấp hành quy định chung hay như doanh nghiệp muốn thu mua qua tư thương để không phải qua sàn sẽ dẩn dần được khắc phục.
Có thể nói sự không thành công của một số “sàn giao dịch hàng hóa” hay “sàn đấu giá” nông sản vừa qua chủ yếu là do người thành lập sàn không nhận thức đúng về chức năng của sàn, không hiểu rõ cơ chế hoạt động của sàn nên không thuyết phục được mọi thành phần tham gia và bên cạnh đó vô tình hay hữu ý đã vi phạm nguyên tắc cơ bản “vừa đá bóng vừa thổi còi” trong khi đó các văn bản hướng dẫn của nhà nước còn chung chung chưa thật cụ thể.
Phải khắc phục tình trạng phân tán manh mún của các sàn hiện nay như thành lập các sàn giao dịch hàng hóa có tính chất khu vực hoặc quốc gia (như sàn giao dịch gạo cho khu vực đồng bằng sông Cửu Long và cho đồng bằng sông Hồng, sàn giao dịch nông sản như chè, cao su, cà phê, hạt tiêu, hạt điều… cho khu vực TP. Hồ Chí Minh và miền Đông Nam bộ, Sàn giao dịch thép cho khu vực miền Nam hay cả nước, sàn giao dịch vàng cho khu vực các tỉnh miền Nam, miền Trung và khu vực phía Bắc…vv) với mục đích vừa tập trung được lượng hàng hóa lớn thông qua sàn, vừa có thể huy động được vốn để đầu tư vào cơ sở hạ tầng đặc biệt là hệ thống kho chứa, kho lạnh, phương tiện giao dịch và thanh toán điện tử cũng như thu hút được những chuyên gia giỏi để quản lý sàn nhằm nâng cao hiệu quả của sàn. Nếu các sàn còn phân tán nhỏ lẻ như hiện nay thì chi phí giao dịch sẽ lớn và hiệu quả sẽ thấp.
Do vậy nếu lượng giao dịch một loại sản phẩm nào đó tại sàn còn ít thì sàn có thể phối hợp với một số sản phẩm khác như sàn giao dịch gạo có thể kinh doanh cả ngô, đậu tương, cao su, trà, hạt điều…. hay sàn giao dịch thép có thể kinh doanh cả kim loại quý như đồng, chì và các hợp kim…
Bên cạnh các “sàn giao dịch hàng hóa” cũng cần tổ chức một số “sàn đấu giá” hàng nông sản tươi sống tại một số chợ đầu mối nơi tập trung các nguồn rau củ quả, thủy hải sản hay vật nuôi như ở Tiền Giang, Đồng Tháp, An giang, Phú Yên, Bình Định, Đà Nẵng… Hải Dương, Nam Định, Thái Bình… nhờ những ưu việt của loại hình này.
Phải có quy chế hoạt động minh bạch và chi tiết cho từng lĩnh vực tại sàn như quy chế kết nạp thành viên, quy chế giao nhận hàng hóa, quy chế thanh toán, quy chế kiểm soát hạn mức đầu tư… cũng như phải có chế tài đủ mạnh để điều hành hoạt động của sàn được thông suốt cũng như xử lý kịp thời các tranh chấp và các vi phạm có thể xẩy ra.
Kinh nghiệm của nhiều nước khi đưa “sàn giao dịch hàng hóa” hay “sàn đấu giá” vào hoạt động thì có đến hàng chục loại vi phạm khác nhau (chưa kể tội phạm có thể xẩy ra) dưới mọi hình thức mà sàn phải xử lý hàng ngày. Nếu không xử lý nghiêm thì không thể bảo vệ được lợi ích của người sản xuất, của nhà kinh doanh và của cả cộng đồng, làm mất lòng tin của họ và cuối cùng làm cho sàn hoạt động kém hiệu quả.
Điều không thể thiếu nữa là cần có những chuyên gia giỏi về các phương thức kinh doanh tại sàn để tư vấn cho các nhà đầu tư vì nội dung hoạt động của loại sàn này (đặc biệt sàn giao dịch hàng hóa) phức tạp hơn là sàn chứng khoán vì nó có cả sản phẩm thật là hàng hóa giao nhận và sản phẩm “ảo” là các hợp đồng lựa chọn giống như cổ phiếu hay trái phiếu trên thị trường chứng khoán.
Cuối cùng cần sửa đổi, bổ sung Nghị định 158/2006 theo thông lệ quốc tế cũng như cần có quy chế hoạt động của sàn đấu giá nông sản để tạo hành lang pháp lý minh bạch cho lĩnh vực kinh doanh này cũng như mở các trung tâm đào tạo và tư vấn để đào tạo các nhân viên đấu giá, các nhân viên môi giới tại sàn và giúp các doanh nghiệp và người sản xuất hiểu được kinh doanh qua sàn là như thế nào và lợi ích ra sao. Ngoài ra là vai trò các phương tiện truyền thông đại chúng cần tuyên truyền và tổ chức các hội thảo, diễn đàn về “sàn giao dịch hàng hóa” và “sàn đấu giá” để mọi người nắm bắt được thông tin qua đó củng cố được niềm tin cho giới doanh nghiệp và các nhà đầu tư về hình thức kinh doanh mới mẻ này.
P.V (Thực hiện)