BS. Lương Lễ Hoàng (*)
(minh họa: Khều)
Không hẹn mà gặp mới hay. Nếu theo thống kê hàng năm của các hãng bảo hiểm y tế ở Đức, phần lớn số người đến phòng khám trong tháng 6, tháng 7 lại không vì cảm cúm hay chứng bệnh gì nghiêm trọng mà do chấn thương phần mềm theo kiểu bong gân, trật khớp, bầm tím ngoài da…, thì bên mình cũng không thiếu người phải mất tiền cho thầy thuốc vì chấn thương… đầu gối!
Không hiểu chính xác tại sao! Có lẽ vì bước vào đầu mùa với nhiều cơn mưa rào bất chợt nên không thiếu người ra đường nhưng quên mang theo áo mưa. Hậu quả là họ phải quýnh quáng rồ ga vượt đèn đỏ khi trời vừa chuyển cơn dông. Một số không ít bị té xe vì leo lên lề đường tranh chỗ trú mưa. Ngay cả người đi bộ cũng không tránh được cảnh quỳ gối giữa đường dù không hề có ý vái lạy xin xỏ mà vì mặt đường trơn ướt, lầy lội. Hậu quả là tổng số người bị chấn thương đầu gối cao hơn các tháng khác vì vạn người chạy lung tung khó tránh trăm người phải… té! Chạy gì, chạy đâu cũng thế, kể cả chạy… chức!
Xin thông cảm vì nhiều khi phải dùng số liệu thống kê của nước người khi bàn về chuyện sức khỏe. Không phải vì người giỏi hơn ta mà chỉ vì bên mình do ngành y bận rộn đủ chuyện, từ huê hồng, xét nghiệm đến đấu thầu bệnh viện, nên chưa có thống kê! Cũng theo thống kê bên châu Âu, chấn thương thường gặp nhất là bong gân đầu gối!
Khỏi nói dông dài, cũng không cần phải có kiến thức chuyên khoa cấp 1, cấp 2 gì đó về cơ thể học khớp gối, ai cũng hiểu điểm nào dễ tựa xuống đất khi lỡ hụt chân. Cọ quẹt hoài bao giờ cũng dễ sứt mẻ. Đã vậy, nếu nạn nhân thuộc nhóm béo phì thì khỏi cần tả dông dài cũng hiểu khớp gối phải khổ thế nào trong cảnh trên đe dưới búa lúc ngã ngựa!
Đáng nói hơn nhiều, đúng hơn là đáng tiếc hơn nhiều, khớp gối tuy có cấu trúc tương đối vững chắc nhờ có gân bao bọc tứ phía, với hai gân phải trái bên ngoài khớp lại thêm hai gân trước sau bên trong khớp, nhưng vẫn khó tránh bong gân đến độ nhiều khi nạn nhân la làng vì tưởng gãy xương! Đáng tiếc là vì mỗi dây gân của khớp gối gánh nổi cả trăm ki lô gam như chơi nếu áp lực theo đúng chiều trọng lực từ trên xuống dưới. Bằng chứng là không ai đứng thẳng mà bị bong gân đầu gối.
Thường chỉ bị nhức xương hay tức cành hông vì ám tiễn khó phòng. Nặng lắm thì chết đứng như Từ Hải. Nhưng gân đầu gối lại dễ bị chấn thương vì tác động xoáy trôn ốc trật chìa của khớp gối. Chẳng hạn trong bóng đá, khi cầu thủ xoay người sút một cú thật mạnh trong khi chân kia lại quá chôn chặt trên mặt đất, nên tự mình hại mình. Thường gặp hơn nữa, do phải nhận những đường chuyền sửa lưng của đồng đội nên xoay nửa người chuyển hướng quá gắt trong khi đôi chân vẫn còn chạy về phía trước khiến đầu gối theo không kịp nhịp “đổi mới”!
Việc điều trị bong gân khớp gối tất nhiên phải được thầy thuốc vững tay nghề thực hiện với phác đồ điều trị cá biệt, vì không ai bong gân giống ai, dù khớp nào cũng có bấy nhiêu gân. Liệu pháp đồng thời phải toàn diện mới mong có hiệu quả tối ưu, chẳng hạn bằng cách kết hợp thuốc đặc hiệu, vật lý trị liệu hay thậm chí thao tác ngoại khoa, để bệnh nhân sớm trở lại cuộc sống bình thường. Đừng vì ham việc, ham chơi mà trao khớp gối cho ác bằng cách bó thuốc theo lời quảng cáo “hôm nay băng ngày mai hết liền”. Còn lâu mới hết, chết thì có. Chẳng những thế, nạn nhân cần được điều trị đúng bài bản để tránh trường hợp thoái hóa khớp gối không hiếm thấy ở người trước đó đã có lần bong gân. Khi đó còn khổ hơn nhiều. Do đó, đừng xem thường bong gân đầu gối.
Tốt hơn nữa là làm sao để gân cho dù có thun dãn chút đỉnh cũng được, nhưng đừng bong. Cẩn tắc vô áy náy. Cách tốt nhất để tránh bong gân, ngoài chuyện trời kêu ai nấy dạ vì tai nạn chấn thương, là đừng chơi thể thao thái quá. Lời khuyên tất nhiên phần nào không hợp lý vì tránh bong gân đầu gối làm chi khi nhiều bộ phận khác trong cơ thể đua nhau gỉ sét do sống mà không chơi! Mặt khác, tưởng là chuyện may rủi rồi chơi tới bến thì lầm.
Thầy thuốc chuyên khoa ngành y học thể thao ở Áo sau nhiều công trình nghiên cứu kéo dài hàng chục năm, qua nhiều cuộc tranh tài ở thế vận hội, đã quả quyết là việc thường xuyên sử dụng các loại men kháng viêm như papain, bromalin trong đu đủ, trái thơm, trái chanh… trong chế độ dinh dưỡng hàng ngày rất có lợi cho người ham thể dục thể thao hoặc vì công việc phải chạy loanh quanh.
Đó là nhờ những công năng của chúng như tăng cường sức chịu đựng và tính dẻo dai của gân cơ trước áp lực cơ học khi vận động; bảo vệ mặt khớp và gân khớp trước độc chất oxy hóa sản sinh trong quá trình vận động dù là vì chén cơm hay do chơi thể dục thể thao; giảm thiểu triệu chứng sưng đau, phù nề, cứng khớp trong giai đoạn bị chấn thương; cộng hưởng với các loại thuốc giảm đau cũng như hỗ trợ tác dụng của vật lý trị liệu trong quá trình chữa trị nên nạn nhân nhờ đó rút ngắn thời gian điều trị; cải thiện chức năng vận động của khớp và gia tốc tiến trình hồi phục sau khi chấn thương; thậm chí giảm thiểu xác suất bị chấn thương nhờ tác dụng thuận lợi trên khả năng phán đoán nhạy bén và phản ứng chính xác của vận động viên trong lúc thao tác.
Đu đủ, thơm, xoài, chanh, bưởi… có bao giờ thiếu ở xứ mình. Thế thì còn đợi gì nữa mà không tăng lực cho khớp qua hình thức ly nước sinh tố “tả pín lù” nhiều lần trong ngày, nếu pha với nước khoáng theo tỷ lệ 1:1 càng hay, để vừa ngon miệng, vừa bảo vệ không chỉ riêng khớp gối cho qua hết hạn “đụng chạm” của những tháng đầu mùa mưa!
__________________________________
(*) Trung tâm Điều trị oxy cao áp, TPHCM