Dấu ấn lịch sử của phong trào “Ba sẵn sàng”

QĐND - 

Dau an lich su cua phong trao “Ba san sang”

Năm tháng qua đi, nhưng thế hệ những người tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thần thánh của dân tộc còn đọng mãi trong ký ức phong trào "Ba sẵn sàng”-một trong những phong trào thi đua yêu nước in đậm dấu ấn lịch sử hào hùng của một thời chống Mỹ.

Ngược dòng lịch sử 45 năm về trước, ngày 5-8-1964, sau khi xảy ra sự kiện “Vịnh Bắc Bộ” Mỹ cho không quân và hải quân tiến hành đánh phá miền Bắc, trọng tâm là các tỉnh: Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, mở đầu cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc. Cả miền Bắc xã hội chủ nghĩa sục sôi căm phẫn trước hành động leo thang chiến tranh của Mỹ. Từ các trường học cấp 3, đại học, công xưởng, nhà máy đến các nông trường, đường phố, cơ quan, thôn, bản, tất thảy thanh niên đều thể hiện quyết tâm sẵn sàng cho cuộc quyết chiến lịch sử.

Tối 9-8-1964, gần 30 vạn thanh niên Thủ đô Hà Nội xuống đường biểu dương lực lượng lên án hành động của Mỹ mở rộng chiến tranh ra miền Bắc Việt Nam. Xuất phát từ quảng trường Nhà hát Lớn thành phố, những đại biểu hùng hậu của thanh niên công nhân, nông dân, trí thức, học sinh, xếp hàng 3 rầm rập tiến qua các đường phố: Tràng Tiền, Lê Thánh Tông, Hai Bà Trưng, Quang Trung, tới công viên Thống nhất, thể hiện lòng quyết tâm chống Mỹ xâm lược. Tại hội trường Bộ Công nghiệp nặng đã chứng kiến thời khắc lịch sử khi Ban chấp hành Thành đoàn Hà Nội kêu gọi đoàn viên và thanh niên hăng hái đi đầu trong chiến đấu, lao động, học tập thực hiện “Ba sẵn sàng”:

Sẵn sàng chiến đấu

Sẵn sàng nhập ngũ

Sẵn sàng đi bất cứ nơi nào Tổ quốc cần đến.

Phong trào “Ba sẵn sàng” từ Hà Nội-cái nôi của phong trào-đã lan tỏa nhanh đến các tỉnh, thành phố, vùng Đông Bắc Duyên Hải, Tây Bắc, Việt Bắc, các tỉnh miền Trung: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình. Trong hơn một tháng, cả miền Bắc đã có hơn 1.000.000 đoàn viên và thanh niên biểu thị lòng quyết tâm đăng ký thực hiện “Ba sẵn sàng”. Điển hình là tỉnh Sơn La vùng Tây Bắc, hưởng ứng phong trào “Ba sẵn sàng” với hơn 40.000 đoàn viên, thanh niên đăng ký tham gia, trong đó gần 20.000 đoàn viên, thanh niên đăng ký gia nhập quân đội.

Cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc của không quân và hải quân Mỹ ngày càng ác liệt, thì càng thu hút lực lượng thanh niên hăng hái tham gia tòng quân, mở đầu là đêm 2-1-1965, hơn 5 vạn thanh niên Hà Nội lại xuống đường khẳng định quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Thanh niên các xí nghiệp, nhà máy, trường học, đường phố đội ngũ chỉnh tề với khí thế “Ba sẵn sàng” hô vang các khẩu hiệu “Không có gì quý hơn độc lập tự do”, “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, rầm rập diễu qua các đường phố chính rồi tiến về Quảng trường Ba Đình. Tiếp đến là các tỉnh Hà Tây, Hà Nam, Nam Định, Thái Bình, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng liên tiếp tổ chức những cuộc hành quân rèn luyện có vũ trang trên đường phố, ngõ xóm với những tên gọi: “Tất cả cho tiền tuyến”, “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”, “Vai trăm cân, chân ngàn dặm”, “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”, chuẩn bị sẵn sàng khi Tổ quốc cần có đủ ý chí và sức khỏe trong bất kỳ hoàn cảnh và điều kiện nào đều có thể lên đường chiến đấu được ngay.

Trước hành động leo thang chiến tranh của Mỹ ngày càng thâm độc và khó lường, ngày 29-7-1965, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Chỉ thị số 105-CT/CW về việc tăng cường lãnh đạo công tác vận động thanh niên trong tình hình mới: “Vấn đề đặt ra cho các cấp ủy Đảng và các ngành là phải dựa vào đoàn thanh niên lao động với hơn một triệu đoàn viên mà tổ chức, động viên cho được 4 triệu thanh niên nam, nữ trên miền Bắc tiến lên hàng đầu trong mặt trận sản xuất, chiến đấu, học tập và xây dựng cuộc sống mới, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, tích cực bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa và góp phần vào sự nghiệp giải phóng miền Nam, tiến tới thống nhất đất nước”.

Tại lễ kỷ niệm trọng thể lần thứ 35 ngày thành lập Đoàn (26-3-1931/26-3-1966), Bác Hồ, đồng chí Lê Duẩn-Bí thư thứ nhất BCH Trung ương Đảng, đồng chí Trường Chinh-Chủ tịch Quốc hội, đồng chí Phạm Văn Đồng-Thủ tướng Chính phủ cùng nhiều đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quân đội đã đến với tuổi trẻ. Với giọng ấm áp, truyền cảm Bác Hồ nói: “Với một thế hệ thanh niên hăng hái và kiên cường, chúng ta nhất định thành công trong sự nghiệp bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc. Vì vậy Bác rất tự hào, sung sướng và thấy như mình trẻ lại, thấy tương lai của dân tộc ta vô cùng vững chắc và vẻ vang”. Đánh giá cao vai trò xung kích cách mạng của tuổi trẻ cả nước, đồng chí Lê Duẩn thay mặt Bác và Trung ương Đảng trao lá cờ cho đồng chí Vũ Quang, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn, mang dòng chữ: “Vì chủ nghĩa xã hội, vì lý tưởng cộng sản, thanh niên anh dũng tiến lên”.

Thực hiện lời dạy của Bác Hồ và chỉ thị của BCH Trung ương Đảng, đồng chí Vũ Quang thay mặt tuổi trẻ cả nước đã ra lời kêu gọi đoàn viên và thanh niên phát huy khí thế “Ba sẵn sàng” hăng hái tiến lên hàng đầu trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội, quyết đem lá cờ trăm trận trăm thắng của Đảng và Bác Hồ vĩ đại tới đích thắng lợi cuối cùng. Tại buổi lễ trang trọng này đã vang lên lời thề “Ba sẵn sàng” chống Mỹ cứu nước:

“Vì nghĩa vụ thiêng liêng chống Mỹ cứu nước.

Vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc

Vì sự nghiệp giải phóng miền Nam và thống nhất Tổ quốc

Chúng ta thề:

1. Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, dù phải đánh 5 năm, 10 năm hoặc lâu hơn nữa, dù phải hy sinh gian khổ đến mức nào, chúng ta cũng quyết chiến đấu đến thắng lợi hoàn toàn.

2. Tuyệt đối tin tưởng vào đường lối cách mạng của Đảng thực hiện lời dạy của Bác Hồ “Trung với nước, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”.

3. Kiên quyết thực hiện “Ba sẵn sàng”.

Sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu dũng cảm, sẵn sàng gia nhập các lực lượng vũ trang.

Sẵn sàng khắc phục mọi khó khăn đẩy mạnh sản xuất, công tác và học tập trong bất kỳ tình huống nào.

Sẵn sàng đi bất cứ nơi nào, làm bất cứ việc gì mà Tổ quốc cần đến”.

Có thể nói, phong trào “Ba sẵn sàng” đã được Trung ương Đoàn cụ thể hóa và trở thành phong trào hành động cách mạng tiêu biểu của thế hệ “Ra đi không hẹn ngày về, đánh xong giặc Mỹ mới về quê hương”, “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước, mà lòng phơi phới dậy tương lai”. Phong trào có sức lay động, lan tỏa cuốn hút đông đảo đoàn viên và thanh niên khắp mọi miền đất nước, ở mọi cương vị công tác, sản xuất chiến đấu học tập, nghiên cứu khoa học, cả những sinh viên đang học tập ở ngoài nước. Khí thế “Ba sẵn sàng” được bộc lộ rõ trên các mặt hoạt động, ở đâu có đoàn viên, thanh niên thì ở đó có tinh thần “Ba sẵn sàng”.

Nét đặc trưng nhất của phong trào “Ba sẵn sàng” là tinh thần sẵn sàng gia nhập quân đội, đi thanh niên xung phong, sẵn sàng tham gia chiến đấu, chiến đấu dũng cảm. Biểu hiện sinh động về lòng yêu nước, sẵn sàng xả thân cho sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, từ Hà Nội, Hà Tây, Hải Hưng, Nam Hà, Quảng Ninh, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An và nhiều tỉnh thành phố trên miền Bắc ở đâu cũng có đơn, thiết tha được gia nhập quân đội vào miền Nam chiến đấu. Tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và một số bảo tàng quân đội hiện đang lưu giữ những lá đơn tình nguyện lên đường nhập ngũ viết bằng máu và nhiều cuốn nhật ký của những thanh niên, chiến sĩ trẻ-nhiều người đã trở thành anh hùng, dũng sĩ.

Hòa Xá (Ứng Hòa-Hà Tây) đã trở thành điển hình về phong trào tòng quân. Học tập Hòa Xá, các tỉnh, thành phố ở miền Bắc đã sáng tạo nhiều hình thức phong phú cổ vũ tinh thần sẵn sàng chiến đấu, sẵn sàng nhập ngũ, động viên hàng triệu đoàn viên, thanh niên lên đường ra mặt trận. Nhiều thanh niên Hà Tây lên đường nhập ngũ theo tiếng gọi “Ba sẵn sàng” chiến đấu trên khắp các chiến tường, đã lập được nhiều chiến công xuất sắc. Tiêu biểu là anh hùng lực lượng vũ trang Trịnh Tố Tâm. Anh gia nhập quân đội khi cả nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, trong cao trào “Ba sẵn sàng” và vào chiến trường thời kỳ gian khổ, ác liệt nhất ở Trị-Thiên-Huế. Tại đây anh đã chiến đấu hàng trăm trận, phá hủy và tiêu diệt nhiều phương tiện chiến tranh, sinh lực địch, được tặng thưởng hàng chục huân chương chiến công các loại, 53 lần được công nhận danh hiệu “Dũng sĩ”.

Không chỉ làm tốt công tác động viên thanh niên tham gia quân đội, thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước, mà các tổ chức đoàn thanh niên cơ sở ở Hà Nội cũng như một số địa phương còn hết sức coi trọng hậu phương quân đội. Với phong trào “Uống nước nhớ nguồn”, nhiều cơ sở đoàn còn tổ chức xây dựng những công trình “Đền ơn đáp nghĩa”, những ao cá, những luống rau, giếng nước, nhà tắm, chuồng trại chăn nuôi tặng thương binh, gia đình liệt sĩ, gia đình bộ đội, thanh niên xung phong, nghĩa cử ấy đã làm yên lòng những người cầm súng ngoài mặt trận.

Trong những năm tháng cả nước lên đường, cả nước ra trận, biết bao bà mẹ Việt Nam rất đỗi tự hào khi nhắc tới những đứa con đang tham gia lực lượng thanh niên xung phong chống Mỹ, cứu nước. Họ nói về con em mình với nỗi niềm vui sướng “em nó đang ở ngoài tuyến lửa”. Nhiều tỉnh có số lượng tuyển thanh niên xung phong trong đợt một rất lớn vẫn hoàn thành nhanh gọn, chất lượng. Tỉnh Nam Hà chỉ trong tháng 7-1965 đã lập được 2 đội thanh niên xung phong chống Mỹ, cứu nước nhanh chóng lên đường vào các tỉnh Khu bốn làm nhiệm vụ trên tuyến đường 15B từ Giốc Bò Đái qua Cầu Giát, Thái Hòa, Tân ấp, Tân Kỳ, Hương Sơn nằm trên địa bàn 4 tỉnh: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, mỗi cung đường cách nhau hàng trăm km.

Trong vòng 3 tháng, từ tháng 4 đến tháng 7-1965, hơn 5 vạn đội viên thanh niên xung phong đã được tập hợp trong 32 đội do Đoàn 559-Bộ Quốc phòng và Tổng cục Đường sắt quản lý, làm nhiệm vụ mở đường mới và vận chuyển trên tuyến hành lang ở Quảng Bình và trên chiến trường miền Nam, chiến trường Lào. Một lực lượng lớn thanh niên xung phong hoạt động trên tuyến đường sắt từ Ninh Bình đến Nghệ An, trên các tuyến đường: 1A, 15, 21, 22, 22B, 20 (đường Quyết Thắng); chốt giữ ở hầu hết các trọng điểm: Đò Lèn, Hàm Rồng, Cầu Cầm, Hoàng Mai trên đường số 1, Bãi Đinh, Mụ Giạ đường 12A đèo Ba Trại, ngầm Hạ Tranh đường số 2, Quảng Bình, phà Địa Lơi, Ngã ba Đồng Lộc, Khe Tang, Khe Rinh, đèo Đá Đẽo, phà Xuân Sơn, phà Long Đại đường 15, cua chữ A, K59, dốc Đồng Tiền đường Quyết Thắng.

Thiếu tướng LÊ MÃ LƯƠNG