Trong khi đó người nông dân sản xuất chủ yếu là nhờ nguồn vốn vay, nếu chưa bán được lúa gạo hoặc phải bán "lúa non" dễ dàng rơi vào tình cảnh phải đi vay để trả nợ. Tình trạng cho vay nặng lãi vì thế có cơ hội phát triển, nhất là khi nông dân đang vào thời kỳ thu hoạch.
Trước thực trạng khó khăn này, Ngân hàng thương mại cổ phần Liên Việt, ngân hàng cổ phần đầu tiên khởi xướng đề án đầu tư phát triển nông nghiệp vùng ĐBSCL giai đoạn 2010-2013. Trong đó, ngân hàng này dành ra một khoản tín dụng từ 3.000 đến 5.000 tỷ đồng cho các đối tượng là hộ gia đình, cá nhân, chủ trang trại; các hợp tác xã ở nông thôn, các tổ chức kinh tế và cá nhân cung ứng các dịch vụ phục vụ trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ tiêu thụ và xuất khẩu sản phẩm nông nghiệp; các doanh nghiệp (DN) đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn vay. Riêng trong năm 2010, ngân hàng dành 1.200 tỷ đồng phục vụ các đối tượng nêu trên.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam Phạm Văn Bảy bày tỏ vui mừng trước thông tin này. Ông cho biết, hiện nay nguồn vốn thu mua lúa gạo đang rất bức bách. Mặc dù, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã có công văn chỉ đạo các ngân hàng thương mại thu xếp ưu tiên vốn cho thu mua lúa gạo ở ĐBSCL, tuy nhiên từng địa phương, từng trường hợp cụ thể vẫn còn hết sức khó khăn, nếu đề án của Ngân hàng Liên Việt được triển khai sớm thì rất thiết thực. Hiện các đơn vị thu mua trên địa bàn ĐBSCL đã triển khai thu mua một triệu tấn gạo, việc tiếp tục mua thêm sẽ gặp khó khăn do chưa có nguồn vốn. Hai Tổng công ty lương thực miền nam và miền bắc đề nghị vay vốn Ngân hàng Phát triển Việt Nam nhưng ngân hàng này vẫn chưa thu xếp được nguồn. Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần lương thực Hậu Giang cũng khẩn thiết yêu cầu ngân hàng giải ngân sớm giúp DN thu mua lúa gạo cho bà con nông dân. Riêng đơn vị này trong vụ đông xuân năm nay dự kiến thu mua một triệu tấn gạo nhưng đến nay nguồn vốn rất hạn chế.
Theo Cục Trồng trọt Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, vụ đông xuân năm nay, lượng lúa hàng hóa của khu vực ĐBSCL là khoảng 20 triệu tấn, gần 50% sản lượng toàn quốc. Trong dự kiến xuất khẩu sáu triệu tấn gạo tương đương ba triệu USD, thì lượng lúa của ĐBSCL chiếm tới 95%. Trong khi đó, từ lâu nay tình trạng người nông dân ở khu vực này sản xuất lúa hoàn toàn phụ thuộc vào vay nợ. Theo tính toán của Cục Trồng trọt, nhu cầu vốn của hộ nông dân chiếm tới 40% giá thành sản xuất, chủ yếu vay của các quỹ tín dụng, các đại lý giống, phân bón, thuốc trừ sâu, khu vực sản xuất lúa gạo lớn nhất nước đang phải chịu những rủi ro về thời tiết, thị trường khiến cho việc tiếp cận các nguồn vốn tín dụng chính thức bị hạn chế. Các ngân hàng chỉ cho vay khi đã có hợp đồng ký kết, việc cho vay thu mua tạm trữ, ngân hàng hết sức do dự, do những áp lực rủi ro.
Phó Chủ tịch HĐQT Ngân hàng Liên Việt Nguyễn Đức Hưởng cho biết: Để giải quyết bài toán tín dụng cho khu vực này, Ngân hàng Liên Việt đưa ra mô hình Phú Tam nông trong đó có sự góp mặt của năm nhà: Nhà nước, nhà nông, nhà DN, nhà khoa học và nhà ngân hàng. Trong mô hình mới này, nhà ngân hàng đóng vai trò trung gian, cho vay thu nợ khép kín "cho vay tay phải, thu nợ tay trái" làm tốt công tác thanh toán công nợ giữa các nhà. Đồng thời, với vai trò trung gian, ngân hàng sẽ đóng vai trò triển khai các chính sách, chương trình hỗ trợ của Nhà nước thông qua việc thực hiện đồng bộ hai giải pháp hỗ trợ gián tiếp và hỗ trợ trực tiếp đối với nhà nông. Các biện pháp hỗ trợ gián tiếp như hỗ trợ vốn cho nhà DN, đồng thời kết hợp xây dựng đầu ra cho sản phẩm; hỗ trợ vốn cho nhà khoa học, kết hợp thẩm định chất lượng sản phẩm. Hỗ trợ vốn trực tiếp cho nông dân thông qua hỗ trợ vốn vật tư nông nghiệp...
Ông Nguyễn Trí Ngọc, Cục Trồng trọt Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có kiến nghị, để giúp người nông dân tiếp cận nguồn vốn tín dụng cần phải tăng cường công tác tuyên truyền để người dân biết đến các kênh tín dụng chính thức nhiều hơn; cơ chế cho vay ngân hàng xây dựng cần phù hợp từng đặc điểm của các khu vực sản xuất hàng hóa, đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa các nhà trong việc thu mua lúa gạo. Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Danh Trọng cho biết: Ngân hàng Nhà nước đang dự thảo Nghị định về Chính sách tín dụng ngân hàng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn chuẩn bị trình Chính phủ, sau khi lấy ý kiến các bộ, ngành năm lần. Theo đó, Nghị định quy định mức cho vay cao nhất đến 50 triệu đồng đối với đối tượng là các hộ sản xuất nông, lâm, ngư, diêm; cho vay cao nhất đến 200 triệu đồng đối với các hộ sản xuất ngành nghề, dịch vụ ở nông thôn; cho vay cao nhất đến 500 triệu đồng đối với các đối tượng là chủ trang trại, hợp tác xã.
Được biết, vốn huy động tại 13 tỉnh ĐBSCL đến nay chiếm khoảng 6% tổng vốn huy động của cả nước, trong khi đó tổng dư nợ của khu vực này là hơn 10% tổng dư nợ cho vay của cả nước. Có ý kiến cho rằng, hiện nay cho vay khu vực nông nghiệp nông thôn chủ yếu là mấy ngân hàng thương mại nhà nước. Tuy nhiên, ông Nguyễn Danh Trọng cho biết, Ngân hàng Nhà nước khuyến khích tất cả các tổ chức tín dụng cho vay khu vực nông nghiệp, nông thôn. Ngân hàng có những chính sách ưu đãi như quy định tỷ lệ dự trữ bắt buộc thấp hơn, ưu tiên lãi suất tái cấp vốn để có điều kiện cho vay lại đối với các hộ nông dân, các khu vực sản xuất kinh doanh phục vụ khu vực nông nghiệp, nông thôn...