Bộ Công thương đang chủ trì Dự án “Dỡ bỏ rào cản để thực thi có hiệu quả các tiêu chuẩn và nhãn hiệu suất năng lượng” - BRESL do Quỹ Môi trường toàn cầu tài trợ thông qua Chương trình Phát triển Liên hợp quốc. Mới đây, Chương trình xúc tiến dán nhãn năng lượng cho các sản phẩm tiết kiệm năng lượng năm 2012 đã khởi động. Theo đó, doanh nghiệp sẽ được hỗ trợ lập hồ sơ, đăng ký tham gia dán nhãn, đào tạo về cơ sở dữ liệu, hỗ trợ về kỹ thuật, hướng dẫn quảng bá sản phẩm tiết kiệm năng lượng.
Từ năm 2013, nhóm các sản phẩm gia dụng, thiết bị công nghiệp bắt buộc phải dán nhãn tiết kiệm năng lượng theo quy định của Bộ Công thương. Qua 3 năm triển khai, Bộ Công thương đã thí điểm bước đầu chương trình dán nhãn năng lượng tự nguyện cho một số sản phẩm, như đèn tuýp, đèn compact, balast, quạt điện…
Ông Lê Tuấn Phong, Phó cục trưởng Cục Năng lượng (Bộ Công Thương) cho biết: “Việc dán nhãn không chỉ giúp người tiêu dùng dễ lựa chọn khi mua các thiết bị gia dụng, mà có thể trở thành hàng rào kỹ thuật để ngăn chặn các phương tiện, thiết bị lạc hậu, hiệu suất năng lượng thấp, đồng thời tạo sức ép thúc đẩy các nhà sản xuất đưa ra thị trường các sản phẩm có hiệu suất cao”.
Tuy nhiên, quá trình triển khai thí điểm cũng cho thấy, để nhân rộng mô hình dán nhãn tiết kiệm năng lượng còn nhiều khó khăn. Nhiều ngành và doanh nghiệp chưa xem việc dán nhãn là một lợi thế cạnh tranh, chưa quyết tâm trong đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm để triển khai dán nhãn tiết kiệm năng lượng. Năm 2009, Công ty cổ phần Chế tạo máy điện Việt Nam - Hungari (VIHEM) đã tiến hành dán nhãn tự nguyện cho 4 sản phẩm động cơ điện. Song hơn 2 năm qua, sản phẩm tiêu thụ được không phải do tác động của việc dán nhãn.
Ông Trần Quang Tâm, Phó tổng giám đốc VIHEM than thở: “Với hơn 200 sản phẩm động cơ nằm trong diện phải dán nhãn, Công ty phải đầu tư từ chi phí nguyên vật liệu đầu vào đến thiết kế động cơ. Quá trình này làm tăng giá thành sản phẩm, e khách hàng mới không mặn mà. Hơn nữa, năm 2013, bắt buộc phải dán nhãn hết số sản phẩm đó, nên dù rất cố gắng, chúng tôi cũng không thể hoàn thành đúng thời hạn”.
Liên quan đến vấn đề trên, ông Nguyễn Huy Hùng, Phó giám đốc Marketing Công ty cổ phần Bóng đèn Điện Quang cho biết: “Công ty đã đầu tư hơn 100 tỷ đồng để đổi mới dây chuyền công nghệ, đáp ứng tiêu chí an toàn, tiết kiệm, bảo vệ môi trường. Hiện toàn bộ dòng sản phẩm bóng đèn compact của Điện Quang đã dán nhãn tiết kiệm năng lượng”.
Như vậy, cũng có nhiều doanh nghiệp muốn tham gia lộ trình dán nhãn, song lại vướng mắc về thông tin tư vấn, chi phí tham gia kiểm định, vốn đầu tư đổi mới công nghệ sản xuất. Muốn chương trình dán nhãn được thực hiện nghiêm túc và đúng lộ trình, TS. Nguyễn Văn Khải, nguyên Giám đốc Trung tâm Tư vấn đèn tiết kiệm năng lượng và dung dịch hoạt hóa, điện hóa Hà Nội (Viện Khoa học Việt Nam) đã đưa ra một số giải pháp.
Thứ nhất, doanh nghiệp cần tiếp cận các nguồn vốn để bắt đầu những chương trình đổi mới kỹ thuật. Trên cơ sở phân tích thời gian hoàn vốn đầu tư, các ngân hàng hay tổ chức tín dụng sẽ mạnh dạn đầu tư vào các chương trình này.
Thứ hai, cần một thị trường đồng bộ theo đúng luật cung - cầu, thì mới có thể sử dụng các thiết bị tiên tiến và hiện đại cần thiết cho đổi mới công nghệ.