"Dân chủ" trong mục tiêu xây dựng xã hội XHCN ở Việt Nam

Nhân dân - 

Sau khi nghiên cứu kỹ Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XI của Đảng, tôi thấy văn bản được chuẩn bị rất công phu. Nhiều vấn đề thực tiễn mới nảy sinh được bổ sung phù hợp và có sự lý giải sâu sắc, có sức thuyết phục. Tôi hoàn toàn tán thành và rất tâm đắc việc đưa khái niệm "dân chủ" lên trước "công bằng" vào mục tiêu chung: "Xã hội XHCN mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".Như vậy, từ mục tiêu xây dựng xã hội XHCN ở Việt Nam là: 'Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh' (Đại hội VII), rồi bổ sung: 'Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh' (Đại hội IX) và đến Đại hội XI là: 'Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh' - thể hiện một bước phát triển mới về tư duy, lý luận và thực tiễn của Đảng ta, bởi mấy lý do cơ bản sau:

Một là: Trong Cương lĩnh chính trị năm 1991, Đảng ta đã xác định: 'Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: Do nhân dân lao động làm chủ' (trang 8). Đây là đặc trưng của CNXH được đặt ở vị trí đầu tiên, vì dân chủ là bản chất của CNXH, là mong muốn và nguyện vọng thiết tha của nhân dân, là yếu tố hàng đầu bảo đảm sự tồn tại của CNXH và cũng là điểm khác căn bản về chất so với các chế độ xã hội trước đó. Đồng thời, khi xác định những phương hướng cơ bản trong quá trình xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc, Cương lĩnh chính trị năm 1991 cũng chỉ rõ: 'Một là, xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, lấy liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức làm nền tảng, do đảng Cộng sản lãnh đạo. Thực hiện đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân, giữ nghiêm kỷ cương xã hội, chuyên chính với mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và nhân dân' (trang 9); và: 'Toàn bộ tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị nước ta trong giai đoạn mới là nhằm xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân. Dân chủ gắn liền với công bằng xã hội phải được thực hiện trong thực tế cuộc sống trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội thông qua hoạt động của Nhà nước do nhân dân cử ra và bằng các hình thức dân chủ trực tiếp' (trang 19). Mặt khác, trong phần mở đầu của Điều lệ Đảng (khóa X) cũng xác định: 'Mục đích của Đảng là xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, xã hội công bằng, văn minh, không còn người bóc lột người, thực hiện thành công CNXH và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản' (trang 4).

Như vậy, trong Cương lĩnh chính trị năm 1991 và Điều lệ Đảng (khóa X), ở những vấn đề cốt yếu nhất, Đảng ta luôn xác định 'dân chủ' trong xây dựng CNXH ở vị trí hàng đầu.

Hai là: Trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1969, Người viết: 'Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới'. Không phải ngẫu nhiên mà Bác Hồ lại đặt từ 'dân chủ' trước chữ 'giàu mạnh'. Vì trong rất nhiều bài nói, bài viết và huấn thị, Bác luôn đề cao, coi trọng và thực hiện dân chủ một cách mẫu mực. Không những thế, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên yêu cầu mọi cán bộ, đảng viên, công chức nhà nước phải tôn trọng và phát huy quyền làm chủ đầy đủ của nhân dân. Dân chủ đối với Bác được xác định rất rõ ràng ở hai khía cạnh: 1) Địa vị pháp lý của nhân dân ta được Bác chỉ rõ: Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ; 2) Quyền sở hữu địa vị pháp lý thì Bác khẳng định: 'Dân chủ là thế nào? Là dân làm chủ', Bác còn nói: 'Dân chủ là của quý báu nhất của nhân dân'. Do đó, để hiểu đúng đắn và làm theo ý Bác thì dân chủ phải là 'Dân là chủ và dân làm chủ'. Vì thế, mục tiêu của xã hội XHCN trước hết phải là dân chủ. Thực tế đã chứng minh: Chỉ khi nào nhân dân thực sự là chủ thì lúc đó mới có cơ sở thực tiễn để thực hiện quyền làm chủ của mình một cách đầy đủ.

Ba là: Xét về cấu trúc ngôn ngữ thì từ 'dân chủ' có nội hàm rộng hơn từ 'công bằng'. Vì trong 'dân chủ' đã bao hàm cả 'công bằng'. Mặt khác, một xã hội có dân chủ thực sự tất yếu phải có sự công bằng theo nghĩa đầy đủ của nó. Hay nói cách khác, muốn có một xã hội công bằng phải bắt nguồn từ một xã hội dân chủ thực sự. Khi 'dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra' thì rõ ràng dân đang thực hiện quyền bình đẳng và được thể hiện sự công bằng xã hội của mình rất thiết thực, cụ thể và xác đáng.

Bốn là: Nhân dân ta luôn thiết tha mong muốn quyền làm chủ ngày càng được phát huy mạnh mẽ. Đó là nguyện vọng chính đáng và cũng là đòi hỏi bức xúc của thực tế cuộc sống. Được sống, học tập và làm việc trong một xã hội dân chủ, nhân dân ta sẽ nhất định vượt qua mọi khó khăn gian khổ, đồng tâm hiệp lực đưa sự nghiệp cách mạng nước ta tiến lên. Như Đảng ta từng chỉ ra, dân chủ - hay là quyền làm chủ của nhân dân - là bản chất của chế độ ta, đồng thời vừa là động lực vừa là mục tiêu cao cả của sự nghiệp cách mạng XHCN. Do đó, thực hiện tốt dân chủ sẽ củng cố và tăng cường lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, vào chế độ dân chủ XHCN và tiền đồ rạng rỡ của dân tộc ta.

Tôi nghĩ rằng, xã hội dân chủ ở đây hiểu đúng nghĩa là xã hội do nhân dân lao động là chủ và làm chủ. Nó hoàn toàn xa lạ và không thể lầm lẫn với xã hội dân chủ phương Tây. Xác định dân chủ là đặc trưng cơ bản hàng đầu trong xã hội XHCN thực chất là xác định địa vị là chủ và làm chủ của nhân dân vào đúng vị trí, vai trò của nhân dân trong lịch sử.