Lợi ích lớn nhất khi Việt Nam (VN) là một trong những thành viên đàm phán đầu tiên của TPP là gì, thưa bà?
Tôi cho rằng những nước tham gia đàm phán đầu tiên luôn có lợi vì tham gia soạn thảo ra những quy tắc của tổ chức thay vì gia nhập muộn hơn và phải chấp nhận những gì mà những người đi trước đã đề ra. Và tôi nghĩ VN đã có kinh nghiệm này khi tham gia WTO. Nó sẽ dễ dàng hơn cho những nước là thành viên đầu tiên so với những nước vào sau và phải đàm phán với các nước khác về các quy tắc đó.
Ngoài ra, VN có lợi vì nhiều điều khoản trong TPP vượt xa hơn các cam kết của WTO mà VN đã thực hiện, ví dụ mở cửa thị trường, các ưu đãi về đầu tư công, mua sắm công…
Khó khăn lớn nhất mà Việt Nam gặp phải trong tham gia đàm phán TTP là gì?
VN có nhiều thách thức trong đàm phán TPP trước hết là vì phương thức đàm phán về dịch vụ sẽ khác so với các cuộc đàm phán trước kia. Vì thế, VN cũng phải thực hiện việc đàm phán theo cách khác. Chẳng hạn, vấn đề về sở hữu doanh nghiệp nhà nước, cũng như câu chuyện bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ… đều là những chuyện không mới, VN đã gặp phải vấn đề tương tự khi đàm phán gia nhập WTO. Một chuyện cũ nữa là thách thức về con người, VN vẫn thiếu những người được đào tạo đầy đủ hay có đủ kỹ năng về ngoại ngữ để phục vụ đàm phán thương mại tự do. Đây cũng là thách thức chung của các nước đang phát triển.
Vậy phải làm thế nào để vượt qua những thách thức đó?
VN đã làm tốt khi thực hiện nhiều khóa huấn luyện, bồi dưỡng kiến thức về đàm phán thương mại không chỉ cho những người sẽ ngồi vào bàn đàm phán mà còn cho những người hoạt động ở hậu trường. VN cũng đã làm một việc rất tốt là tiếp cận các đối tác đàm phán khác trong TTP để tìm sự hỗ trợ của họ về những điều mà mình chưa chắc chắn để đảm bảo rằng các thành viên khác hỗ trợ về vấn đề này.
Cá nhân bà nhận xét thế nào về triển vọng của TPP?
Ngoài Nhật Bản, Canada và Mexico đã bắt đầu tham gia đàm phán, còn nhiều nước, vùng lãnh thổ cũng thể hiện mong muốn nhưng chưa tham gia đàm phán như Đài Loan (Trung Quốc) và một số thành viên ASEAN. Nhưng điều này khó thực hiện được vì phải chờ các vòng đàm phán hiện nay kết thúc. Các nước này sẽ có cơ hội để nghiên cứu các điều khoản và xem ở mức độ cam kết nào họ sẽ phải thực hiện. Các nước như Thái Lan, Philippines và có thể cả Indonesia sẽ muốn tham gia trong tương lai, nhưng tôi cho rằng họ cần phải xem xét kỹ những văn bản sau đàm phán và để có thể quyết định sẽ đi tiếp hay không.
Người ta thường nói tham gia TTP, Việt Nam sẽ hội nhập sâu hơn?
Không chỉ với VN mà với những nước có mức phát triển giống như VN, các cam kết gia nhập của các bạn với WTO là vừa mới xảy ra và có hiệu ứng rất mạnh, ví dụ về trao đổi hàng hóa, các cam kết của WTO vốn đã rất mạnh rồi. Vì thế những cam kết thêm mà VN phải thực hiện trong TPP sẽ tương đối nhỏ. Còn với các nước có mức độ phát triển tương tự VN thì sẽ khác. Ví dụ Indonesia, nước này sẽ có quãng đường phải đi xa hơn vì họ không phải đáp ứng các yêu cầu và có những “hy sinh” như VN đã làm để gia nhập WTO. Nhưng Việt Nam sẽ có một vài thách thức trong một số lĩnh vực như tôi đã đề cập như doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước, đầu tư sẽ khó khăn hơn…
Nhiều người e ngại về sự chồng lấn hay xung đột giữa các quy định TPP và WTO?
Không có sự chồng lấn, hay xung đột vì tất cả các Hiệp định thương mại (FTA) đều bắt đầu từ các quy định của WTO và vượt xa hơn WTO, nên không có xung đột giữa WTO và FTA. Điều các bạn phải làm là luôn thực hiện các cam kết WTO trước, sau đó xem cam kết thêm nào mà bạn có thể thực hiện vượt ra khỏi khuôn khổ WTO. Tôi nghĩ điều các bạn cố gắng làm trong TPP là thúc đẩy mọi thứ tiến triển hơn WTO. Điều đó có nghĩa là TPP sẽ mạnh hơn nhiều so với các FTA, đặc biệt là các FTA của ASEAN.
Kim Chung (thực hiện)