QĐND - VCK cúp bóng đá châu Phi (CAN) 2012 đang khởi tranh. Với việc Ai Cập, đội tuyển 3 lần vô địch liên tiếp các kỳ CAN gần đây không qua được vòng loại, CAN 2012 hứa hẹn sẽ còn nhiều bất ngờ xảy ra. Trong khi chờ nhà vô địch mới của CAN 2012, chúng ta thử điểm qua một vài kỳ CAN trong lịch sử với những con số… gây sốc.
CAN lần đầu tiên được tổ chức vào năm 1957, với 4 đội tham dự là Ai Cập, Ê-thi-ô-pi-a, Nam Phi và chủ nhà Xu-đăng. Vào giờ chót, Nam Phi bị loại vì chính sách phân biệt chủng tộc ở nước này. Ban tổ chức ngay lập tức mời thêm một đội bóng khác lấp chỗ trống nhưng thật lạ là không đội tuyển nào có hứng thú thay thế Nam Phi. Do chỉ còn 3 đội nên Ban tổ chức quyết định bốc thăm, giúp Ê-thi-ô-pi-a vào thẳng trận chung kết. Bán kết trên sân Municipal ở Kha-tun, Ai Cập vượt qua chủ nhà Xu-đăng 2-1. Vào chung kết, Ai Cập thắng Ê-thi-ô-pi-a tới 4-0. Cả 4 bàn thắng trong trận chung kết đều do tiền đạo Ad Diba ghi. Cộng thêm một bàn trong trận thắng trong trận hạ Xu-đăng, Ad Diba trở thành Vua phá lưới đầu tiên trong lịch sử CAN với 5 bàn, với hiệu suất ghi bàn cao chót vót: 2,5 bàn/trận.
|
| Balboa ghi bàn thắng duy nhất trong trận khai mạc, giúp đội tuyển Ghi-nê Xích Đạo được thưởng 1 triệu USD.Ảnh: BBC News |
CAN 1959 cũng chỉ có 3 đội tham dự, đó là chủ nhà Cộng hòa Ả-rập thống nhất (tức Ai Cập), Xu-đăng và Ê-thi-ô-pi-a. Cộng hòa Ả-rập thống nhất lên ngôi vô địch sau hai trận thắng. Đặc biệt ở giải năm 1959, cả 3 đội bóng đều được dẫn dắt bởi các HLV đến từ Đông Âu: Starosta (Ê-thi-ô-pi-a) và Hada (Xu-đăng) là người Séc; còn chiến lược gia Pal Titkos (Cộng hòa Ả Rập thống nhất) đến từ Hung-ga-ri. Sau khi giúp Cộng hòa Ả-rập thống nhất vô địch CAN 1959, HLV Pal Titkos được liên đoàn bóng đá nước này thưởng cho… 50USD và 10 thùng dầu.
CAN 1962 chứng kiến sự lên ngôi vô địch của chủ nhà Ê-thi-ô-pi-a. Nhưng sự hài hước của bóng đá châu Phi nằm ở mốc thời gian tổ chức kỳ CAN tiếp theo vào năm… 1963. Phải đến năm 1968, CAN mới chính thức được tổ chức hai năm một lần.
CAN 1974 chứng kiến lần đầu tiên trong lịch sử giải đấu này, trận chung kết phải đá lại. Trận chung kết đầu tiên, Da-i-rê hòa Dăm-bi-a 2-2 sau 120 phút thi đấu. Đá lại vào ngày 14-3, Da-i-rê thắng Dăm-bi-a 2-0 nhờ hai pha lập công của tiền đạo Mulamba. Chính Vua phá lưới CAN 1974 Mulamba (9 bàn) đã ghi cả hai bàn thắng cho Da-i-rê trong trận chung kết đầu tiên.
Năm 1982, Gha-na lần thứ tư vô địch CAN khi giải đấu được tổ chức ở Li-bi. Trong trận chung kết giữa chủ nhà Li-bi và Gha-na, kết thúc 120 phút, hai đội hòa 1-1. Đá luân lưu 11m, Gha-na thắng 7-6. Đây là trận chung kết CAN đầu tiên hai đội phải phân định thắng thua bằng đá luân lưu 11m.
Giải CAN lần thứ 18 năm 1992 được tổ chức tại Xê-nê-gan. Đây là lần đầu tiên Xê-nê-gan đăng cai Cúp bóng đá châu Phi. Với sự phát triển của bóng đá châu Phi, lần đầu tiên vòng chung kết của giải có 12 đội tham dự, tăng so với các giải trước 4 đội. Số đội tham dự giải là 37, nhiều hơn giải trước đó 2 đội. Thể thức thi đấu thay đổi so với các giải trước. Vòng loại không thi đấu loại trực tiếp mà chia bảng thi đấu vòng tròn 2 lượt. Vòng chung kết gồm 12 đội chia làm 4 bảng, mỗi bảng 3 đội. Hai đội tuyển đứng đầu mỗi bảng (tổng cộng 8 đội) vào đá tứ kết. Trong trận chung kết, Bờ Biển Ngà thắng Gha-na 11-10 trong loạt sút luân lưu 11m. Trước đó, hai đội hòa 0-0 sau 120 phút thi đấu. Tại CAN 1992, Bờ Biển Ngà lên ngôi vô địch chỉ với một trận thắng duy nhất sau 90 phút thi đấu, đó là trận thắng An-giê-ri 3-0 ở vòng bảng. Cũng ở vòng bảng, Bờ Biển Ngà hòa Cộng hòa Công-gô 0-0. Tứ kết, Bờ Biển Ngà vượt qua Dăm-bi-a 1-0 ở hiệp phụ rồi thắng Ca-mơ-run 3-1 (đá luân lưu 11m) ở bán kết.
Ai Cập hiện nay là đội vô địch CAN nhiều nhất: 7 lần, trong đó có kỷ lục vô địch 3 kỳ CAN liên tiếp (2006, 2008, 2010) nhưng đáng tiếc ở CAN 2012, Ai Cập lại không vượt qua được vòng đấu loại.
VCK CAN 2012 đang diễn ra tại hai nước đồng chủ nhà Ghi-nê Xích Đạo và Ga-bon. 16 đội chia thành 4 bảng, thi đấu vòng tròn một lượt, lấy hai đội nhất nhì vào tứ kết. Khá ngạc nhiên khi ở vòng loại CAN 2012, một loạt tên tuổi lớn của bóng đá lục địa đen đã không vượt qua vòng loại như Ni-giê-ri-a, Ca-mơ-run, Nam Phi và Ai Cập. Trong số các đội dự giải lần này, một số đội bóng nổi lên như ứng viên hàng đầu cho danh hiệu vô địch có Bờ Biển Ngà, Gha-na, Xê-nê-gan, Ma-li, Tuy-ni-di. Trong số này, Bờ Biển Ngà được giới chuyên môn đánh giá là ứng viên sáng giá nhất giành ngôi vô địch. Đây là lần cuối cùng CAN được tổ chức vào năm chẵn. Kể từ năm 2013, CAN sẽ diễn ra vào năm lẻ, để tránh trùng năm với World Cup.
Dù ngày 12-2 mới diễn ra trận chung kết CAN 2012 nhưng ngay từ bây giờ, có thể khẳng định đồng chủ nhà Ghi-nê Xích Đạo là đội bóng “vô địch” về tiền thưởng. Trận khai mạc giữa Ghi-nê Xích Đạo với Li-bi, khi trận đấu chỉ còn ba phút, cựu cầu thủ của CLB Real Madrid là Javier Balboa đã vuốt bóng điệu nghệ tung lưới Li-bi. Bàn thắng của Balboa không chỉ giúp Ghi-nê Xích Đạo giành trọn ba điểm, tiến một bước dài vào vòng sau mà còn giúp đội bóng này nhận được số tiền thưởng 1 triệu USD từ con trai của Tổng thống Obiang Nguema. Gia đình Tổng thống Obiang Nguema khẳng định, nếu đội tuyển quốc gia vô địch CAN 2012, các cầu thủ Ghi-nê Xích Đạo sẽ được thưởng thêm ít nhất 2 triệu USD.
Hải Nam