Còn nhớ, ngày 16 tháng 9 năm 2008, đề cập tới quan hệ Nga - Mỹ, Thủ tướng Nga V.Pu-tin đã tuyên bố: “Tôi sẽ chờ đợi sự cải thiện mối quan hệ này. Người Mỹ đã tự làm hỏng, cứ để họ đi mà cải thiện”. Lúc này, quan hệ Nga - Mỹ đang ở mức xấu nhất kể từ sau Chiến tranh lạnh. Hai nhiệm kỳ của tổng thống Pu-tin đã đưa nước Nga từ bờ vực tan vỡ trở lại vị trí một cường quốc. Hai nhiệm kỳ Tổng thống của ông G.Bu-sơ đã để lại vô vàn khó khăn mà người kế nhiệm B.Ô-ba-ma đang ngày đêm phải ra sức tháo gỡ, trong đó có sự xuống cấp trầm trọng của quan hệ Mỹ - Nga. Suốt 8 năm cầm quyền, ông G.Bu-sơ luôn tỏ ra cứng rắn trong quan hệ với Nga. Khi trở thành Tổng thống Mỹ, ông B.Ô-ba-ma đã nhanh chóng phát đi những tín hiệu thay đổi trong đường lối đối ngoại và cách tiếp cận quan hệ Mỹ-Nga. Tại cuộc gặp đầu tiên diễn ra ở Giơ-ne-vơ (Thụy Sĩ) hôm 6-3, Ngoại trưởng Nga S.La-vrốp đã vui vẻ nhận chiếc nút bấm có chữ Reset (điều chỉnh lại) do nữ Ngoại trưởng Mỹ H.Clin-tơn trao tặng, rồi hai nhà ngoại giao hàng đầu của hai nước đã cùng nhau bấm nút Reset. Hành động mang tính biểu tượng đó được coi là sự xác nhận chính thức về việc hai bên bắt đầu khởi động lại quá trình tìm lối thoát cho những căng thẳng ngoại giao, tiến tới tạo dựng một kỷ nguyên mới cho quan hệ giữa hai cường quốc này.
Lâu nay, vấn đề lớn nhất ngăn cản quan hệ Nga - Mỹ chính là sự nghi kỵ. Chính sách đơn phương mà chính quyền Bu-sơ thực thi đã khiến cả thế giới nghi ngại, trong đó có Nga. Nước Nga phản ứng quyết liệt nhất bởi lợi ích của nước Nga đã bị xem thường. Không gian lợi ích của Nga liên tục bị dồn ép qua các sự kiện đông tiến của NATO, các vấn đề Cô-xô-vô, Gru-di-a, sự can thiệp của Mỹ trong không gian hậu Xô-viết, kế hoạch triển khai các bộ phận cấu thành của hệ thống phòng thủ tên lửa Mỹ (NMD) ở Trung Âu… Cuộc tranh cãi kéo dài nhiều năm giữa Mỹ và Nga xung quanh kế hoạch triển khai NMD ở Séc và Ba Lan là một trong những sự nghi kỵ lớn nhất mà hai bên vẫn chưa thể vượt qua. Mỹ tuyên bố xây dựng hệ thống này là nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công bằng tên lửa của I-ran trong tương lai nhằm vào Mỹ, trong khi Nga coi hệ thống này là nhằm bao vây, ngăn chặn nước Nga. Sự khác biệt quan điểm giữa hai bên về NMD của Mỹ ở Trung Âu và về cuộc đông tiến của NATO do Mỹ chỉ huy (mà Nga coi là sự bao vây nước Nga) vẫn còn nguyên vẹn. Nhà lãnh đạo Mỹ chưa bộc lộ quan điểm của mình có tiếp tục quá trình mở rộng NATO hơn nữa hay không.
Hai bên vừa ký kết một số thỏa thuận quan trọng, trong đó có thỏa thuận khung về cắt giảm số vũ khí hạt nhân chiến lược của hai nước (xuống 1500 đầu đạn hạt nhân của mỗi nước thay vì 6000 đầu đạn hạt nhân theo quy định của Hiệp ước cắt giảm vũ khí tiến công chiến lược giai đoạn một-START-I). Hành động này được thế giới hoan nghênh tuy nó chỉ có ý nghĩa tạo niềm tin khởi đầu để xây dựng một thời kỳ mới cho quan hệ Nga - Mỹ, chứ chưa giải quyết được gốc rễ của sự bất đồng do các chính sách của Mỹ đối với Nga. Dư luận quan tâm không chỉ những thỏa thuận đạt được trong chuyến thăm này mà sẽ còn chờ đợi xem hai bên có thực sự bước vào kỷ nguyên mới tôn trọng lẫn nhau hay không.
Cho dù trong quan hệ giữa Nga và Mỹ niềm tin chưa thể thay thế cho sự nghi ngờ, nhưng hai bên đều hiểu rất rõ rằng họ rất cần nhau để hợp tác giải quyết hàng loạt vấn đề quốc tế như: chống khủng bố, chống ma túy, chống phổ biến vũ khí hạt nhân và tên lửa... Thực tế cho thấy, Mỹ khó có thể thành công trong giải quyết các vấn đề nóng bỏng đó nếu thiếu sự hợp tác quốc tế, đặc biệt từ phía Nga. Điều đó được thể hiện rất rõ trong vấn đề Áp-ga-ni-xtan, mà chủ chốt là chiến dịch chống Ta-li-ban và Al-Qaeda. Thành công của chiến dịch này sẽ mang lại lợi ích không chỉ cho Mỹ mà cả Nga và nhiều nước khác. Vì vậy, không ngạc nhiên khi Nga cam kết cùng Mỹ chung sức trong cuộc chiến này. Nga đã quyết định dành cho Mỹ một món quà mà Mỹ mong ước từ lâu: cho phép Mỹ vận chuyển quá cảnh lãnh thổ Nga vũ khí quân dụng và cả binh lực tới Áp-ga-ni-xtan phục vụ chiến dịch chống khủng bố. Cùng với một số hiệp định quân sự khác vừa được ký kết nhân chuyến thăm, thỏa thuận này là một bước ngoặt về hợp tác quân sự Nga - Mỹ.
Cuộc hội đàm giữa Tổng thống Mét-vê-đép và Tổng thống Ô-ba-ma được chính hai ông đánh giá là bước đầu nhằm mục tiêu "điều chỉnh lại" mối quan hệ song phương và là bước đi đầu tiên rất quan trọng đem lại luồng sinh khí mới cho mối quan hệ Nga - Mỹ. Tuy nhiên, cả hai bên đều thừa nhận cần phải có thời gian để giải quyết tiếp những bất đồng từ quá khứ.
KIM TÔN