Thủ tướng Chính phủ, Trưởng ban chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng vừa chỉ đạo cuộc họp tổng kết công tác này trong 6 tháng đầu năm 2009. Cố vấn chính sách về cải cách hành chính và chống tham nhũng của Chương trình phát triển Liên hợp quốc khẳng định, Công ước này rất quan trọng với Việt Nam vì nó giúp tạo ra một cơ chế mang tính hệ thống để theo dõi và xử lý tham nhũng.
Ví dụ, có điều khoản gợi ý rằng, các nước thành viên cần đưa ra kế hoạch chống tham nhũng trong vòng một năm và kèm theo các điều kiện thực hiện kế hoạch đó. Công ước còn hướng dẫn trong việc phân tích các số liệu về tham nhũng. Việt Nam đã có khảo sát về tham nhũng năm 2005 đến nay đã 4 năm rồi. Thời điểm phê chuẩn Công ước là cơ hội tốt để cập nhật số liệu đó nhằm nắm được khu vực nào dễ bị tham nhũng và tìm biện pháp giải quyết.
Theo vị cố vấn này, điều đầu tiên Việt Nam có thể và cần làm là minh bạch hóa. Công ước đã quy định, phải đảm bảo tính minh bạch trong quá trình ban hành chính sách và thực hiện chính sách để làm sao công chúng có thể tiếp cận, tham gia vào. Cần thể chế hóa trách nhiệm của các cơ quan Chính phủ trong việc công khai hóa việc gì, trong thời gian bao lâu. Việt Nam đã có đầy đủ các văn bản pháp luật phòng, chống tham nhũng, nhưng tham nhũng vẫn đang là nguy cơ lớn.
Vậy điều gì khiến cho các văn bản này khó đi vào cuộc sống? Bản thân đại diện của các tổ chức của Liên hợp quốc tại Việt Nam cũng đặt câu hỏi: Việt Nam có pháp luật phòng, chống tham nhũng rất tốt. Có thể nói là tốt nhất và toàn diện nhất trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, vấn đề phải chăng nằm ở việc thực hiện? Liên hợp quốc vừa hoàn thành một tài liệu nghiên cứu, trong đó nhận định rằng, tham nhũng ở Việt Nam có tính chất hệ thống và ở tất cả mọi nơi, vì vậy để giải quyết là không đơn giản.
Theo chuyên gia về cải cách hành chính và chống tham nhũng của Chương trình phát triển Liên hợp quốc, Việt Nam có mấy yếu tố cần củng cố và phát huy, đó là minh bạch hóa, thượng tôn pháp luật, giải quyết mâu thuẫn giữa các quyền lợi, nâng cao vai trò của các tổ chức dân sự, báo chí truyền thông trong phòng, chống tham nhũng và cải cách hành chính công. Chuyên gia này gợi ý nên có đội đặc nhiệm chống tham nhũng bao gồm đại diện các ban, ngành khác nhau và báo cáo lên Quốc hội. ở cấp địa phương nên có Thanh tra nhân dân độc lập mà các thành viên không liên quan đến UBND.
Đất đai là môi trường màu mỡ nhất cho tham nhũng. Để ngăn chặn và giảm thiểu tiêu cực, cần quan tâm 2 vấn đề. Một là phải có cơ chế cụ thể để nhân dân khiếu nại. Hai là ủy ban liên quan phải có đủ năng lực và thẩm quyền giải quyết khiếu nại. Song, quan trọng nhất là thông tin quy hoạch, đất đai phải được công khai và minh bạch hóa. Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức dân sự và báo chí có vai trò rất quan trọng trong cuộc chiến gay go, quyết liệt này.
Liên hợp quốc khuyến cáo rằng, Việt Nam cần ban hành luật tiếp cận thông tin càng sớm càng tốt. Luật cần nêu rõ thông tin nào là thông tin mà người dân có thể tiếp cận và trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước trong việc công bố chúng. Kinh nghiệm ở các nước khác cho thấy, cần có cơ quan giám sát thực hiện luật này. Có thể nói, hầu hết những ý kiến đóng góp trên đều trùng hợp với chủ trương, đường lối và giải pháp phòng, chống tham nhũng của nước ta.