Sau 2 năm chuyển sang hoạt động theo mô hình cổ phần, cơ quan chức năng đã chỉ ra khá nhiều "vấn đề" trong quá trình CPH. Tại thời điểm CPH, giá trị thực tế của Công ty Xi măng Bút Sơn được xác định là trên 2.220 tỷ đồng, phần vốn nhà nước trên 1.034 tỷ đồng. Tuy vậy, việc kiểm kê, phân loại tài sản, đối chiếu, xác nhận và phân loại các khoản công nợ, tổ chức đánh giá và xác định tài sản tại đơn vị này còn khá nhiều việc phải bàn.
Một góc Công ty Cổ phần Xi măng Bút Sơn. Đầu tiên là các khoản công nợ phải thu hồi từ đầu tư dây chuyền 1 nhưng tồn đọng không thu được trước thời điểm CPH. Trong đó có khoản tiền trên 111 triệu đồng từ Công ty Thương mại và Đầu tư phát triển Hà Nội; khoản tiền trên 336 triệu đồng của UBND xã Thanh Sơn chi đền bù giải phóng mặt bằng và hỗ trợ cho dân không đúng chế độ chính sách; khoản nợ trên 2,1 tỷ đồng của Công ty Xây dựng Sông Đà 8...
Tiếp theo, có đến 237 danh mục vật tư, công cụ, dụng cụ không được công ty theo dõi trên sổ sách, cũng không được Công ty Chứng khoán Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam xếp vào nhóm tài sản không cần dùng để loại khỏi giá trị doanh nghiệp khi CPH. Điều đáng nói là, có tới 203 danh mục được đánh giá là còn tốt mà công ty vẫn sử dụng (chủ yếu là vật tư đi kèm với tài sản, hàng thu hồi của chuyên gia nước ngoài, hàng cấp bù...) cũng được liệt vào danh sách... không cần dùng.
Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng đã có những chỉ đạo về kết quả thanh tra việc cổ phần hóa (CPH) Công ty Xi măng Bút Sơn. Theo đó, Bộ Xây dựng sẽ chủ trì phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan xử lý dứt điểm một số vi phạm trong quá trình cổ phần hóa và báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 31/3/2009.
Nhiều khoản tiền đã bị hạch toán sai quy định nhằm làm giảm giá trị doanh nghiệp khi CPH. Căn cứ các qui định của Bộ Tài chính, khoản thuế nhà thầu xây dựng cơ bản phải được hạch toán vào nguyên giá tài sản cố định. Tuy nhiên, khoản thuế xây dựng cơ bản dây chuyền 1 của nhà thầu Technip-Cle đã được công ty này điều chỉnh sang các khoản chi phí khác như điều chỉnh tăng giá trị tài sản hữu hình trên 4,5 tỷ đồng, điều chỉnh giảm vốn cố định trên 200 triệu đồng, điều chỉnh giảm lợi nhuận chưa phân phối về kinh doanh trên 2,8 tỷ đồng. Các khoản chi phí khác cũng bị hạch toán sai như khoản chi phí khai thác mỏ đá Hồng Sơn trên 2,8 tỷ đồng...
Một chiêu "phù phép" khác đối với các tài sản trong quá trình CPH của Công ty Xi măng Bút Sơn chính là việc tái sử dụng nhiều tài sản đã bị "bỏ qua" khi tiến hành CPH. Trong số các tài sản đã được bàn giao cho Công ty Mua bán nợ và Tài sản tồn đọng (Bộ Tài chính) trị giá trên 18 tỷ đồng, Công ty Cổ phần Xi măng Bút Sơn vẫn tiếp tục tái sử dụng phần tài sản mà Công ty Mua bán nợ và Tài sản tồn đọng gửi lại trong kho. Đặc biệt, khu đất và nhà Ban quản lý dự án tại Thanh Châu là tài sản đã được loại khỏi giá trị doanh nghiệp khi CPH, nhưng Công ty Cổ phần Xi măng Bút Sơn vẫn ký nhận trên 2,3 tỷ đồng khi Hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng thị xã Phủ Lý tiến hành đền bù giải tỏa Quốc lộ 1A.
Cũng thông qua CPH, hàng trăm tỷ đồng đã được Công ty Cổ phần Xi măng Bút Sơn vay... sai luật. Khi bán cổ phần đợt 1, công ty không đạt được chỉ số như phương án CPH được duyệt. Số cổ phần bán được chỉ chiếm 16,6% số cổ phần đưa ra bán công khai. Do vậy, theo qui định, Công ty Cổ phần Xi măng Bút Sơn phải nộp về Quỹ Hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp trên 257 tỷ đồng. Tuy nhiên, công ty này chỉ nộp về 70 tỷ đồng. Số tiền còn lại, trên 187 tỷ đồng, công ty đã vay lại Tổng công ty Xi măng Việt Nam mà không được sự đồng ý của Bộ Xây dựng.
Bỏ qua nhiều tài sản có giá trị khi định giá, nhiều khoản tiền hạch toán sai quy định nhằm làm giảm giá trị doanh nghiệp, cùng với hàng loạt chiêu phù phép khi thực hiện CPH, Công ty Cổ phần Xi măng Bút Sơn đã có những khuyết điểm, vi phạm nghiêm trọng và đang được các cơ quan chức năng phối hợp xử lý.
Anh Tuấn