Chúng tôi gặp nhiều lão niên trong xã Cộng Hòa, ai cũng cho rằng họ của mình là ở giữa (tức tên đệm) chứ không phải chữ đầu (tên họ). Ông Lê Văn Tân, trưởng thôn Sau lấy ngay tên của mình ra làm dẫn chứng: “Lê đứng đầu nhưng theo cách nghĩ của người dân ở đây thì Văn mới là họ, còn Lê chỉ là đệm. Chính vì thế khi lấy họ cho con gái là Văn thì cũng chẳng có gì sai”(?).
Mang họ cha là… “mất gốc”
Theo ông Tân, rất nhiều người trong thôn khi đi học, làm ăn nơi khác đã phải tìm về xin chính quyền chứng thực “đó là truyền thống của địa phương”. Tuy nhiên, nhiều cô gái khi đổi họ theo họ cha thì lại bị kỳ thị rằng: “mất họ”.
Nhiều bậc cao niên ở đây khăng khăng cho rằng việc đặt tên con gái như thế là chuyện bình thường nên dù chính quyền có khuyên nhủ nên đặt tên con gái theo họ cha thì cũng chả ai đồng ý. “Hồi trẻ tôi đi làm công nhân, thấy cái họ của mình chẳng giống ai nhưng cũng thấy có bị làm khó gì đâu. Chúng tôi phải theo phong tục truyền thống mà đặt tên cho con, cho cháu thôi”, bà Bỉnh Thị Soan, 60 tuổi, ở xóm Chùa, bày tỏ.
Chị Nguyễn Thị Hoa, ở thôn Sáu, xã Cộng Hòa, cho biết, chị đi làm khai sinh cho con gái lấy họ chồng (ông Vương Đắc Muộn) nhưng bố mẹ chồng nhất quyết không đồng ý. Cuối cùng, cô con gái vẫn phải mang tên theo “phong cách” truyền thống: lấy tên đệm của bố làm họ, tức là: Đắc Thị Hạnh. “Việc đặt tên con gái như thế đã thành lệ của người dân ở đây rồi, khó đổi lắm”, chị Hoa phân trần.
Chúng tôi trở lại xã Sơn Đồng. Cô giáo Nguyễn Kim Oanh, Hiệu phó Trường tiểu học Sơn Đồng, cho biết, việc con gái được mang họ cha là khi gặp “trường hợp bất khả kháng”. “Cả nhà có 5 chị em gái nhưng chỉ mình tôi đổi họ nên khi gặp mặt mọi người trong gia đình, ai cũng trêu mình là người không mang họ”, cô Oanh cười bảo.
Ông Nguyễn Đăng Tân, Trưởng phòng Tư pháp xã Sơn Đồng, cho biết, mỗi khi có cặp vợ chồng mới sinh con gái tới làm thủ tục, ông đều khuyên họ nên lấy họ cha cho con. Nhưng “người dân cho rằng họ của mình là từ đứng thứ hai chứ không phải đứng đầu tiên nên họ không nghe, đặc biệt là những gia đình làm ruộng và nghề phụ”, ông Tân than thở.
Ông Nguyễn Trọng Trúc, ngyên Bí thư huyện Hoài Đức, cho rằng, cách đặt tên họ cho con gái như ở Sơn Đồng rõ ràng không giống các địa phương khác nhưng không dễ để chính quyền địa phương “ép” người dân phải thay đổi phong tục lâu đời.
Sẽ sửa quy định về đặt tên con
Ông Lê Đình Sức, Trưởng công an huyện Hoài Đức, cho biết, không chỉ ở xã Sơn Đồng mà ở huyện Phúc Thọ (Hà Nội) cũng có phong tục “con gái khác họ cha”. “Đó là những phong tục lâu đời và chúng tôi thấy không có gì sai trái cả. Những trường hợp đến nơi khác làm ăn, công tác gặp rắc rối khi về địa phương đều được giải quyết”, ông Sức nói.
Theo bà Trương Thị Nga, Phó giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội, đến nay, chưa có căn cứ pháp luật cho rằng việc đặt họ tên cho con gái như ở xã Sơn Đồng là sai. Theo bà Nga, Bộ Luật Dân sự và Nghị định 158/2005/NĐ - CP sửa đổi, bổ sung sắp tới cần thêm vào các điều kiện trong việc quy định đặt tên con cái mang tính thống nhất trên cả nước để tránh gặp phải những rắc rối nảy sinh.
Trao đổi với Đất Việt, ông Nguyễn Quốc Cường, Phó vụ trưởng Vụ Hành chính Tư pháp (Bộ Tư pháp), cho biết, các văn bản hướng dẫn của Bộ Tư pháp đã chỉ rõ việc đặt tên con (không phân biệt trai, gái) chỉ được lấy theo họ bố hoặc họ mẹ. Trước thông tin Đất Việt phản ánh về việc lấy tên đệm của cha làm họ cho con gái ở xã Sơn Đồng và Cộng Hòa, ông Cường cho biết sẽ xem xét và có thể phối hợp với chính quyền địa phương có biện pháp giải quyết. Bên cạnh đó, theo ông Cường, khi sửa đổi Bộ luật Dân sự năm 2005 (phần quy định về xác định họ tên cho trẻ khi đi đăng ký khai sinh) chắc chắn sẽ bổ sung thêm nguyên tắc chung áp dụng trên cả nước để tháo gỡ những rắc rối về chuyện đặt tên này.